Belastingrecht

Rechtbank vernietigt naheffingsaanslagen accijns en voorraadheffing over gasolie. Alsen-arrest van het Hof…

Rechtbank Noord-Holland, 24 augustus 2026

Zaakgegevens

Op 24 augustus 2026 heeft de Rechtbank Noord-Holland in eerste aanleg uitspraak gedaan in een zaak over belastingrecht.

Instantie
Rechtbank Noord-Holland
Zittingsplaats
Haarlem
Datum uitspraak
24 augustus 2026
Datum publicatie
1 september 2026
Zaaknummer
18/2655
Procedure
Eerste aanleg - enkelvoudig
ECLI
ECLI:NL:RBNHO:2026:11470
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Rechtbank vernietigt naheffingsaanslagen accijns en voorraadheffing over gasolie. Alsen-arrest van het Hof van Justitie over merken van brandstof voor de vaart op de binnenwateren voor fiscale doeleinden. Behoud boordelingsruimte. Bijzondere omstandigheden bij immateriële schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn.

Uitspraak

Rechtbank noord-holland

Zittingsplaats Haarlem

Bestuursrecht

zaaknummer: HAA 18/2655

uitspraak van de enkelvoudige kamer van 24 augustus 2026 in de zaak tussen

[belanghebbende] B.V., gevestigd te [vestigingsplaats] , belanghebbende

(gemachtigde: mr. M.J. van Dam )

en

de inspecteur van de Douane, verweerder.

Inleiding

Deze uitspraak gaat over een naheffingsaanslagen accijns en voorraadheffing over gasolie en over immateriële schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn om te beslissen in deze zaak.

Verweerder heeft aan belanghebbende bij brief van 25 oktober 2017 een naheffingsaanslag opgelegd van in totaal € 14.026,- bestaande uit € 13.398,- aan accijns op minerale oliën, € 220,- aan voorraadheffing op aardolieproducten en € 408,- aan belastingrente.

Verweerder heeft bij uitspraak op bezwaar van 15 juni 2018 de naheffingsaanslag gehandhaafd.

Belanghebbende heeft daartegen beroep ingesteld.

Verweerder heeft een verweerschrift ingediend.

Het onderzoek ter zitting heeft plaatsgevonden bij de meervoudige kamer van deze rechtbank op 14 december 2020. Namens belanghebbende zijn verschenen [naam 1] en [naam 2] , bijgestaan door hun gemachtigde mr. M.J. van Dam . Namens verweerder zijn verschenen mr. [naam 3] en [naam 4] .

Nadat het onderzoek ter zitting was gesloten, heeft de rechtbank op 8 maart 2021 besloten het onderzoek te heropenen en de behandeling aan te houden totdat de Hoge Raad arrest heeft gewezen in de zaken met de nummers 19/00789, 19/02338 en 19/05853, 20/00162 en 20/00164.

Bij brief van 10 mei 2023 heeft de rechtbank de behandeling van het beroep aangehouden omdat de Hoge Raad in vorengenoemde zaken op 10 februari 2023 prejudiciële vragen heeft gesteld aan het Hof van Justitie van de Europese Unie (het Hof van Justitie). Het Hof van Justitie heeft deze vragen beantwoord in het Alsen-arrest van 13 maart 2025. Hierop zijn de beroepen in cassatie ingetrokken.

Belanghebbende heeft bij brief van 20 augustus 2025 op het Alsen-arrest gereageerd en de rechtbank verzocht het beroep van belanghebbende af te handelen. Verweerder heeft bij brief van 25 september 2025 gereageerd op het arrest en de rechtbank verzocht om de zaak aan belanghebbende toe te wijzen gelet op hetgeen bepaald is in het Alsen-arrest.

Nadat de rechtbank hen daartoe een termijn voor beantwoording heeft gegeven van twee weken, hebben partijen niet aangegeven dat zij mondeling op een zitting gehoord wilden worden, en daarmee toestemming gegeven om de behandeling van het beroep zonder nadere zitting te sluiten. De rechtbank heeft daarom het onderzoek op 29 juli 2026 gesloten en de uitspraak bepaald op uiterlijk 9 september 2026.

Overwegingen

Feiten

  1. Belanghebbende is eigenaar en exploitant van het motortankschip “ [schip] ” (de tanklichter). De tanklichter beschikt over drie bunkertanks ten behoeve van gasolie voor eigen gebruik, te weten twee bunkertanks gelegen aan bak- en stuurboordzijde in het achterschip en een bunkertank in het voorschip. Op 22 september 2016, rond 10:00 uur is in het Hartelkanaal te Rotterdam aan boord van de tanklichter van belanghebbende een accijnscontrole uitgevoerd.

  2. Onder toezicht van het controleteam heeft de schipper uit de bunkertanks drie monsters genomen van 0,5 liter. De afgenomen monsters zijn door het Douanelaboratorium in Amsterdam onderzocht. Bij brieven van 1 november 2016 heeft het laboratorium de uitslagen van de onderzoeken vermeld:

Tank

Solvent Yellow 124

Zwavel

Bakboord achter

4,9 g / 1000 l

79 mg/kg

Stuurboor achter

5,0 g /1000 l

80 mg/kg

Voor

4,4 g /1000 l

93 mg/kg

3. Tijdens de controle heeft de schipper de bunkerbonnen overhandigd. Hierop staat dat de tanklichter op 15 juni 2016 bij bunkerstation [bedrijf 1] B.V., op 27 juli 2016 en 13 september 2016 bij [bedrijf 2] B.V., [X] -gasolie heeft gebunkerd.

4. Bij brief van 29 september 2017 heeft verweerder belanghebbende meegedeeld het voornemen te hebben om een naheffing accijns op te leggen. Belanghebbende heeft geen zienswijze ingediend. Op 25 oktober 2017 is de naheffingsaanslag opgelegd. Bij brief van 21 november 2017 heeft belanghebbende bezwaar gemaakt. Op 15 juni 2018 heeft verweerder uitspraak gedaan op het bezwaarschrift, waarbij het bezwaar is afgewezen.

Geschil en standpunten van partijen

5. In geschil is of de naheffingsaanslag terecht is opgelegd, meer in het bijzonder is in geschil of is voldaan aan de voorwaarden voor vrijstelling van heffing van accijns.

Belanghebbende concludeert tot gegrondverklaring van het beroep, vernietiging van de uitspraak op bezwaar en vermindering van de belastingaanslag tot nihil, met toekenning van proceskosten van bezwaar en beroep. Tevens verzoekt hij om een vergoeding van de immateriële schade vanwege de duur van de procedure.

6. Aanvankelijk stelde verweerder zich op het standpunt dat in de gasolie in de tanks te weinig Solvent Yellow 124 was aangetroffen, zodat niet werd voldaan aan één van de voorwaarden voor vrijstelling van accijns ter zake gebruik van gasolie voor de voortstuwing van schepen in de beroepsvaart. Bij brief van 25 september 2025 heeft verweerder onder verwijzing naar het Alsen-arrest verzocht om gegrondverklaring van het beroep.

Beoordeling van het geschil

7. De rechtbank stelt voorop dat belanghebbende accijnsvrij gasolie kan bunkeren voor de aandrijving van het tanklichter [schip] , nu artikel 66 van de Wet op de accijns voorziet in een vrijstelling voor gasolie die wordt aangewend voor de aandrijving van schepen. Nationaalrechtelijke voorwaarde voor deze vrijstelling is dat aan de gasolie per 1000 liter ten minste 6 g en niet meer dan 9 g Solvent Yellow is toegevoegd en aan lichte gasolie mede een voldoende hoeveelheid kleursel is toegevoegd om aan de gasolie een goed zichtbare en blijvende rode kleur te geven (de voorwaarden voor de vrijstelling).

8. Op grond van de bevindingen van het laboratorium (zie onder overweging 2) heeft verweerder geconcludeerd dat de gasolie in de bunkertanks niet voldoet aan de voorwaarden voor de vrijstelling en de naheffingsaanslag opgelegd.

9. In het Alsen-arrest heeft het Hof van Justitie voor recht verklaard dat het uit Richtlijn 95/60 voortvloeiende vereiste inzake het merken voor fiscale doeleinden er niet toe kan leiden dat de lidstaten in het kader van de beoordelingsmarge waarover zij krachtens artikel 15, eerste lid, onder f, van Richtlijn 2003/96 beschikken, de naleving van dit vereiste als voorwaarde mogen stellen voor de vrijstelling voor met name energieproducten die als brandstof voor de vaart op de binnenwateren van de Unie voor commerciële doeleinden worden gebruikt. Dit is anders indien de betrokken marktdeelnemer opzettelijk heeft deelgenomen aan belastingfraude en zo de goede werking van de regeling voor de heffing van belasting over energieproducten en elektriciteit in gevaar heeft gebracht, of indien niet-naleving van het vereiste inzake het merken voor fiscale doeleinden tot gevolg heeft dat wordt verhinderd dat het zekere bewijs wordt geleverd dat aan de voorwaarden voor de vrijstelling is voldaan.

10. Uit het Alsen-arrest volgt dat in het geval belanghebbende niet voldoet aan de voorwaarden voor de vrijstelling, dit niet zonder meer tot de gevolgtrekking leidt dat belanghebbende niet voor vrijstelling in aanmerking komt. Belanghebbende komt in deze situatie voor vrijstelling in aanmerking in het geval vaststaat dat de aangetroffen gasolie uitsluitend wordt gebruikt voor de aandrijving van het schip en er geen enkele aanwijzing is die vermoedens van fraude, misbruik of belastingontwijking doet rijzen.

10. Tussen partijen is niet in geschil dat de aangetroffen gasolie uitsluitend wordt gebruikt voor de aandrijving van het schip. De rechtbank ziet geen aanleiding daaraan te twijfelen. De vraag waarvoor de rechtbank zich vervolgens gesteld ziet, is of er aanwijzingen zijn die vermoedens van fraude, misbruik of belastingontwijking doen rijzen. Het ligt op de weg van verweerder om aannemelijk te maken dat daarvan sprake is.

De rechtbank overweegt dat verweerder in zijn reactie van 25 september 2025 heeft verklaard dat hij het aannemelijk acht dat de aangetroffen gasolie aangewend wordt voor eigen gebruik ter voortstuwing van de tanklichter “ [schip] ” en dat er geen vermoeden is van fraude, misbruik of belastingontwijking. Verweerder meent dan ook dat belanghebbende in aanmerking komt voor de vrijstelling van accijns. De rechtbank volgt die conclusie.

Conclusie en gevolgen

12. De rechtbank is van oordeel dat belanghebbende, ondanks dat verweerder in eerste instantie heeft geconcludeerd dat belanghebbende niet voldeed aan de voorwaarden daarvoor, wel in aanmerking komt voor de vrijstelling van accijns. De naheffingsaanslag accijns is daarom ten onrechte opgelegd. Gezien artikel 26 van de Wet voorraadvorming aardolieproducten 2012, is ook de naheffingsaanslag voorraadheffing ten onrechte opgelegd. De overige gronden hoeven geen bespreking meer. Het beroep is gegrond. Dit betekent dat de rechtbank de uitspraak op bezwaar en de naheffingsaanslagen accijns en voorraadheffing zal vernietigen.

Vergoeding van immateriële schade

13. Belanghebbende heeft verzocht om vergoeding van de immateriële schade wegens overschrijding van de redelijke termijn.

13. De duur van de redelijke termijn in eerste aanleg (de bezwaarfase inbegrepen) is in beginsel twee jaar. Die termijn begint met de ontvangst van het bezwaarschrift en eindigt volgens vaste jurisprudentie met de uitspraak van de rechtbank. Het bezwaarschrift is door verweerder ontvangen op 21 november 2017 en deze uitspraak van de rechtbank is van 24 augustus 2026. De totale duur van de procedure bedraagt 106 maanden. Dat betekent dat de redelijke termijn in beginsel is overschreden met afgerond 82 maanden. Bij een dergelijke termijnoverschrijding wordt aan belanghebbende in beginsel een vergoeding van immateriële schade toegekend van € 7.000,-.

13. Er zijn echter bijzondere omstandigheden op grond waarvan de rechtbank niet voor de gehele 82 maanden een vergoeding van immateriële schade toekent. De rechtbank heeft het onderzoek met instemming van partijen aangehouden in verband met de behandeling van vergelijkbare zaken bij de Hoge Raad. De Hoge Raad heeft aanleiding gezien in die zaken prejudiciële vragen te stellen aan het Hof van Justitie. Vervolgens heeft de rechtbank aan belanghebbende bericht dat de rechtbank het beroep zal aanhouden totdat het Hof van Justitie deze vragen heeft beantwoord. Belanghebbende heeft de redelijkheid van dit aanhoudingsbesluit niet betwist. De rechtbank acht het daarom redelijk dat de periode voor behandeling van het beroep wordt verlengd met 48 maanden, te weten de periode van 8 maart 2021 (aanhouding door de rechtbank) tot en met 13 maart 2025 (de uitspraak van het Hof van Justitie, naar beneden afgerond). Dat betekent dat de redelijke termijn is overschreden met afgerond 34 (82 – 48) maanden. Bij een dergelijke termijnoverschrijding wordt aan belanghebbende een vergoeding van immateriële schade toegekend van € 3.000,-.

13. De termijnoverschrijding is voor (afgerond) 1 maand aan de bezwaarfase toe te rekenen en voor het overige aan de beroepsfase. Van het bedrag van € 3.000,- dient verweerder dus afgerond € 88,- en de Staat (de minister van Justitie en Veiligheid) afgerond € 2.912,- te betalen.

Proceskosten

17. Nu het beroep gegrond is, bestaat aanleiding voor een proceskostenvergoeding. Deze kosten stelt de rechtbank op grond van het Besluit proceskosten bestuursrecht voor de door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand vast op € 3.200,-. Dit betreft 1 punt voor het indienen van het bezwaarschrift en 1 punt voor het verschijnen op de hoorzitting met een waarde per punt van € 666,-; en 1 punt voor het indienen van het beroepschrift en 1 punt voor het verschijnen ter zitting (met een waarde per punt van € 934,- en een wegingsfactor van 1 voor het gewicht van de zaak).

17. Omdat de rechtbank het beroep gegrond verklaart, dient verweerder aan belanghebbende het in de onderhavige zaak betaalde griffierecht ten bedrage van € 338,- te vergoeden.

Beslissing

De rechtbank:

  • verklaart het beroep gegrond;

  • vernietigt de uitspraak op bezwaar van 15 juni 2018;

  • vernietigt de naheffingsaanslag van 25 oktober 2017;

  • veroordeelt verweerder tot vergoeding aan belanghebbende van de aan de duur van de bezwaarfase toerekenbare immateriële schade vastgesteld op een bedrag van € 88,-;

  • veroordeelt de Staat (de minister van Justitie en Veiligheid) tot vergoeding aan belanghebbende van de aan de duur van de beroepsfase toerekenbare immateriële schade vastgesteld op een bedrag van € 2.912,-;

  • veroordeelt verweerder in de proceskosten van belanghebbende van € 3.200;

  • draagt verweerder op het betaalde griffierecht van € 338,- aan belanghebbende te vergoeden.

Deze uitspraak is gedaan door mr. C.A. Schreuder, rechter, in aanwezigheid van drs. M.A.J. Arts, griffier. De beslissing is in het openbaar uitgesproken op 24 augustus 2026.

griffier voorzitter

Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:

Informatie over hoger beroep

Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de douanekamer van het gerechtshof Amsterdam, Postbus 1312, 1000 BH Amsterdam, waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van het gerechtshof Amsterdam vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.

ECLI:NL:HR:2023:187. C137/23, ECLI:EU:C:2025:179. Op grond van artikel 8:57 van de Algemene wet bestuursrecht. Artikel 19 en artikel 20, tweede lid, van het Uitvoeringsbesluit accijns in samenhang met artikel 13, tweede lid, van de Uitvoeringsregeling accijns zoals deze luidden ten tijde van belang. Richtlijn 95/60/EG van de Raad van 27 november 1995 betreffende het merken van gasolie en kerosine voor fiscale doeleinden. Richtlijn 2003/96 van de Raad van 27 oktober 2003 tot herstructurering van de communautaire regeling voor de belasting van energieproducten en elektriciteit.