Bestuursrecht overig
Bij besluit van 18 april 2023 heeft het college van burgemeester en wethouders van Montfoort een aanvraag van…
Raad van State, 18 november 2026
ECLI:NL:RVS:2026:6827 · Raad van State · 18 november 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/raad-van-state/bestuursrecht/bestuursrecht-overig/hoger-beroep/ecli-nl-rvs-2026-6827
Zaakgegevens
Op 18 november 2026 heeft de Raad van State in hoger beroep uitspraak gedaan in een zaak over bestuursrecht.
- Instantie
- Raad van StateRaad van StateDe hoogste algemene bestuursrechter, onder meer voor omgevingsrecht en vreemdelingenzaken.Meer uitleg
- Datum uitspraak
- 18 november 2026
- Datum publicatie
- 18 november 2026
- Zaaknummer
- 202503704/1/A2
- Rechtsgebied
- Bestuursrecht » Bestuursrecht overig
- Procedure
- Hoger beroepHoger beroepEen hogere rechter behandelt de zaak opnieuw, zowel de feiten als het recht, omdat een partij het niet eens is met de eerste uitspraak.Meer uitleg
- ECLI
- ECLI:NL:RVS:2026:6827
Samenvatting
Bij besluit van 18 april 2023 heeft het college van burgemeester en wethouders van Montfoort een aanvraag van [wederpartij] om een tegemoetkoming in planschade afgewezen. [wederpartij] is eigenaar van de percelen [locatie 1] en [locatie 2] te Montfoort en de bijbehorende vletsloot met een ligplaats voor een woonboot. Hij heeft op 15 maart 2022 een aanvraag ingediend om een tegemoetkoming in de planschade die hij zou hebben geleden door de inwerkingtreding van de bij raadsbesluit van 26 oktober 2015 vastgestelde eerste herziening van het bestemmingsplan Buitengebied 2012. In het nieuwe bestemmingsplan is binnen de woonbestemming van [locatie 1] een aanduiding met een voorwaardelijke bouwbepaling opgenomen. Op grond daarvan is het ter plaatse bouwen van een woning pas toegestaan als de woonboot is verwijderd. Volgens [wederpartij] heeft dit waardevermindering van de percelen tot gevolg gehad en daar wil hij een vergoeding voor krijgen.
Uitspraak
202503704/1/A2.
Datum uitspraak: 18 november 2026
AFDELING
BESTUURSRECHTSPRAAK
Uitspraak op het hoger beroep van:
het college van burgemeester en wethouders van Montfoort,
appellant,
tegen de uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland van 20 mei 2025 in zaak nr. 23/5059 in het geding tussen:
het college
en
[wederpartij].
Procesverloop
Bij besluit van 18 april 2023 heeft het college een aanvraag van [wederpartij] om een tegemoetkoming in planschade afgewezen.
Bij besluit van 5 september 2023 heeft het college het door [wederpartij] daartegen gemaakte bezwaar ongegrond verklaard.
Bij uitspraak van 20 mei 2025 heeft de rechtbank het door [wederpartij] daartegen ingestelde beroep gegrond verklaard en het besluit van 5 september 2023 vernietigd.
Tegen deze uitspraak heeft het college hoger beroep ingesteld.
[wederpartij] heeft een schriftelijke uiteenzetting gegeven.
Het college heeft een nader stuk ingediend.
[wederpartij] heeft eveneens een nader stuk ingediend.
De Afdeling heeft de zaak op een zitting behandeld op 21 oktober 2026, waar het college, vertegenwoordigd door mr. S.G.A. de Boer, advocaat in Baarn, vergezeld door J.H.J. van Erk, deskundige, en [wederpartij], bijgestaan door mr. J.H.D. Elings, advocaat in Tilburg, zijn verschenen. Aan de zijde van [wederpartij] heeft mr. T.A.P. Langhout, deskundige, door middel van een videoverbinding aan de zitting deelgenomen.
Overwegingen
1. [wederpartij] is eigenaar van de percelen [locatie 1] en [locatie 2] te Montfoort en de bijbehorende vletsloot met een ligplaats voor een woonboot. Hij heeft op 15 maart 2022 een aanvraag ingediend om een tegemoetkoming in de planschade die hij zou hebben geleden door de inwerkingtreding van de bij raadsbesluit van 26 oktober 2015 vastgestelde eerste herziening van het bestemmingsplan Buitengebied 2012 (het nieuwe bestemmingsplan). In het nieuwe bestemmingsplan is binnen de woonbestemming van [locatie 1] een aanduiding met een voorwaardelijke bouwbepaling opgenomen. Op grond daarvan is het ter plaatse bouwen van een woning pas toegestaan als de woonboot is verwijderd. Volgens [wederpartij] heeft dit waardevermindering van de percelen tot gevolg gehad en daar wil hij een vergoeding voor krijgen.
Besluitvorming
2. Het college heeft aan het besluit van 18 april 2023 een advies van de Stichting Adviesbureau Onroerende Zaken (SAOZ) ten grondslag gelegd.
In het advies is een vergelijking gemaakt tussen de planologische mogelijkheden van de percelen onder het regime van het nieuwe bestemmingsplan en het onmiddellijk daaraan voorafgaande regime van het bij raadsbesluit van 11 maart 2013 vastgestelde bestemmingsplan Buitengebied 2012 (het oude bestemmingsplan). Volgens dit advies heeft de inwerkingtreding van het nieuwe bestemmingsplan voor [wederpartij] niet tot een planologische verslechtering geleid. De ligplaats had onder het oude bestemmingsplan niet langer een positieve bestemming voor een woonboot. De bestemming van de ligplaats is in dat plan geschrapt in ruil voor het toekennen van een woonbestemming aan de [locatie 1]. Dat [wederpartij] de ligplaats op grond van de overgangsbepalingen van het oude bestemmingsplan nog steeds voor een woonboot mocht gebruiken, is niet van belang, omdat het niet is toegestaan om in een planvergelijking rekening te houden met overgangsrecht.
Overigens behoort eventuele planschade in dit geval op grond van artikel 6.1 van de Wet ruimtelijke ordening (Wro) redelijkerwijs voor rekening van [wederpartij] te blijven. Door vooraf akkoord te gaan met de in het oude bestemmingsplan neergelegde uitruil van de ligplaats voor een woonboot tegen een bouwkavel voor een nieuwe woning, wist [wederpartij] dat het de bedoeling was dat de woonboot zou verdwijnen, aldus de SAOZ.
Oordeel van de rechtbank
3. In de aangevallen uitspraak is, voor zover hier van belang, onder meer het volgende overwogen.
planologische verslechtering
3.1. Onder het oude bestemmingsplan bestond de mogelijkheid om een woning op de percelen te realiseren zonder de woonboot te verwijderen. In het nieuwe bestemmingsplan is het pas toegestaan om de woning te bouwen als de woonboot is verwijderd. De bouwmogelijkheden van een woning zijn in het nieuwe bestemmingsplan dus afhankelijk gesteld van een feitelijke handeling, terwijl dit voorheen, onder het oude bestemmingsplan, niet het geval was. Dit is een planologische verslechtering.
schade redelijkerwijs voor rekening van de aanvrager
3.2. De SAOZ heeft niet inzichtelijk gemaakt wat nu precies de planologische situatie ten tijde van de aankoop van de percelen was, terwijl dit, gelet op de rechtspraak van de Afdeling (uitspraak van 20 april 2022, ECLI:NL:RVS:2022:1148), wel nodig is om te kunnen beoordelen of de schade uitsluitend bestaat uit het wegvallen van een tijdelijk voordeel. Op de zitting waren de deskundigen het erover eens dat dit in kaart moet worden gebracht. Daarom heeft het college, onder verwijzing naar het advies van de SAOZ, onvoldoende gemotiveerd dat de schade redelijkerwijs voor rekening van [wederpartij] moet blijven. Om dit standpunt alsnog toereikend te onderbouwen, zal de SAOZ dus eerst de planologische situatie ten tijde van de aankoop van de percelen moeten beoordelen. Pas dan kan worden vastgesteld of de onvoorwaardelijke bouwtitel, die nu een voorwaardelijke bouwtitel is geworden, een tijdelijk voordeel is geweest of niet.
bestuurlijke lus
3.3. Gelet op de aard van dit gebrek kan de rechter de rechtsgevolgen van het besluit van 5 september 2023 niet in stand laten en evenmin zelf in de zaak voorzien. Verder is er geen aanleiding om een tussenuitspraak te doen en het college in de gelegenheid te stellen om het gebrek te herstellen, omdat, gelet op de principiële verschillen van inzicht tussen de deskundigen, te verwachten valt dat één van de partijen in hoger beroep wil gaan. Het college moet opnieuw op het bezwaar beslissen, met inachtneming van de uitspraak, aldus de rechtbank.
Hoger beroep
4. In het hogerberoepschrift heeft het college onder meer aangevoerd dat de rechtbank ten onrechte geen toepassing heeft gegeven aan artikel 8:51a, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht (de Awb) of zelf in de zaak heeft voorzien. Op de zitting van de Afdeling heeft het college deze grond ingetrokken. De Afdeling zal hierna ingaan op de overige gronden die het college tegen de uitspraak van de rechtbank heeft aangevoerd. Zij zal afsluiten met een conclusie.
planologische verslechtering
5. Het college betoogt dat de rechtbank heeft miskend dat [wederpartij] door de inwerkingtreding van het nieuwe bestemmingsplan niet in een nadeliger planologische positie is komen te verkeren. Dat het in de nieuwe planregels opnemen van de voorwaardelijke bouwbepaling een praktisch effect heeft op het kunnen benutten van de bouwtitel voor een woning, doet er niet aan af dat het college het overgangsrecht, waar de woonboot onder het oude bestemmingsplan onder was komen te vallen, terecht niet in de planvergelijking heeft betrokken.
5.1. Voor de beoordeling van een aanvraag om tegemoetkoming in planschade wordt onderzocht of de aanvrager als gevolg van de desbetreffende wijziging van het planologische regime in een nadeliger positie is komen te verkeren en schade lijdt of zal lijden. Hiertoe wordt een vergelijking gemaakt van het planologische regime na de inwerkingtreding van de wijziging, waarvan gesteld wordt dat deze schade heeft veroorzaakt, met het onmiddellijk daaraan voorafgaande planologisch regime. Zie de overzichtsuitspraak van de Afdeling van 6 augustus 2025, ECLI:NL:RVS:2025:3690, onder 10.
5.2. De Afdeling is, met de rechtbank, van oordeel dat de inwerkingtreding van het nieuwe bestemmingsplan voor [wederpartij] tot een planologische verslechtering heeft geleid. Onder het oude bestemmingsplan kon [wederpartij] een woning op het perceel realiseren zonder dat daarvoor de woonboot moest worden verwijderd. Onder het nieuwe bestemmingsplan is het bouwen van een woning afhankelijk gesteld van de verwijdering van de woonboot. Daarmee is aan de voorheen onvoorwaardelijke bouwmogelijkheid een voorwaarde verbonden. Dat betekent dat [wederpartij] onder het nieuwe bestemmingsplan in een nadeliger planologische positie is komen te verkeren.
Dat de woonboot onder het oude bestemmingsplan slechts op grond van het overgangsrecht op de ligplaats mocht blijven liggen en dat het overgangsrecht, volgens vaste rechtspraak (zie de hiervoor genoemde overzichtsuitspraak van de Afdeling van 6 augustus 2025, ECLI:NL:RVS:2025:3690, onder 17), bij de planvergelijking in beginsel buiten beschouwing wordt gelaten, maakt dit niet anders. Het gaat hier immers om een beperking van de bouwmogelijkheid in het nieuwe bestemmingsplan. Voor [wederpartij] is dit een nadeel. Het verwijderen van de woonboot zal immers in de regel tot kosten leiden. Dat de ligplaats geen rol speelt in de planvergelijking met het nieuwe bestemmingsplan, betekent dus niet dat aan de woonboot, die op de peildatum feitelijk nog aanwezig was, geen betekenis toekomt in de planvergelijking.
Het betoog slaagt niet.
schade redelijkerwijs voor rekening van de aanvrager
6. Het college betoogt verder dat de rechtbank ten onrechte heeft overwogen dat het onvoldoende inzichtelijk heeft gemaakt welke planologische mogelijkheden de percelen ten tijde van de aankoop door [wederpartij] hadden. Volgens het college waren alle relevante gegevens bij de rechtbank bekend. Verder stelt het college zich op het standpunt dat, voor zover [wederpartij] planschade heeft geleden, die schade bestaat uit het vervallen van een tijdelijk voordeel. Ten tijde van de aankoop van de percelen was er een bouwmogelijkheid voor een woning en geen positieve ligplaatsbestemming. [wederpartij] heeft daarom tijdelijk het voordeel gehad dat hij zowel over een bouwmogelijkheid voor een woning beschikte als de woonboot op grond van het overgangsrecht mocht laten liggen. De gevolgen van het vervallen van dit voordeel behoren, volgens vaste rechtspraak, redelijkerwijs voor rekening van [wederpartij] te blijven, aldus het college.
6.1. Zoals de Afdeling heeft overwogen in de overzichtsuitspraak van 6 augustus 2025, ECLI:NL:RVS:2025:3690, onder 64, wordt bij het bepalen van de tegemoetkoming in planschade in beginsel geen rekening gehouden met een voor de aanvrager, in vergelijking met het ten tijde van de verkrijging van de onroerende zaak geldende planologische regime, voordelige, na de datum van verwerving daarvan door de aanvrager in werking getreden, wijziging van het planologisch regime, die ongedaan wordt gemaakt door het beweerdelijk schadeveroorzakende besluit.
6.2. De Afdeling is, met de rechtbank, van oordeel dat het college niet inzichtelijk heeft gemaakt wat de planologische situatie op de percelen was ten tijde van de aankoop door [wederpartij] in 1998-2000. Gelet op de hiervoor bedoelde rechtspraak is dit wel nodig om te kunnen beoordelen of het daadwerkelijk gaat om het ongedaan maken van een na de aankoop genoten voordeel. In het advies van de SAOZ, dat aan het besluit van 18 april 2023 ten grondslag is gelegd, is wel de aankoopgeschiedenis beschreven, maar is verder niets vermeld over het planologische regime op het moment van de aankoop. Ook in de aanvullende adviezen van 25 juli 2023, 19 december 2023 en 8 januari 2024 is dit niet inzichtelijk gemaakt.
6.3. De stelling dat de percelen ten tijde van de aankoop geen bouwvlak en geen positieve ligplaatsbestemming hadden, is op zichzelf, zonder nadere onderbouwing met een verwijzing naar de toepasselijke planregels, onvoldoende voor het oordeel dat de schade redelijkerwijs voor rekening van [wederpartij] moet blijven. De vereiste duidelijkheid volgt, anders dan het college op de zitting van de Afdeling heeft gesteld, niet uit het ontwerp van het bestemmingsplan Buitengebied 2000, dat ten tijde van de aankoop ter inzage was gelegd. Het betoog van het college dat [wederpartij] vanwege dat ontwerp, waarin de percelen een agrarische bestemming hadden, rekening had moeten houden met die bestemming, is geen antwoord op de vraag welke planologische mogelijkheden de percelen bij de aankoop door [wederpartij] hadden.
6.4. De rechtbank is, gelet op het voorgaande, terecht tot de conclusie gekomen dat het college onvoldoende heeft gemotiveerd dat de schade wegens het ongedaan maken van een na de aankoop van de percelen genoten voordeel redelijkerwijs voor rekening van [wederpartij] moet blijven. Dit gebrek is in hoger beroep niet hersteld. Daarom is er geen aanleiding om de rechtsgevolgen van het door de rechtbank vernietigde besluit in stand te laten.
Het betoog slaagt niet.
Conclusie
7. Het hoger beroep is ongegrond. De Afdeling bevestigt de uitspraak van de rechtbank.
8. Het college moet een nieuw besluit op het bezwaar van [wederpartij] nemen met inachtneming van de uitspraak van de rechtbank en de uitspraak van de Afdeling. Indien het college zich in dat besluit op het standpunt wil stellen dat, gelet op de vaste rechtspraak van de Afdeling (onder meer de overzichtsuitspraak van de Afdeling van 6 augustus 2025, ECLI:NL:RVS:2025:3690, onder 64), de schade redelijkerwijs voor rekening van [wederpartij] behoort te blijven, dan moet het college inzichtelijk maken welke planologische mogelijkheden de percelen hadden ten tijde van de aankoop door [wederpartij]. De Afdeling zal het college een termijn stellen voor het nemen van een nieuw besluit.
9. Met het oog op een efficiënte afdoening van het geschil ziet de Afdeling verder aanleiding om met toepassing van artikel 8:113, tweede lid, van de Awb te bepalen dat tegen het nieuwe besluit alleen bij haar beroep kan worden ingesteld.
10. Het college moet de proceskosten van [wederpartij] vergoeden.
Beslissing
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State:
I. bevestigt de aangevallen uitspraak;
II. draagt het college van burgemeester en wethouders van Montfoort op om binnen dertien weken na verzending van deze uitspraak met inachtneming van wat daarin is overwogen een nieuw besluit op het bezwaar van [wederpartij] te nemen en dit op de wettelijk voorgeschreven wijze bekend te maken;
III. bepaalt dat tegen het door het college van burgemeester en wethouders van Montfoort te nemen nieuwe besluit alleen bij de Afdeling beroep kan worden ingesteld;
IV. veroordeelt het college van burgemeester en wethouders van Montfoort tot vergoeding van bij [wederpartij] in verband met de behandeling van het hoger beroep opgekomen proceskosten tot een bedrag van € 1.868,00, geheel toe te rekenen aan door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand;
V. bepaalt dat van het college van burgemeester en wethouders van Montfoort een griffierecht van € 579,00 wordt geheven.
Aldus vastgesteld door mr. B.P.M. van Ravels, voorzitter, en mr. J.F. de Groot en mr. M.M. Kaajan, leden, in tegenwoordigheid van mr. R.J.R. Hazen, griffier.
w.g. Van Ravels
voorzitter
w.g. Hazen
griffier
Uitgesproken in het openbaar op 18 november 2026
452-1190