Vrijspraak van het plegen van feitelijke leiding geven aan het door medeverdachte bedrijf, het valselijk…

Ingevolge de Meststoffenwet rust op een veehouder die meer dierlijke meststoffen produceert dan hij op zijn bedrijf voor bemesting mag gebruiken, de verplichting om het bedrijfsoverschot te laten verwerken. Aan deze verwerkingsverplichting kan onder meer worden voldaan door de dierlijke meststoffen door een intermediaire onderneming te laten afvoeren. Een intermediaire onderneming is een onderneming, niet zijnde een bedrijf, in het kader waarvan al dan niet uitsluitend dierlijke meststoffen worden verhandeld of worden gebruikt. Een intermediaire onderneming dient afzonderlijk te zijn geregistreerd bij de RVO. Indien de dierlijke meststoffen door een intermediair worden afgevoerd, komt de verantwoordelijkheid voor de verdere verwerking en de verantwoording van de afgevoerde meststoffen bij de intermediair te liggen.

Het vervoer van dierlijke meststoffen wordt geregistreerd door middel van een vervoersbewijs dierlijke meststoffen (VDM). Wanneer de meststoffen door een intermediair worden afgevoerd, wordt dit op het VDM onder meer door middel van “opmerkingscode 61” kenbaar gemaakt. De intermediair is in dat geval gehouden de gegevens die betrekking hebben op de vracht dierlijke meststoffen (elektronisch) in te dienen bij de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Deze gegevens worden bij de RVO geregistreerd.

De voertuigen waarmee dierlijke meststoffen worden vervoerd, dienen te zijn uitgerust met AGR/GPS-apparatuur en bemonsterings- en verpakkingsapparatuur. De vervoerder, doorgaans de chauffeur, draagt ervoor zorg dat op het tijdstip van lossen en laden van een vracht dierlijke mest de door de AGR/GPS-apparatuur gegenereerde gegevens inzake de laad- of loslocatie, de datum en het tijdstip van het lossen of laden van het transportmiddel, automatisch worden vastgelegd en elektronisch aan de RVO worden verzonden. De mestmonsters worden automatisch genomen bij het laden van een vracht dierlijke mest in een tankwagen. Deze mestmonsters zijn automatisch verpakt en de met mest gevulde monsterverpakkingen zijn automatisch gesloten door het op de vervoermiddelen aanwezige verpakkingsapparatuur. De mestmonsters zijn verpakt in monsterverpakkingen van VMA en worden aangeduid als “VMA-sealzakken” of “VMA-sealbags”. Ingevolge de Meststoffenwet dienen de mestmonsters te worden verzonden naar een erkend laboratorium alwaar het stikstof- en fosfaatgehalte wordt vastgesteld. De monsteruitslagen zijn vervolgens van belang voor de verantwoordingsplicht met betrekking tot de verwerkte hoeveelheden stikstof en fosfaat.

Voor de leesbaarheid van het vonnis bespreekt de rechtbank de aan verdachte ten laste gelegde feiten in chronologische volgorde. Dat betekent dat de rechtbank eerst de feiten 2, 3 en 4 zal bespreken en vervolgens, als laatste, feit 1.

4.4.2.1 Ten aanzien van het onder 2 ten laste gelegde

Aan verdachte is onder dit feit, kort gezegd, ten laste gelegd dat hij feitelijke leiding dan wel opdracht heeft gegeven aan het door [medeverdachte bedrijf] B.V. valselijk opmaken van vervoersbewijzen dierlijke meststoffen met betrekking tot de los- en laadmelding op 25 april 2018.

Naar aanleiding van de hierboven aangehaalde bevindingen op 25 en 26 februari 2018, heeft de NVWA op 25 april 2018 opnieuw een controle uitgevoerd, die specifiek was gericht op mesttransporten van [medeverdachte bedrijf] B.V. De verbalisanten zagen dat een vrachtwagencombinatie van [bedrijf 2] B.V., voorzien van het kenteken [kenteken] , in de richting van een mestbassin reed. Het mestbassin was gelegen aan de [adres 5] . Uit raadpleging van het digitale dossier van de RVO bleek dat het betreffende voertuig stond geregistreerd ten name van [medeverdachte bedrijf] B.V. De verbalisanten zagen dat de vrachtwagencombinatie stopte voor het mestbassin. Zij hoorden vervolgens een sissend geluid dat volgens hen afkomstig was van ontsnappende lucht. De chauffeur stapte uit de cabine, verbleef ongeveer twee minuten buiten de cabine en stapte vervolgens weer in, waarna hij wegreed in de richting van [vestigingsplaats 1] . Uit het digitale dossier bleek dat om 07:29 uur een losmelding was geregistreerd met betrekking tot een VDM met het nummer [nummer 1] , kort daarop gevolgd door een laadmelding om 07:34 uur met betrekking tot een VDM met het nummer [nummer 2] . Deze bevindingen vormden aanleiding om de chauffeur te controleren. De chauffeur betrof [naam 1]. Nadat [naam 1] op het politiebureau was geconfronteerd met het zeer korte tijdsbestek tussen de los- en laadmelding en de daarmee samenhangende valselijk ingevulde VDM’s, verklaarde hij dat hij op de betreffende locatie geen meststoffen had gelost en geladen, maar dat hij met behulp van het VMA AGR/GPS-systeem een fictieve los- en laadmelding had gedaan. [naam 1] verklaarde dat hij daartoe de luchtdruk van de oplegger liet ontsnappen door een kraan te openen. Als gevolg daarvan registreerde de AGR/GPS-apparatuur een losmelding. Vervolgens heeft hij een nieuwe mestbon gescand, waarna het systeem een nieuwe laadmelding genereerde. Het mestmonster werd daarbij genomen van de mest die zich reeds in de tankoplegger bevond. Daadwerkelijk is er niet gelost en geladen bij de mestopslag in [vestigingsplaats 1] . Volgens [naam 1] had op de betreffende locatie in werkelijkheid geen lossing of belading van meststoffen plaatsgevonden. Hij verklaarde voorts dat hij deze werkwijze in opdracht van [verdachte] en [medeverdachte 1] had toegepast.

De rechtbank stelt op grond van het bovenstaande vast dat op de betreffende datum geen daadwerkelijke lossing en belading van dierlijke meststoffen bij het mestbassin in [vestigingsplaats 1] heeft plaatsgevonden en (dus) valse VDM’s met betrekking tot het betreffende transport zijn opgemaakt.

De vraag die vervolgens voorligt, is of deze gedragingen aan [medeverdachte bedrijf] B.V. kunnen worden toegerekend. [naam 1] heeft verklaard dat hij de hiervoor beschreven werkwijze in opdracht van [verdachte] heeft toegepast. [verdachte] heeft dat echter ontkend en ter terechtzitting verklaard dat hij [naam 1] geen opdracht heeft gegeven om fictieve los- en laadmeldingen te genereren of daarmee samenhangend valse VDM’s op te maken. Hoewel het dossier wel aanwijzingen bevat dat [verdachte] op de hoogte is geweest van de gehanteerde werkwijze, constateert de rechtbank dat de verklaring van [naam 1] geen steun in andere bewijsmiddelen vindt. De enkele verklaring van [naam 1] is onvoldoende om te bewijzen dat [verdachte] feitelijke leiding of opdracht heeft gegeven aan het door [naam 1] fictief lossen en laden van meststoffen en het vervolgens opmaken van de daarmee samenhangende valse VDM’s (de zogeheten “unus testis nullus testis-regel”). Evenmin is op andere wijze gebleken van enige betrokkenheid van [verdachte] bij het opmaken of doen opmaken van deze VDM’s. De rechtbank kan derhalve weliswaar vaststellen dat de betreffende los- en laadmelding fictief waren en dat de daarbij behorende VDM’s valselijk waren ingevuld, maar niet dat [verdachte] als opdrachtgever of feitelijke leidinggever in de zin van art. 51 Sr. daarbij betrokken is geweest. De rechtbank spreekt verdachte daarom vrij van het onder 2 ten laste gelegde.

4.4.2.2 Ten aanzien van het onder 3 ten laste gelegde

Aan verdachte is onder feit 3 ten laste gelegd dat hij feitelijke leiding dan wel opdracht heeft gegeven aan het door [verdachte] B.V. valselijk opmaken van zestien VDM’s. Deze VDM’s hebben betrekking op mesttransporten die zijn uitgevoerd door de chauffeurs [chauffeur 1] , [chauffeur 2] , [chauffeur 3] , [chauffeur 4] , [chauffeur 5] en medeverdachte [medeverdachte 2] .

De rechtbank stelt voorop dat de verdenking ten aanzien van deze zestien VDM’s uitsluitend is gebaseerd op het – volgens de NVWA – zeer korte tijdsbestek tussen de geregistreerde los- en laadmeldingen. Anders dan in het hierboven beschreven geval, heeft de NVWA in geen van deze gevallen eigen waarnemingen gedaan. De NVWA heeft aan de hand van de technische eigenschappen en instellingen van de door [naam 1] gebruikte AGR/GPS-apparatuur, een berekening heeft gemaakt van de tijd die minimaal nodig zou zijn tussen het genereren van een losmelding van de ene vracht en de laadmelding van een direct daarop op dezelfde locatie geladen vracht dierlijke meststoffen. Daarbij is uitgegaan van een tankoplegger met een inhoud van ongeveer 37m3, een pompcapaciteit van ongeveer 4,5m3 per minuut en systeeminstellingen waarbij een losmelding werd gegenereerd wanneer de tank voor ongeveer zestig procent was geleegd en een laadmelding wanneer de tank voor ongeveer vijftien procent was gevuld. Op basis hiervan heeft de NVWA berekend dat tussen een los- en een daaropvolgende laadmeldingen minimaal vier minuten en 31 seconden moet zijn verstreken.

De in de tenlastelegging opgenomen VDM’s zijn geselecteerd omdat het tijdsverloop tussen de los- en laadmelding telkens minder dan die vier minuten en 31 seconden bedraagt. Aan de verdenking dat de betreffende VDM’s valselijk zijn opgemaakt ligt daarmee in de kern de aanname ten grondslag dat het technisch niet mogelijk is om binnen een korter tijdsbestek dan vier minuten en 31 seconden een los- en een daaropvolgende laadmelding ter zake van een daadwerkelijke volledige lossing onderscheidenlijk direct aansluitende belading te genereren. Daarnaast is aan de hand van de tachograafgegevens onderzocht hoe lang de vrachtwagencombinatie op de desbetreffende locaties heeft stilgestaan. Ook die gegevens zouden erop wijzen dat de vrachtwagencombinatie niet lang genoeg heeft stilgestaan om die combinatie daadwerkelijk volledig te lossen en aansluitend volledig te laden.

[naam 2], directeur van het bedrijf [bedrijf 3], heeft verklaard dat de door hen geleverde AGR/GPS-apparatuur over verschillende technische instellingen beschikt die van invloed kunnen zijn op het moment waarop het systeem een los- of laadmelding genereerd. Volgens [naam 2] kunnen deze instellingen, onder meer in verband met storingen of andere technische omstandigheden, op verzoek van derden door medewerkers worden gewijzigd. Het is daarmee mogelijk de drukinstellingen van het systeem aan te passen waardoor een los- of laadmelding bij een andere vullingsgraad van de tank wordt gegenereerd dan waarvan de NVWA bij haar berekening is uitgegaan. De omstandigheid dat een losmelding bij een vullingsgraad van zestig procent en een laadmelding bij een vullingsgraad van vijftien procent, is derhalve geen vaststaand gegeven. Ook het door het NFI verrichte onderzoek naar de werking van het AGR/GPS-systeem toont aan dat de door het systeem berekende vullingsgraad en gewicht kunnen afwijken van de daadwerkelijke aanwezige hoeveelheid mest. Het NFI heeft uiteindelijk geconcludeerd dat uit het enkele tijdsverloop tussen een los- en een daaropvolgende laadmelding niet met zekerheid kan worden afgeleid of daadwerkelijk meststoffen zijn gelost en geladen, dan wel dat een fictieve melding is gegenereerd.

De rechtbank ziet geen reden om te twijfelen aan de bevindingen van het NFI, al helemaal niet nu deze ondersteuning vinden in de verklaring van de leverancier van de gebruikte apparatuur. Hoewel er zeker vraagtekens gesteld kunnen worden bij sommige los- en laadmeldingen die elkaar in een zeer kort tijdsbestek opvolgen, betekent

het enkele feit dat bij de zestien in de tenlastelegging opgenomen VDM’s sprake is geweest van transporten waarbij minder dan 4 minuten en eenendertig seconden een los- en laadmelding is gegenereerd, dus nog niet dat in elk van die gevallen per definitie sprake is geweest van fictieve meldingen of (daarmee) van vals opgemaakte VDM’s.

De omstandigheid dat uit de tachograafgegevens zou volgen dat de betreffende vrachtwagencombinaties op de desbetreffende locaties niet lang genoeg hebben stilgestaan om een vracht volledig te lossen en vervolgens te laden, zoals de officier van justitie heeft betoogd, maakt dit oordeel niet anders. Uit de tachograafgegevens kan immers slechts de duur van de stilstand van het voertuig worden afgeleid. Daaruit volgt niet welke handelingen gedurende die stilstand wel of niet hebben plaatsgevonden. Ook hieruit kan dan ook niet met een voldoende mate van zekerheid worden afgeleid dat de op de VDM’s vermelde los- en laadhandelingen niet daadwerkelijk hebben plaatsgevonden.

Ook van dit feit zal verdachte daarom worden vrijgesproken.

4.4.2.3 Ten aanzien van het onder 4 ten laste gelegde

Aan verdachte wordt onder 4 primair, kort gezegd, verweten dat hij feitelijke leiding of opdracht heeft gegeven aan het door [medeverdachte bedrijf] B.V. verbreken van een groot aantal door of vanwege het bevoegd gezag aangebrachte zegels, te weten VMA-sealbags, door deze open te knippen.

Op grond van het dossier bestaan er sterke aanwijzingen dat mestmonsters zijn bewerkt voordat deze ter analyse aan Dumea werden aangeboden. Bij een groot aantal onderzochte mestmonsters zijn immers afwijkingen vastgesteld tussen de gehalten aan fosfaat en stikstof. Daarnaast zijn bij verschillende VMA-sealbags bijzonderheden aan de afsluiting vastgesteld die passen bij het openen en vervolgens opnieuw sluiten van de zakken. Daarnaast is op het erf van medeverdachte [medeverdachte 2] een ruimte aangetroffen die als ‘mestwerkplaats’ of ‘mestlaboratorium’ kon worden gebruikt. Aldaar zijn een VMA-sealapparaat, mestmonsters en verschillende voorwerpen en stoffen voor het bewerken van mestmonsters aangetroffen, zoals bijvoorbeeld emmers met meststoffen, aantekeningen omtrent de samenstelling daarvan, die mogelijk gebruikt konden worden voor de aanpassing van mestmonsters.

De voorliggende (juridische) vraag is echter of met het openknippen van de VMA-sealbags een verzegeling is verbroken die door of vanwege het bevoegd gezag is aangebracht, zoals bedoeld in het hier tenlastegelegde artikel 199 Wetboek van Strafrecht (Sr).

De Meststoffenwet schrijft voor dat de verpakking van een mestmonster zodanig moet worden gesloten dat deze niet kan worden geopend zonder dat dit leidt tot een herkenbare beschadiging en aan de inhoud ervan zonder herkenbare beschadiging niets kan worden toegevoegd, afgenomen of anderszins veranderd. Het sluiten van de monsterverpakking is daarmee een handeling die de intermediair zelf, op grond van een wettelijke verplichting, moet verrichten. De VMA-sealbag wordt dus niet door of vanwege het bevoegd gezag verzegeld. Het is de intermediair dat de monsterverpakking overeenkomstig het wettelijk voorschrift afsluit voordat deze ter analyse wordt ingezonden. Dat deze wijze van afsluiten rechtstreeks voortvloeit uit de Meststoffenwet en de daarop gebaseerde lagere regelgeving, maakt niet dat de aldus aangebrachte afsluiting kan worden aangemerkt als een door of vanwege het bevoegd gezag aangebrachte verzegeling. Het enkele feit dat de wetgever de wijze voorschrijft waaraan een verpakking van een mestmonster moet voldoen, is daarvoor onvoldoende. Het wettelijk voorschrift verplicht de intermediair tot het zelf aanbrengen van de afsluiting. Het bevoegd gezag brengt daarmee niet zelf, ook niet door tussenkomst van een ander namens hem, een zegel aan. Hoewel de hiervoor besproken feiten en omstandigheden sterke aanwijzingen opleveren dat mestmonsters zijn gemanipuleerd en dat verdachte en medeverdachte [medeverdachte 2] daarbij betrokken zijn geweest, kan niet worden bewezen dat daarbij een door of vanwege het bevoegd gezag aangebrachte verzegeling is verbroken door het openknippen van een VMA-sealbag. Nu dit bestanddeel niet kan worden bewezen, spreekt de rechtbank verdachte daarom ook vrij van het onder 4 ten laste gelegde.

4.4.2.4 Ten aanzien van het onder 1 ten laste gelegde

Aan verdachte is tot slot ten laste gelegd dat hij feitelijke leiding dan wel opdracht heeft gegeven aan het door [medeverdachte bedrijf] B.V. in strijd met de Meststoffenwet niet naar waarheid bijhouden van haar administratie, aangezien daarin VDM’s waren opgenomen die geen juiste weergave vormden van de daadwerkelijk verrichte mesttransporten. Uit hetgeen de rechtbank hiervoor ten aanzien van feit 3 heeft overwogen, volgt dat niet kan worden vastgesteld dat de daarin betrokken VDM’s valselijk zijn opgemaakt dan wel een onjuiste weergave van de werkelijkheid bevatten. Daarmee kan evenmin worden vastgesteld dat [medeverdachte bedrijf] B.V. door het opnemen van deze VDM’s in haar administratie haar administratie niet naar waarheid heeft bijgehouden. Wat betreft feit 2 heeft de rechtbank hiervoor overwogen, kort gezegd, dat de in dat feit genoemde VDM’s weliswaar valselijk zijn opgemaakt, maar dat niet kan worden vastgesteld dat verdachte ter zake daarvan als opdrachtgever of feitelijke leidinggever kan worden aangemerkt.

Een en ander betekent dat evenmin kan worden bewezen dat verdachte feitelijke leiding of opdracht zou hebben gegeven aan het niet naar waarheid bijhouden van de administratie van [medeverdachte bedrijf] B.V. De rechtbank spreekt verdachte daarom ook vrij van het onder 1 ten laste gelegde.

4.4.2.5 Conclusie

De rechtbank spreekt verdachte integraal vrij van het onder 1, 2, 3 en 4 ten laste gelegde.