Door zorgverzekeraars ZK en VGZ is in oktober 2025 als uitvloeisel van het Integraal Zorgakkoord van…

Civiel recht

Zittingsplaats Zwolle

Zaaknummer: C/08/350583 / KG ZA 26-190

Vonnis in kort geding van 12 november 2026

in de zaak van

gevestigd in Zeist,

hierna te noemen: ZN,

gevestigd in Leiden,

hierna te noemen: ZK,

gevestigd in Arnhem,

hierna te noemen: VGZ,

eisende partijen,

hierna samen te noemen: de Zorgverzekeraars,

advocaten: mr. drs. T.R.M. van Helmond, mr. L.P. Wiggers en mr. T. Vogelzang,

tegen

de stichting STICHTING ZIEKENHUIS "NIJ SMELLINGHE",

gevestigd in Drachten,

gedaagde partij,

hierna te noemen: Nij Smellinghe,

advocaten: mr. T.A.M. van den Ende en mr. F.W. Jansen.

Het verloop van de procedure blijkt uit:

- het vonnis in kort geding van de voorzieningenrechter van de rechtbank Noord-Nederland van 10 augustus 2026, waarin deze zaak, in de stand waarin die zich bevond, is verwezen naar de rechtbank Overijssel, locatie Zwolle,

- de dagvaarding, die is betekend op 18 september 2026, met producties 1 tot en met 29,
- de conclusie van antwoord, ingediend op 21 oktober 2026, met producties 1 tot en met 27,

- productie 30 van de Zorgverzekeraars, ingediend op 28 oktober 2026,
- de mondelinge behandeling van 29 oktober 2026, waarvan door de griffier aantekeningen zijn gemaakt,
- de spreekaantekeningen namens de Zorgverzekeraars tijdens de mondelinge behandeling voorgedragen door mr. Vogelzang en mr. Van Helmond,

- de spreekaantekeningen namens Nij Smellinghe tijdens de mondelinge behandeling voorgedragen door mr. Van den Ende,

Aansluitend is vonnis bepaald.

Door zorgverzekeraars ZK en VGZ is in oktober 2025 als uitvloeisel van het Integraal Zorgakkoord van september 2022 een besluit genomen waaruit volgt dat bepaalde hoog-specialistische zorg ten aanzien van (de verdenking op) nierkanker niet meer wordt ingekocht bij ziekenhuis Nij Smellinghe in Drachten, maar in plaats daarvan bij het ziekenhuis Frisius in Leeuwarden. De eisende partijen vorderen in kort geding nakoming van dit besluit, met daaraan verbonden een verbod voor Nij Smellinghe om de betreffende behandelingen nog langer uit te voeren. Het standpunt van ziekenhuis Nij Smellinghe is dat zij niet gebonden is aan het besluit van de zorgverzekeraars. Het ziekenhuis betoogt daarnaast dat het besluit van de zorgverzekeraars niet op de juiste wijze tot stand is gekomen en daarom niet in stand kan blijven. De voorzieningenrechter oordeelt dat het besluit van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen, waar Nij Smellinghe lid van is, om het Integraal Zorgakkoord aan te gaan nietig kan zijn maar wijst de vorderingen toe.

ZN is de brancheorganisatie voor alle zorgverzekeraars in Nederland. ZK en VGZ zijn lid van ZN. ZK en VGZ zijn marktleiders in de markt van zorgverzekeraars in de regio Friesland.

Nij Smellinghe is een ziekenhuis, gevestigd in Drachten. Nij Smellinghe is lid van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (hierna: NVZ). NVZ is de brancheorganisatie voor algemene ziekenhuizen, revalidatiecentra en categorale zorginstellingen in Nederland.

In september 2022 heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (hierna: Ministerie van VWS) samen met veertien bij de zorg betrokken (branche)organisaties, een Integraal Zorgakkoord gesloten, met de titel Samen werken aan gezonde zorg (hierna: IZA). ZN en NVZ hebben het IZA ondertekend.

Op bladzijde 14 van het IZA staat, voor zover van belang, het volgende:

In navolging van (en gebaseerd op) het IZA zijn (onder meer) de Ronde Tafel Concentratie & Spreiding Oncologie (hierna: Ronde Tafel C&S Oncologie) en de Ronde Tafel Toekomstbestendig zorglandschap door concentratie en spreiding (hierna: Ronde Tafel TZ) ingericht. Zowel ZN als NVZ zijn via personen vertegenwoordigd in zowel de Ronde Tafel C&S Oncologie als de Ronde Tafel TZ.

Op 25 maart 2025 heeft de Ronde Tafel TZ een document vastgesteld (hierna: het Procesdocument). Op bladzijde 29 van het Procesdocument staat, voor zover van belang, het volgende:

Op 20 mei 2025 is – grotendeels gebaseerd op een aantal door de Ronde Tafel TZ vastgestelde notities – een zogeheten procesbeschrijving vastgesteld (hierna: Procesbeschrijving). Hierin zijn vervolgafspraken opgenomen vanaf het moment waarop de (volume)normen voor oncologische en vaatchirurgische zorg zijn vastgesteld tot en met de implementatie van de normen.

Op bladzijde 8 Procesbeschrijving staat, voor zover van belang, het volgende:

Bij e-mail van 19 september 2025 schrijft [naam 1] (ZK) het volgende aan [naam 2] (bestuurder Nij Smellinghe) en [naam 3] (bestuurder van het in Heerenveen en Leeuwarden gevestigde ziekenhuis Frisius MC (hierna: Frisius)):

Bij brief van 29 oktober 2025 – het Concentratiebesluit – schrijft ZN het volgende aan Nij Smellinghe en Frisius:

Bij brief van 25 februari 2026 schrijft Nij Smellinghe, voor zover van belang, het volgende aan Frisius:

De Zorgverzekeraars vorderen, samengevat weergegeven, om:

( i) Nij Smellinghe te gebieden om uitvoering te geven aan het Concentratiebesluit,

( ii) Nij Smellinghe met ingang van 30 dagen na het te wijzen vonnis te verbieden om partiële nefrectomieën te verrichten en met ingang van 1 januari 2027 te verbieden om de Totale Behandelingen te verrichten.

De Zorgverzekeraars leggen aan hun vorderingen t ten grondslag dat Nij Smellinghe gebonden is aan de inhoud van het Concentratiebesluit. Volgens de Zorgverzekeraars is Nij Smellinghe daarom gehouden het Concentratiebesluit na te komen en mag zij de genoemde medische behandelingen niet meer verrichten met ingang van de genoemde data.

Nij Smellinghe voert verweer en concludeert tot afwijzing van de vorderingen van de Zorgverzekeraars. Nij Smellinghe betwist dat zij aan de inhoud van het Concentratiebesluit gebonden is. Nij Smellinghe betoogt daarnaast dat het Concentratiebesluit niet op de juiste wijze tot stand is gekomen en daarom niet in stand kan blijven.

Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover van belang, nader ingegaan.

In kort geding kan de rechter in spoedeisende zaken op grond van een voorlopig oordeel over het geschil van partijen een voorlopige voorziening geven, zijnde een ordemaatregel (artikel 254 lid 1 Rv). Het gaat in een kort geding uitdrukkelijk om een voorlopig oordeel over het geschil van partijen, waarbij de belangen van beide partijen tegen elkaar worden afgewogen. Indien partijen zouden besluiten om over ditzelfde geschil een bodemprocedure te voeren, is de rechter in die bodemprocedure niet gebonden aan dit oordeel in kort geding (artikel 256 Rv).

De Zorgverzekeraars vorderen onder I een – tegenover Nij Smellinghe uit te spreken – gebod om uitvoering te geven aan het Concentratiebesluit. De onderliggende discussie tussen partijen is of Nij Smellinghe gebonden is aan het Concentratiebesluit.

Nij Smellinghe stelt zich niet gebonden te achten aan het IZA en de daaruit voortgekomen afspraken, omdat NVZ niet bevoegd was mede namens Nij Smellinghe die overeenkomsten te sluiten. Voor het sluiten van een overeenkomst die Nij Smellinghe thans zou binden, zou een overeenkomst met het individuele lid van de NVZ, in dit geval Nij Smellinghe afgesloten moeten zijn, aldus laatstgenoemde. De voorzieningenrechter dient voor de beoordeling van dit verweer onderscheid te maken tussen de geldigheid van die overeenkomsten en de daarmee samenhangende gebondenheid van partijen daaraan enerzijds en de totstandkoming van het besluit van NVZ om die overeenkomsten te sluiten anderzijds.

Tussen partijen staat vast dat het IZA een overeenkomst is die onder meer door NVZ als partij ondertekend is. Op grond van artikel 2:46 BW kan NVZ, voor zover uit haar statuten niet het tegendeel voortvloeit, ten behoeve van haar leden rechten bedingen en, voor zover dit in haar statuten uitdrukkelijk is bepaald, ten laste van die leden verplichtingen aangaan. De statuten van NVZ noemt als middel om haar doel te bereiken onder meer het treffen van regelingen inzake arbeidsvoorwaarden c.q. het aangaan, wijzigen of opzeggen van collectieve arbeidsovereenkomsten (artikel 5, lid 2, aanhef en onder d). Daarnaast bepalen de statuten dat NVZ overeenkomsten kan sluiten en zo bedingen ten behoeve van haar leden of verplichtingen ten laste van haar leden kan aangaan op het vlak van het auteursrecht en het beheer van gegevens (artikel 5, lid 3). Ten slotte bepaalt artikel 14, tweede lid, van de statuten nog dat het bestuur bevoegd is overeenkomsten met betrekking tot registergoederen en overeenkomsten tot borgstelling etc. aan te gaan. Gelet op de inhoud van het IZA, in het bijzonder op de daarin opgenomen afspraken over volumes en normen en de gevolgen daarvan voor concentratie en spreiding van bepaalde zorg, beschouwt de voorzieningenrechter het IZA als een overeenkomst, waaruit – naast rechten – ook verplichtingen voor de leden van NVZ voortvloeien. De voorzieningenrechter is vooralsnog ook – met Nij Smellinghe – van oordeel dat de statuten van NVZ daar geen grondslag voor bevatten. De Zorgverzekeraars voeren aan dat artikel 5, lid 2, aanhef en onder i van de statuten daarvoor een grondslag biedt, doch daarin gaat de voorzieningenrechter niet mee. Daarin staat als één van de middelen van de vereniging om haar doel te bereiken ‘het vertegenwoordigen van de vereniging en haar leden in relevante in-en externe gremia’ is, maar het voert te ver om in het enkele vertegenwoordigen te lezen dat het ook zou gaan om het sluiten van overeenkomsten met derden, zoals Nij Smellinghe terecht aanvoert. Dat geldt te minder nu de statuten, zoals hiervoor vermeld, wel verwijzen naar de mogelijkheid om overeenkomsten met derden over specifieke onderwerpen te sluiten.

Gezien het voorgaande acht de voorzieningenrechter de kans aannemelijk dat de bodemrechter het besluit van de NVZ om het IZA aan te gaan als een wegens strijd met inhoud en strekking van de statuten nietig besluit (artikel 2:14 BW) beschouwt . Van de zijde van de Zorgverzekeraars is weliswaar onbetwist aangevoerd dat Nij Smellinghe op 9 september 2022, tijdens een algemene ledenvergadering van NVZ, met andere leden van NVZ heeft ingestemd met het IZA, maar die omstandigheid leidt niet tot een andere conclusie. De strijdigheid met de statuten is daarmee immers niet weggenomen (vgl. HR 21 januari 1955, NJ 1959,43 ‘Forumbank’). De instemming van de algemene ledenvergadering kan hooguit betrekking hebben op het nemen van het besluit door de vereniging of de bevoegdheid van het bestuur van de vereniging om tot uitvoering van het besluit over te gaan. De algemene ledenvergadering kan niet met voorbijgaan aan de statuten besluiten dat NVZ een overeenkomst met onder meer Zorgverzekeraars aangaat waarmee verplichtingen voor de leden ontstaan op het vlak van concentratie en spreiding die in kunnen houden dat leden bepaalde behandelingen moeten staken.

De voorzieningenrechter gaat er voorts voorlopig van uit dat het besluit van de vereniging dat de instemming met het IZA inhoudt een extern werkend besluit is, waarvan een externe rechtshandeling, te weten het sluiten van het IZA, afhankelijk is. Op grond van artikel 2:16, tweede lid, BW kan de eventuele nietigheid van het besluit van de vereniging niet aan Zorgverzekeraars tegengeworpen worden, indien deze laatste het gebruik aan het besluit kenden noch behoefden te kennen. Nu partijen daar geen debat over gevoerd hebben en Nij Smellinghe dan ook niet als haar standpunt naar voren gebracht heeft dat Zorgverzekeraars wisten of behoefden te weten dat het besluit van de vereniging nietig was of kon zijn, moet de voorzieningenrechter er op dit moment van uit gaan dat Zorgverzekeraars het gebrek aan het besluit niet kenden noch behoefden te kennen.

Voor de beoordeling van de gebondenheid van Nij Smellinghe aan het IZA acht de voorzieningenrechter ook van belang dat Nij Smellinghe, tot het moment dat het Concentratiebesluit tot haar kwam, nooit het standpunt heeft ingenomen dat zij niet aan het IZA gebonden zou zijn. Ook in deze kort geding-procedure neemt Nij Smellinghe het standpunt in dat zij het IZA “omarmt”, “betekenis toekent aan de hoofdlijnen en doelstellingen uit het IZA” en daar “waarde aan hecht”. Nij Smellinghe heeft dus niet eerder haar standpunt kenbaar gemaakt dat een gebrek kleeft aan het besluit van NVZ om het IZA aan te gaan.

De voorzieningenrechter komt tot de slotsom dat geldigheid van het IZA vooralsnog niet aangetast is en dat Nij Smellinghe daar door gebonden is.

Nij Smellinghe stelt nog dat het feit dat de leden van NVZ “akkoord zijn gegaan met de hoofdlijnen uit het IZA”, niet automatisch betekent dat de individuele leden van NVZ rechtstreeks aan afspraken uit het IZA gebonden zijn. Nij Smellinghe heeft echter nagelaten uit te leggen hoe het kan dat de algemene ledenvergadering wel ingestemd heeft met het aangaan van het IZA, maar toch niet aan het IZA in al zijn onderdelen gebonden zou zijn. Deze stelling van Nij Smellinghe kan haar dus niet baten.

De conclusie is dat Nij Smellinghe gebonden is aan het IZA.

In het verlengde daarvan oordeelt de voorzieningenrechter dat Nij Smellinghe eveneens gebonden is aan besluitvorming die is gebaseerd op het IZA. In het IZA is expliciet opgenomen dat Ronde Tafels zullen worden ingericht en dat de normen die de Ronde Tafels vaststellen, bindend zijn. De Ronde Tafel TZ heeft op 25 maart 2025 het Procesdocument vastgesteld, waarin normen voor de lokale behandelingen van (verdenking op) niercelkanker zijn vastgesteld. In het Procesdocument zelf is ook vastgesteld dat de daarin opgenomen normen definitief zijn, gelden voor alle instellingen en door zorgverzekeraars zullen worden gehandhaafd.

Ook de Procesbeschrijving is rechtstreeks gebaseerd op besluitvorming in de Ronde Tafel TZ. In de Procesbeschrijving zijn afspraken gemaakt over de periode vanaf het moment dat de normen door de Ronde Tafels zijn vastgesteld tot en met de implementatie van die normen. Ook de inhoud van de Procesbeschrijving is daarmee, via de band van het IZA, bindend voor Nij Smellinghe.

Hetzelfde geldt ten slotte voor het Concentratiebesluit, omdat dit een direct voortvloeisel is uit de Procesbeschrijving. In het Concentratiebesluit is door de Zorgverzekeraars een beslissing genomen die volgt uit de normen en de methodiek die weer volgen uit het Procesdocument en de Procesbeschrijving. Genoemde normen zijn in het Procesdocument bindend vastgesteld door de Ronde Tafel TZ, op grond van het IZA.

De conclusie is dat Nij Smellinghe ook gebonden is aan de inhoud van het Concentratiebesluit.

Nij Smellinghe voert als verweer dat het Concentratiebesluit inhoudelijk niet op de juiste wijze tot stand is gekomen, met als gevolg dat het niet in stand kan blijven. De voorzieningenrechter begrijpt dit verweer aldus, dat Nij Smellinghe bedoelt te zeggen dat de Zorgverzekeraars geen nakoming kunnen verlangen van het Concentratiebesluit, omdat het niet op de juiste wijze tot stand is gekomen. De voorzieningenrechter overweegt als volgt.

Nij Smellinghe betoogt dat ZK en VGZ bij de beoordeling of Nij Smellinghe heeft voldaan aan de Volumenormen, ten onrechte hebben gekeken naar een termijn van drie jaar in plaats van één jaar.

Het standpunt van Nij Smellinghe berust op een onjuiste lezing van het Concentratiebesluit. Uit de hiervoor onder 3.10 genoemde brief, waarin Nij Smellinghe over het Concentratiebesluit ingelicht wordt blijkt niet dat ZK en VGZ een referentieperiode van drie jaar in plaats van één jaar hebben gehanteerd. ZK en VGZ hebben gekeken naar de aantallen behandelingen over het jaar 2024. Daaruit volgde dat Nij Smellinghe in 2024 niet voldeed aan de Volumenormen uit het Procesdocument: Nij Smellinghe kwam tot 31 Totale Behandelingen en 0 partiële nefrectomieën. In het kader van de zorgvuldigheid hebben ZK en VGZ ook gekeken naar de jaren 2022 en 2023, en vervolgens naar het gemiddelde over de jaren 2022-2024. Dat naar het gemiddeld aantal behandelingen (zowel ‘totale behandelingen’ als nefrectomieën) over drie jaren in plaats van naar de aantallen in één jaar is gekeken, strekte eerder ten voordele dan ten nadele van Nij Smellinghe. Overigens leidde een en ander niet tot een andere conclusie: gemiddeld over de jaren 2022-2024 kwam Nij Smellinghe tot 48 Totale Behandelingen en 4 partiële nefrectomieën. De voorzieningenrechter verwerpt het standpunt van Nij Smellinghe.

Nij Smellinghe betoogt dat ZK en VGZ in het Concentratiebesluit ten onrechte geen rekening hebben gehouden met behandelingen in de kalenderjaren 2025 en 2026. Nij Smellinghe heeft er daarbij op gewezen dat zij in 2026 gaat voldoen aan de Volumenormen uit het Procesdocument.

Dit gegeven is echter niet relevant. Zelfs als hetgeen Nij Smellinghe stelt over het voldoen aan de Volumenormen over 2026 juist is, is dat geen argument op basis waarvan kan worden geoordeeld dat het Concentratiebesluit inhoudelijk ondeugdelijk is. Het Concentratiebesluit dateert van oktober 2025. In de Procesbeschrijving staat dat, indien besluitvorming op basis van consensus en consent niet mogelijk blijkt, herallocatie plaatsvindt

Nij Smellinghe voert aan dat ZK en VGZ niet alleen hadden moeten kijken naar Volumenormen, maar ook andere omstandigheden in hun besluitvorming hadden moeten betrekken. Dit betoog van Nij Smellinghe stuit af op de Procesbeschrijving. Daaruit volgt dat – eenmaal aangekomen in escalatieniveau 3 – het besluit tot herallocatie plaatsvindt aan de hand van Volumenormen. Zo is het in de Procesbeschrijving afgesproken en zo hebben ZK en VGZ het uitgevoerd. Of het louter kijken naar Volumenormen een adequate maatstaf is voor het nemen van een besluit zoals genomen in het Concentratiebesluit, is niet iets dat ter beoordeling aan de voorzieningenrechter voorligt.

Nij Smellinghe heeft gewezen op voetnoot 21 uit de Procesbeschrijving, waaruit volgt dat besluitvorming op basis van escalatieniveau 3 het minst wenselijke scenario is. Ook dat kan niet leiden tot het oordeel dat Nij Smellinghe niet is gehouden om uitvoering te geven aan het Concentratiebesluit. Hierbij is van belang dat tussen partijen niet ter discussie staat dat men in escalatieniveau 3 was aangekomen. Dit volgt uit de e-mail van 19 september 2025 van ZK aan Nij Smellinghe en Frisius, die door Nij Smellinghe inhoudelijk niet is betwist. Gelet daarop hadden ZK en VGZ de bevoegdheid om Concentratiebesluit te nemen, en dat hebben zij gedaan.

Om dezelfde reden houdt het standpunt van Nij Smellinghe dat het Concentratiebesluit ontijdig is genomen omdat Nij Smellinghe en Frisius nog met elkaar in gesprek waren, geen stand. Feit is dat Nij Smellinghe en Frisius in escalatieniveau 3 terecht waren gekomen, met als gevolg dat ZK en VGZ bevoegd waren om het Concentratiebesluit te nemen.

Nij Smellinghe voert aan dat het Concentratiebesluit ten onrechte alleen betrekking heeft op concentratie van zorg, en niet ook op spreiding van zorg. Volgens Nij Smellinghe gaan die twee begrippen in dit kader hand in hand. Het betoog van Nij Smellinghe berust op een onjuiste lezing van het Concentratiebesluit. Daarin staat het volgende:

De voorzieningenrechter verwerpt het verweer van Nij Smellinghe dat zij op dit moment, met betrekking tot de behandelingen bij (een verdenking op) nierkanker, voldoet aan de SONCOS-normen. De SONCOS-normen waren als zodanig niet relevant voor de beoordeling die ten grondslag lag aan het Concentratiebesluit. Relevant zijn de Volumenormen zoals vastgesteld in het Procesdocument. Voor de partiële nefrectomieën is in het Procesdocument de – toenmalige – SONCOS-norm wel overgenomen: in ziekenhuizen waar deze ingreep wordt uitgevoerd, moet dat jaarlijks minimaal 20 keer gebeuren. Dat betekent echter niet dat andere SONCOS-normen van belang zijn bij de totstandkoming van het Concentratiebesluit.

Nij Smellinghe heeft er ten slotte nog op gewezen dat alleen de minister van VWS zogeheten doorzettingsmacht heeft (en niet de Zorgverzekeraars), waarmee wordt bedoeld dat mag worden besloten dat bepaalde ziekenhuizen bepaalde medische ingrepen niet meer mogen uitvoeren. Nij Smellinghe verwijst ter ondersteuning naar bladzijde 58 van het IZA. Daar staat inderdaad dat de minister van VWS doorzettingsmacht heeft, maar dat is in de situatie dat het vaststellen van Volumenormen en/of de implementatie daarvan niet van de grond komt. Een dergelijke situatie heeft zich nu juist niet voorgedaan ten aanzien van de medische ingrepen waar het in deze zaak om gaat, omdat in het Procesdocument en de Procesbeschrijving op dit punt afspraken zijn gemaakt. Uit die afspraken vloeit voort dat zorgverzekeraars ZK en VGZ onder omstandigheden de bevoegdheid hebben om een besluit als het Concentratiebesluit te nemen. Ook dit betoog van Nij Smellinghe slaagt dus niet.

De conclusie is dat niet kan worden gezegd dat het Concentratiebesluit inhoudelijk niet op de juiste wijze tot stand is gekomen en daarom niet in stand kan blijven.

Nij Smellinghe is – naar het voorlopige oordeel van de voorzieningenrechter in kort geding – aan het Concentratiebesluit gebonden en gehouden om uitvoering te geven aan het Concentratiebesluit. De voorzieningenrechter zal de vordering sub I van de Zorgverzekeraars toewijzen.

De Zorgverzekeraars vorderen onder II een verbod voor Nij Smellinghe om, met ingang van 30 dagen na het vonnis, partiële nefrectomieën te verrichten en met ingang van 1 januari 2027 een verbod om Totale Behandelingen te verrichten.

Nij Smellinghe voert hiertegen als verweer dat er verschil bestaat tussen (i) ZK en VGZ die besluiten om bepaalde zorg niet meer bij Nij Smellinghe in te kopen en (ii) de vraag of het Nij Smellinghe nog is toegestaan om de medische behandelingen die niet meer worden ingekocht uit te voeren. Volgens Nij Smellinghe hebben ZK en VGZ niet de bevoegdheid om te bepalen welke behandelingen Nij Smellinghe uitvoert. Dat is iets tussen de patiënt en het ziekenhuis, op basis van het beginsel van een vrije artsenkeuze. Uit het Concentratiebesluit kan daarom volgens Nij Smellinghe niet voortvloeien dat zij geen partiële nefrectomieën en/of Totale Behandelingen meer mag uitvoeren.

De voorzieningenrechter is het met Nij Smellinghe eens dat er verschil bestaat tussen punt (i) en (ii) als verwoord in rechtsoverweging 5.30. Dat blijkt ook wel uit het feit dat ZK en VGZ sinds 1 januari 2026 de zorg voor partiële nefrectomieën niet meer bij Nij Smellinghe inkopen, terwijl Nij Smellinghe die behandelingen nog wel uitvoert. Tijdens de mondelinge behandeling heeft Nij Smellinghe verklaard dat de financiering hiervan geschiedt op grond van artikel 13 Zorgverzekeringswet. In die bepaling is geregeld dat een patiënt die zorg afneemt bij een zorgaanbieder waarmee zijn zorgverzekeraar niet een overeenkomst heeft gesloten, recht heeft op een door de zorgverzekeraar te bepalen vergoeding. Feitelijk komt het er in dit geval volgens Nij Smellinghe op neer dat de patiënt 75% van de behandelkosten vergoed krijgt van de zorgverzekeraar; de overige 25% van de behandelkosten neemt Nij Smellinghe ten opzichte van de patiënt voor haar eigen rekening. De patiënt merkt er zodoende financieel gezien niets van dat hij zorg afneemt bij een zorgaanbieder die voor die zorg niet heeft gecontracteerd met zijn zorgverzekeraar.

Het voorgaande leidt de voorzieningenrechter echter niet tot de conclusie dat de door de Zorgverzekeraars gevorderde verboden moeten worden afgewezen. Doorslaggevend daarvoor is de inhoud van het IZA en de daaruit voortvloeiende afspraken. Op grond daarvan moeten onder omstandigheden concentratie van hooggespecialiseerde zorg en spreiding van laaggespecialiseerde zorg gerealiseerd worden. Daaraan is Nij Smellinghe gebonden. De Zorgverzekeraars hebben terecht naar voren gebracht dat de financiële dekking van de kosten van de desbetreffende behandelingen hier los van staat.

In het onderhavige geval van Nij Smellinghe zijn de omstandigheden dusdanig dat hooggespecialiseerde nierkankerzorg moet worden geconcentreerd bij Frisius, ten koste van Nij Smellinghe. Gelet daarop hebben ZK en VGZ het Concentratiebesluit genomen zoals verwoord in de brief van ZN van 29 oktober 2025. Dit kan tot een slechte uitkomst voor Nij Smellinghe leiden, maar het is wel een logisch uitvloeisel van het IZA en daarop gebaseerde besluitvorming.

Op dit moment legt Nij Smellinghe het Concentratiebesluit sinds 29 oktober 2025 naast zich neer. Nij Smellinghe voert immers nog altijd partiële nefrectomieën uit en is ook van plan om per 1 januari 2027 Totale Behandelingen te blijven uitvoeren. Naar het voorlopige oordeel van de voorzieningenrechter schendt Nij Smellinghe, door in weerwil van het Concentratiebesluit door te gaan met het uitvoeren van partiële nefrectomieën en (per 1 januari 2027) Totale Behandelingen, een verbintenis ten opzichte van de andere partijen die gebonden zijn aan het IZA, waaronder de Zorgverzekeraars. De inhoud van die verbintenis is dat Nij Smellinghe geen behandelingen uitvoert die zij op grond van het van het IZA en de daaruit voortvloeiende afspraken, waaronder het Concentratiebesluit, niet meer mag verrichten. De voorzieningenrechter gaat er dan ook vanuit dat de bodemrechter, later oordelend, tot de slotsom komt dat Nij Smellinghe tekortschiet in het nakomen van wat in het IZA overeengekomen is (onder meer) met de Zorgverzekeraars. Als gevolg van het door Nij Smellinghe tekortschieten in de nakoming van een verbintenis, hebben de Zorgverzekeraars een recht op nakoming (artikel 3:296 BW). Gelet daarop zijn de door de Zorgverzekeraars gevorderde verboden toewijsbaar.

Naar het oordeel van de voorzieningenrechter is er sprake van een voldoende spoedeisend belang aan de zijde van de Zorgverzekeraars, gelet op de opstelling van Nij Smellinghe sinds 29 oktober 2025 en het feit dat de datum 1 januari 2027 nadert. De voorzieningenrechter onderkent dat toewijzing van de gevraagde verboden vergaande gevolgen voor Nij Smellinghe en haar bedrijfsvoering zal hebben, maar wijst erop dat de verboden wel een uitvloeisel zijn van afspraken en besluiten waaraan Nij Smellinghe gebonden is. Het belang van de Zorgverzekeraars prevaleert daarom ten opzichte van het belang dat Nij Smellinghe heeft bij een handhaving van de status quo.

De conclusie is dat de voorzieningenrechter ook de vordering sub II zal toewijzen.

Nij Smellinghe voert als verweer dat ZN geen nakoming kan vorderen van het Concentratiebesluit, omdat zij daaraan niet rechtstreeks gebonden is noch daaraan zelfstandig rechten jegens Nij Smellinghe kan ontlenen. Nij Smellinghe betwist dat ZN aanspraak kan maken op een verbod voor Nij Smellinghe om partiële nefrectomieën dan wel lokale behandelingen bij verdenking op nierkanker uit te voeren.

Het verweer van Nij Smellinghe wordt door de voorzieningenrechter verworpen. ZN is partij bij het IZA. Hoewel ZN het Concentratiebesluit niet heeft genomen, heeft zij, als brancheorganisatie voor alle zorgverzekeraars in Nederland, een belang dat besluitvorming die is gebaseerd op het IZA wordt nageleefd. Het Concentratiebesluit heeft immers een reikwijdte die – bezien vanuit de zorgverzekeraars in Nederland – verder strekt dan alleen ZK en VGZ. ZK en VGZ zijn de marktleiders in Friesland, maar niet de enige partijen die op de zorgverzekeringsmarkt in Friesland actief zijn. Niet voor niets zal ZN Nij Smellinghe over het herallocatiebesluit dat door ZK en VGZ als marktleiders is genomen bij brief van 29 oktober 2025 ingelicht hebben. Bovendien is ZN partij bij het IZA, waarop het Procesdocument, de Procesbeschrijving en het Concentratiebesluit hun oorsprong in vinden. Hiervoor heeft de voorzieningenrechter reeds overwogen dat hij het aannemelijk acht dat de bodemrechter zal oordelen dat Nij Smellinghe haar verplichtingen uit overeenkomst jegens Zorgverzekeraars, dus ook jegens ZN, niet nakomt. Gelet op het voorgaande is aan de zijde van ZN sprake van ‘voldoende belang’ als bedoeld in artikel 3:303 BW om de vordering tegen Nij Smellinghe in te stellen.

Nij Smellinghe is in het ongelijk gesteld en moet daarom de proceskosten (inclusief nakosten) betalen. De proceskosten van de Zorgverzekeraars worden begroot op:

De voorzieningenrechter

gebiedt Nij Smellinghe om uitvoering te geven aan het Concentratiebesluit,

verbiedt Nij Smellinghe om (i) met ingang van 30 dagen na dit vonnis partiële nefrectomieën te verrichten en (ii) met ingang van 1 januari 2027 de Totale Behandelingen te verrichten,

veroordeelt Nij Smellinghe in de proceskosten van € 2.815,57, te betalen binnen veertien dagen na aanschrijving daartoe, te vermeerderen met € 98,00 plus de kosten van betekening als Nij Smellinghe niet tijdig aan de veroordelingen voldoet en het vonnis daarna wordt betekend,

verklaart dit vonnis uitvoerbaar bij voorraad.