Socialezekerheidsrecht
Toekenning bijstand. Ingangsdatum. Geen bijzondere omstandigheden. Nieuwe aanvraag ten onrechte niet in…
Centrale Raad van Beroep, 20 oktober 2026
ECLI:NL:CRVB:2026:1407 · Centrale Raad van Beroep · 20 oktober 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/centrale-raad-van-beroep/bestuursrecht/socialezekerheidsrecht/hoger-beroep/ecli-nl-crvb-2026-1407
Zaakgegevens
Op 20 oktober 2026 heeft de Centrale Raad van Beroep in hoger beroep uitspraak gedaan in een zaak over socialezekerheidsrecht.
- Instantie
- Centrale Raad van BeroepCentrale Raad van BeroepDe hoogste bestuursrechter voor sociale zekerheid en ambtenarenzaken.Meer uitleg
- Datum uitspraak
- 20 oktober 2026
- Datum publicatie
- 27 oktober 2026
- Zaaknummer
- 22/2954 PW
- Rechtsgebied
- Bestuursrecht » Socialezekerheidsrecht
- Procedure
- Hoger beroepHoger beroepEen hogere rechter behandelt de zaak opnieuw, zowel de feiten als het recht, omdat een partij het niet eens is met de eerste uitspraak.Meer uitleg
- ECLI
- ECLI:NL:CRVB:2026:1407
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
Toekenning bijstand. Ingangsdatum. Geen bijzondere omstandigheden. Nieuwe aanvraag ten onrechte niet in behandeling genomen. Geen geslaagd beroep op evenredigheidsbeginsel. Nader besluit. Schadevergoeding redelijke termijn. Het college heeft nadere stukken toegezonden waaruit volgt dat appellant zich op 29 september 2020 ook al heeft gemeld om bijstand en een aanvraag heeft ingediend. Het college heeft dit destijds ten onrechte niet als aanvraag is aangemerkt. Appellant heeft per voornoemde datum recht heeft op bijstand. Van bijzondere omstandigheden om de bijstand met terugwerkende kracht te verlenen, is geen sprake.
Uitspraak
22/2954 PW, 23/2401 PW
Centrale Raad van Beroep
Enkelvoudige kamer
Uitspraak op het hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank Noord-Holland van 29 juli 2022, 21/3727 (aangevallen uitspraak)
Partijen:
[appellant] te [woonplaats] (appellant)
het college van burgemeester en wethouders van Velsen (college)
de Staat der Nederlanden (minister van Justitie en Veiligheid) (Staat)
Datum uitspraak: 20 oktober 2026
SAMENVATTING
Deze zaak gaat over de ingangsdatum van de aan appellant verleende bijstand. Het college heeft bijstand verleend met ingang van 18 december 2020. Appellant voert aan dat er bijzondere omstandigheden zijn om bijstand per 1 februari 2020 toe te kennen. Hij krijgt daarin geen gelijk. Wel ziet de Raad aanleiding bijstand toe te kennen met ingang van 29 september 2020, omdat inmiddels is gebleken dat appellant zich op die datum ook al had gemeld om bijstand en een aanvraag had ingediend, maar deze aanvraag ten onrechte niet in behandeling is genomen door het college. Verder kent de Raad aan appellant een schadevergoeding toe in verband met een overschrijding van de redelijke termijn.
PROCESVERLOOP
Namens appellant heeft mr. L.A. Fischer, advocaat, hoger beroep ingesteld. Het college heeft een verweerschrift en een nadere reactie en stukken ingediend.
Het college heeft ter uitvoering van de aangevallen uitspraak op 8 september 2022 een nieuw besluit genomen (nader besluit).
Appellant heeft verzocht om een schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6, eerste lid, van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Naar aanleiding van dit verzoek heeft de Raad de Staat als partij aangemerkt.
De meervoudige kamer heeft de zaken verwezen naar een enkelvoudige kamer.
De Raad heeft de zaak behandeld op een zitting van 8 september 2026. Appellant is verschenen, bijgestaan door mr. L.A. Fischer. Het college heeft zich laten vertegenwoordigen door N.L. de Bruijn.
OVERWEGINGEN
Inleiding
1. Bij de beoordeling van het hoger beroep zijn de volgende feiten en omstandigheden van belang.
Appellant ontving sinds 26 september 2017 bijstand op grond van de Participatiewet (PW), naar de norm voor een alleenstaande. Appellant had vanaf 18 maart 2019 parttime inkomsten uit werk die het college achteraf verrekende met de bijstand. Met een besluit van 15 mei 2020 heeft het college de bijstand per 1 februari 2020 ingetrokken, omdat appellant vanaf deze datum geen inkomstenverklaringen meer heeft ingeleverd. Appellant heeft geen rechtsmiddelen aangewend tegen dit besluit.
Op 18 december 2020 heeft appellant zich opnieuw gemeld om bijstand. Op 25 december 2020 heeft hij een aanvraag ingediend met als ingangsdatum 1 maart 2020. Op het aanvraagformulier heeft appellant ingevuld dat hij € 407,- per maand aan nettoinkomsten uit loondienst heeft en dat hij € 5.600,- heeft geleend van zijn werkgever.
Met een besluit van 10 maart 2021 heeft het college de aanvraag afgewezen. Met een besluit van 22 juli 2021 (bestreden besluit) heeft het college het besluit van 10 maart 2021 gedeeltelijk herroepen en alsnog bijstand verleend met ingang van 1 februari 2021 onder toekenning van een vergoeding van de kosten van bezwaar. Voor verlening van bijstand met ingang van een eerdere datum is volgens het college geen grond, omdat appellant tot 1 februari 2021 maandelijks geld ontving van zijn werkgever dat als inkomen dient te worden aangemerkt. Daarmee zijn de inkomsten van appellant tot 1 februari 2021 hoger dan de voor hem geldende bijstandsnorm en heeft hij geen recht op bijstand.
Uitspraak van de rechtbank
2. De rechtbank heeft het beroep tegen het bestreden besluit gegrond verklaard en dit besluit vernietigd voor zover het college geen bijstand heeft verleend over de periode van 18 december 2020 tot 1 februari 2021. Volgens de rechtbank heeft het college het geld dat appellant van zijn werkgever heeft ontvangen ten onrechte als inkomen aangemerkt. Van het bestaan van bijzondere omstandigheden om bijstand toe te kennen met ingang van een eerdere datum dan de meldingsdatum is de rechtbank niet gebleken. De rechtbank heeft het college opgedragen een nieuwe beslissing op het bezwaar te nemen met inachtneming van de uitspraak.
Het nadere besluit
3. Ter uitvoering van de aangevallen uitspraak heeft het college met het nadere besluit het besluit van 10 maart 2021 in zoverre herroepen dat het college alsnog bijstand heeft verleend aan appellant naar de norm voor een alleenstaande over de periode van 18 december 2020 tot 1 februari 2021.
Het standpunt van appellant
4. Appellant is het met de uitspraak van de rechtbank niet eens. Volgens appellant is sprake van bijzondere omstandigheden op grond waarvan bijstand dient te worden verleend met terugwerkende kracht. Ook is volgens appellant het nadere besluit niet evenredig. Appellant heeft hiertoe aangevoerd dat het college met het besluit van 15 mei 2020 enkel op formele gronden heeft besloten de bijstand met ingang van 1 februari 2020 in te trekken, terwijl op grond van de zichtbare inkomsten van appellant in Suwinet op dat moment al duidelijk was dat appellant afhankelijk was van bijstand. Appellant kreeg geen aanvullende bijstand meer en heeft contact gezocht met zijn begeleider van Vluchtelingenwerk en met een algemeen Whatsapp-nummer van de gemeente, maar is tot december 2020 niet geholpen. De wereld stond in het teken van Covid-19 en alles was gesloten. Op het moment dat appellant wel terecht kon bij Vluchtelingenwerk is daar zijn hulpvraag verkeerd geïnterpreteerd. In deze context kan niet zonder meer worden geoordeeld dat dit voor rekening en risico van appellant komt.
Het oordeel van de Raad
5. De Raad beoordeelt of de rechtbank terecht heeft geoordeeld dat bijstand dient te worden verleend met ingang van 18 december 2020 en niet met ingang van een eerdere datum aan de hand van wat appellant in hoger beroep heeft aangevoerd, de beroepsgronden. Het nadere besluit wordt, gelet op de artikelen 6:19 en 6:24 van de Algemene wet bestuursrecht, mede in de beoordeling betrokken. De Raad komt tot het oordeel dat het hoger beroep en ook het beroep tegen het nadere besluit slaagt. Hierna legt de Raad uit hoe hij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft. De wettelijke regels die voor de beoordeling van het hoger beroep belangrijk zijn, zijn te vinden in de bijlage bij deze uitspraak.
Ingangsdatum van de bijstand
Het college heeft nadere stukken toegezonden waaruit volgt dat appellant zich op 29 september 2020 ook al heeft gemeld om bijstand en een aanvraag heeft ingediend. Ter zitting heeft het college het standpunt ingenomen dat dit destijds ten onrechte niet als aanvraag is aangemerkt en dat hieruit volgt dat appellant recht heeft op bijstand met ingang van 29 september 2020. Dit betekent dat al om die reden het hoger beroep tegen de aangevallen uitspraak en het beroep tegen het nadere besluit slaagt.
Terugwerkende kracht
In beginsel wordt geen bijstand verleend over een periode voorafgaand aan de datum waarop de betrokkene zich heeft gemeld om bijstand aan te vragen. Van dit uitgangspunt kan worden afgeweken indien bijzondere omstandigheden dat rechtvaardigen. Dit volgt uit artikel 44, eerste lid, van de PW, zoals dit artikel luidde tot 1 januari 2026, en de vaste rechtspraak over de voorloper van die bepaling (artikel 68a, eerste lid, van de Algemene bijstandswet). Zulke omstandigheden kunnen zich voordoen als het de betrokkene niet kan worden verweten dat hij zich niet eerder heeft gemeld om bijstand aan te vragen of niet eerder een aanvraag om bijstand heeft ingediend. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als de betrokkene niet in staat was om zich eerder te melden om bijstand aan te vragen of om eerder bijstand aan te vragen, of als de betrokkene daarvan is afgehouden door de bijstandverlenende instantie. Vergelijk eerdere rechtspraak.
Voor zover appellant ten tijde van het intrekkingsbesluit van 15 mei 2020 nog behoefte had aan aanvullende bijstand, kan dit niet als een bijzondere omstandigheid als bedoeld in 5.2 worden aangemerkt. Het intrekkingsbesluit is onherroepelijk geworden, omdat appellant daartegen geen rechtsmiddelen heeft aangewend. De vraag of het college de bijstand destijds terecht heeft ingetrokken, kan in het kader van de onderhavige aanvraag dan ook niet opnieuw aan de orde worden gesteld. Dat uit de in Suwinet beschikbare gegevens mogelijk kon worden afgeleid dat de inkomsten van appellant ontoereikend waren om volledig in zijn levensonderhoud te voorzien, maakt dit niet anders. Het enkele bestaan van een mogelijke bijstandsbehoefte brengt immers niet mee dat het college gehouden was de eerder ingetrokken bijstand ambtshalve voort te zetten of appellant uit eigen beweging opnieuw bijstand te verlenen. Het lag op de weg van appellant om, als hij na de intrekking opnieuw aanspraak maakte op aanvullende bijstand, zich daartoe tijdig tot het college te wenden en een aanvraag in te dienen.
Appellant heeft verder niet aannemelijk gemaakt dat hem niet kan worden verweten dat hij na het intrekkingsbesluit zich niet eerder dan op 29 september 2020 heeft gemeld om bijstand aan te vragen of niet eerder een aanvraag om bijstand heeft ingediend. Dat appellant contact heeft gezocht met zijn begeleider van Vluchtelingenwerk en met een algemeen WhatsApp-nummer van de gemeente, kan op zichzelf worden aangemerkt als een poging om in contact te komen en een afspraak te maken, maar hieruit blijkt niet dat appellant zich vóór 29 september 2020 op een voldoende duidelijke wijze daadwerkelijk tot het college heeft gewend met een concrete aanvraag om bijstand. Evenmin blijkt hieruit dat het voor hem door een concrete mededeling of gedraging van het college onmogelijk is gemaakt om een aanvraag in te dienen. Dat appellant als gevolg van de Covid-19-pandemie niet tijdig door Vluchtelingenwerk is geholpen en dat zijn hulpvraag bij een later contact met Vluchtelingenwerk verkeerd is geïnterpreteerd, maakt dit niet anders. Deze omstandigheden kunnen verklaren waarom appellant niet eerder een aanvraag heeft ingediend, maar brengen niet mee dat het college hem van een aanvraag heeft afgehouden. De gevolgen dienen dan ook voor rekening van appellant te blijven.
Evenredigheidsbeginsel
Het evenredigheidsbeginsel noopt evenmin tot verlening van bijstand met terugwerkende kracht. Artikel 44, eerste lid, van de PW schrijft als wet in formele zin dwingend voor dat, behoudens bijzondere omstandigheden, bijstand niet wordt toegekend vóór de dag waarop de belanghebbende zich heeft gemeld om bijstand aan te vragen. Zoals de Raad eerder heeft overwogen staat het toetsingsverbod van artikel 120 van de Grondwet aan toetsing van die bepaling aan het evenredigheidsbeginsel in de weg. Dit is alleen anders in het geval van bijzondere omstandigheden die de wetgever niet of niet ten volle in zijn afweging heeft verdisconteerd. Van zo’n situatie is hier geen sprake. De essentie van artikel 44 van de PW – degene die zich niet of niet-tijdig meldt verspeelt zijn rechten – kan de wetgever niet zijn ontgaan, zodat moet worden aangenomen dat de wetgever deze gevolgen heeft bedoeld en voorzien. Dit is vaste rechtspraak.
Het verzoek om schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn
Appellant heeft verzocht om schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn, zoals bedoeld in artikel 6, eerste lid, van het EVRM.
Voor de wijze van beoordeling van een verzoek als dat van appellant wordt verwezen naar de uitspraak van de Raad van 26 januari 2009en het arrest van de Hoge Raad van 19 februari 2016.
Of de redelijke termijn, bedoeld in artikel 6, eerste lid, van het EVRM, is overschreden moet worden beoordeeld aan de hand van de omstandigheden van het geval. Uit de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens volgt dat daarbij van belang zijn de ingewikkeldheid van de zaak, de wijze waarop de zaak door het bestuursorgaan en de rechter is behandeld, het processuele gedrag van appellant gedurende de hele procesgang en de aard van de maatregel en het daardoor getroffen belang van appellant. De redelijke termijn is voor een procedure in drie instanties in zaken zoals deze in beginsel niet overschreden als die procedure in haar geheel niet langer dan vier jaar heeft geduurd. De omstandigheden van het geval kunnen aanleiding geven een langere behandelingsduur te rechtvaardigen. In beginsel is een vergoeding gepast van € 500,- per half jaar of een gedeelte daarvan waarmee de redelijke termijn is overschreden.
De Raad constateert dat in deze zaak de termijn is aangevangen op 31 maart 2021, de dag waarop het college het bezwaar van appellant tegen het besluit van 10 maart 2021 heeft ontvangen. De Raad heeft noch in de zaak zelf, noch in de opstelling van appellant aanknopingspunten gevonden voor het oordeel dat in dit geval de totale lengte van de procedure meer dan vier jaar zou mogen bedragen. De redelijke termijn is dus afgerond met 19 maanden overschreden. Deze overschrijding is geheel toe te rekenen aan de rechterlijke fase van de procedure. Aan appellant zal daarom een schadevergoeding van € 2.000,- worden toegekend, te betalen door de Staat.
Conclusie en gevolgen
Het hoger beroep slaagt. De aangevallen uitspraak moet worden vernietigd voor zover de rechtbank het bestreden besluit over de periode van 29 september 2020 tot 18 december 2020 in stand heeft gelaten. Ook het beroep tegen het nadere besluit is gegrond. De Raad zal het nadere besluit in zoverre vernietigen en het besluit van 10 maart 2021 in zoverre herroepen. Het college heeft ter zitting kenbaar gemaakt dat geen andere beletselen voor verlening van bijstand over die periode bestaan. De Raad zal daarom bepalen dat aan appellant met ingang van 29 september 2020 bijstand toekomt naar de voor hem geldende bijstandsnorm.
Het verzoek tot schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn wordt toegewezen. Dit betekent dat appellant een schadevergoeding van € 2.000,- krijgt.
6. Aanleiding bestaat om te bepalen dat appellant proceskosten vergoed krijgt.
Omdat het hoger beroep slaagt zal het college de proceskosten aan appellant moeten vergoeden. Deze kosten worden begroot op € 1.868,- in hoger beroep (1 punt voor het hoger beroepschrift en 1 punt voor de aanwezigheid ter zitting, met een waarde van € 934,- per punt) voor verleende rechtsbijstand. Voor een vergoeding van kosten in verband met het beroep tegen het nadere besluit bestaat geen aanleiding, omdat met het oog daarop geen proceshandelingen zijn verricht. Ook moet het college het door appellant in hoger beroep betaalde griffierecht tot een bedrag van € 136,- vergoeden.
Aanleiding bestaat verder om de Staat te veroordelen tot de kosten in verband met het verzoek om vergoeding van immateriële schade in verband met de overschrijding van de redelijke termijn. De Staat zal worden veroordeeld tot betaling van een bedrag van € 467,- (1 punt voor het verzoekschrift, met een wegingsfactor 0,5). Voor toekenning van een afzonderlijk punt voor de behandeling ter zitting van het verzoek om schadevergoeding bestaat in dit geval geen aanleiding.
BESLISSING
De Centrale Raad van Beroep
-
vernietigt de aangevallen uitspraak voor zover de rechtbank het bestreden besluit over de periode van 29 september 2020 tot 18 december 2020 in stand heeft gelaten;
-
vernietigt het besluit van 8 september 2022 in zoverre en herroept het besluit van 10 maart 2021 in zoverre;
-
bepaalt dat het college aan appellant met ingang van 29 september 2020 bijstand verleent naar de voor hem geldende bijstandsnorm;
-
veroordeelt de Staat der Nederlanden (minister van Justitie en veiligheid) tot betaling aan appellant van vergoeding van schade tot een bedrag van € 2.000,-;
-
veroordeelt het college in de proceskosten van appellant tot een bedrag van € 1.868,-;
-
veroordeelt de Staat der Nederlanden (minister van Justitie en veiligheid) in de proceskosten van appellant tot een bedrag van € 467,-;
-
bepaalt dat het college aan appellant het in hoger beroep betaalde griffierecht van € 136,- vergoedt.
Deze uitspraak is gedaan door O.L.H.W.I. Korte in tegenwoordigheid van J. Bonnema als griffier. De beslissing is uitgesproken in het openbaar op 20 oktober 2026.
(getekend) O.L.H.W.I. Korte
de griffier is verhinderd te ondertekenen
Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wettelijke regels
Artikel 44 van de Participatiewet, zoals dit artikel luidde tot 1 januari 2026
1. Indien door het college is vastgesteld dat recht op bijstand bestaat, wordt de bijstand toegekend vanaf de dag waarop dit recht is ontstaan, voorzover deze dag niet ligt voor de dag waarop de belanghebbende zich heeft gemeld om bijstand aan te vragen.
2. De belanghebbende heeft zich gemeld als zijn naam, adres en woonplaats bij het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen zijn geregistreerd, en:
a. indien artikel 41, vierde lid, van toepassing is: hij door het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen op de hoogte is gesteld van de verplichting, bedoeld in artikel 9, eerste lid, onderdeel a, en de inhoud van artikel 41;
b. indien artikel 41, vierde lid, niet van toepassing is: hij in staat is gesteld zijn aanvraag in te dienen bij het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen, als het een aanvraag betreft als bedoeld in artikel 41, eerste of derde lid, of bij het college, als het een aanvraag betreft als bedoeld in artikel 41, tweede lid.
[...]
Het bezwaar of beroep heeft van rechtswege mede betrekking op een besluit tot intrekking, wijziging of vervanging van het bestreden besluit, tenzij partijen daarbij onvoldoende belang hebben.
Deze afdeling is met uitzondering van artikel 6:12 van overeenkomstige toepassing indien hoger beroep, incidenteel hoger beroep, beroep in cassatie of incidenteel beroep in cassatie kan worden ingesteld.
Artikel 6, eerste lid, van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
Bij het vaststellen van zijn burgerlijke rechten en verplichtingen of bij het bepalen van de gegrondheid van een tegen hem ingestelde vervolging heeft een ieder recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat bij de wet is ingesteld. De uitspraak moet in het openbaar worden gewezen maar de toegang tot de rechtszaal kan aan de pers en het publiek worden ontzegd, gedurende de gehele terechtzitting of een deel daarvan, in het belang van de goede zeden, van de openbare orde of nationale veiligheid in een democratische samenleving, wanneer de belangen van minderjarigen of de bescherming van het privé leven van procespartijen dit eisen of, in die mate als door de rechter onder bijzondere omstandigheden strikt noodzakelijk wordt geoordeeld, wanneer de openbaarheid de belangen van een behoorlijke rechtspleging zou schaden.