Strafrecht overig

Conclusie AG. Vergismoord in Beuningen. Eerste middel bevat bewijsklachten omtrent verdachtes betrokkenheid…

Parket bij de Hoge Raad, 17 november 2026

Zaakgegevens

Op 17 november 2026 heeft het Parket bij de Hoge Raad een conclusie genomen in een zaak over strafrecht.

Instantie
Parket bij de Hoge Raad
Datum uitspraak
17 november 2026
Datum publicatie
16 november 2026
Zaaknummer
25/03042
ECLI
ECLI:NL:PHR:2026:1106
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Conclusie AG. Vergismoord in Beuningen. Eerste middel bevat bewijsklachten omtrent verdachtes betrokkenheid bij het medeplegen van moord. Tweede middel klaagt over toewijzing vordering gederfd levensonderhoud BP’s. Derde middel klaagt over door hof toepasselijk achten vertrouwensbeginsel t.a.v. bewijs vergaard door Franse autoriteiten (SkyECC-hack). AG meent dat alle middelen falen en adviseert tot afwijzing van verzoek tot stellen prejudiciële vraag aan Hof van Justitie. Conclusie strekt tot eventuele vermindering van de opgelegde GS wegens overschrijding RT in cassatie en tot verwerping van het beroep voor het overige. Samenhang met 25/02528, 25/02529 en 25/03151.

Conclusie

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer 25/03042

Zitting 17 november 2026

CONCLUSIE

D.J.M.W. Paridaens

In de zaak

[verdachte] ,

geboren in [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1988,

hierna: de verdachte.

1 Inleiding

1.1

De verdachte is bij arrest van 10 juli 2025 door het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden wegens onder 1 primair en onder 2 “de voortgezette handeling van medeplegen van moord en medeplegen van voorbereiding van moord” veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van 20 jaren met aftrek van het voorarrest. Verder heeft het hof beslist op de vorderingen van de benadeelde partijen en in dat verband aan de verdachte schadevergoedingsmaatregelen als bedoeld in art. 36f Sr opgelegd, zoals nader in het arrest bepaald.

1.2

Er bestaat samenhang met de zaken 25/02528 ( [medeverdachte 1] ), 25/02529 ( [medeverdachte 2] ), en 25/03151 ( [medeverdachte 3] ). In deze zaken zal ik vandaag ook concluderen.

1.3

Namens de verdachte heeft J. Kuijper, advocaat in Amsterdam, drie middelen van cassatie voorgesteld. Namens de benadeelde partijen [benadeelde 1] en [benadeelde 2] heeft B. Pernot, advocaat in Wijchen, een verweerschrift ingediend.

2 Het eerste middel

2.1

Het eerste middel komt op tegen het onder 1 primair en 2 bewezenverklaarde. Volgens de steller van het middel zijn onbegrijpelijk dan wel ontoereikend gemotiveerd de oordelen van het hof dat:

- de verdachte in de periode van 3 juli 2020 tot en met 6 juli 2020 de gebruiker is geweest van het SkyECC-account [account 1] (deelklacht 1);

- dat [medeverdachte 1] door de verdachte bij het strafbare feit is betrokken en door hem is aangestuurd bij (de voorbereiding van) de bewezenverklaarde moord dan wel dat de strafrechtelijke betrokkenheid van de verdachte bestond uit het aansturen van [medeverdachte 1] en dat hij zich bezig hield met de logistiek en intensief contact onderhield met andere deelnemers (deelklacht 2);

- dat de woning van de verdachte als uitvalsbasis/schuiladres werd gebruikt en dat de verdachte daarin ook faciliteerde en daarnaast ook was betrokken bij het coördineren van de uitvoering van de bewezenverklaarde feiten, waaronder het regelen van een vergoeding voor [medeverdachte 1] (deelklacht 3).

Daarbij wordt verder geklaagd dat het hof onvoldoende heeft gerespondeerd op uitdrukkelijk onderbouwde standpunten die de verdediging met betrekking tot voormelde punten naar voren heeft gebracht.

Deelklacht 1

2.2

Deze deelklacht betreft het oordeel van het hof dat de verdachte in de periode van 4 juli 2020 tot en met 6 juli 2020 de gebruiker is geweest van het SkyECC-account [account 1] . Voordat ik de klacht bespreek, geef ik eerst de bewezenverklaring en de relevante bewijsoverwegingen weer.

2.3

Het hof heeft ten laste van de verdachte bewezenverklaard dat:

“1. primair
hij op 6 juli 2020 te Beuningen Gld, gemeente Beuningen tezamen en in vereniging met anderen, [slachtoffer] opzettelijk en met voorbedachten rade van het leven heeft beroofd door met vuurwapens kogels in/door het hoofd en het (boven-)lichaam van [slachtoffer] te schieten;

2.
hij in de periode van 15 juni 2020 tot en met 5 juli 2020 te Beuningen Gld, gemeente Beuningen, en/of Amsterdam en/of Diemen en/of (elders) in Nederland, tezamen en in vereniging met anderen, ter voorbereiding van het te plegen misdrijf van moord op [slachtoffer] of een ander slachtoffer, opzettelijk voertuigen (een VW Transporter met -vals- kenteken [kenteken 1] en een Renault Megane met -vals- kenteken [kenteken 2] ) en vuurwapens (automatische vuurwapens, vermoedelijk een of meerdere Glock en/of Skorpion) en/of gegevensdragers (om te communiceren over het te plegen feit en/of het slachtoffer en/of bevattende informatie over het te plegen feit en/of het slachtoffer), bestemd tot het begaan van dat misdrijf, voorhanden heeft gehad.”

2.4

Het hof heeft het oordeel dat de verdachte gedurende de bewezenverklaarde periode de gebruiker was van SkyECC-account [account 1] in zijn arrest als volgt gemotiveerd:

“[verdachte] is de gebruiker van telefoonnummer [telefoonnummer 1]

Het hof stelt vast dat [verdachte] de vaste gebruiker is geweest van telefoonnummer [telefoonnummer 1] in de periode van 18 mei tot en met 3 september 2020 en baseert dit op het navolgende.

75. Het proces-verbaal van bevindingen van 11 oktober 2021 ( pagina’s 3552 tot en met 3582 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisant:

In het onderzoek Drawa werd van 18 mei 2020 tot en met 3 september 2020 het telefoontoestel met Imei nummer [0001] (tap-lijn TA004) geïntercepteerd. [verdachte] was gebruiker van dit toestel met bijbehorend telefoonnummer [telefoonnummer 1] .

76. Het proces-verbaal van bevindingen van 3 februari 2021 ( pagina’s 1319 tot en met 1324 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisant:

Periode historische gegevens

Historische gegevens van telefoonnummer [telefoonnummer 1] zijn opgevraagd van 22-06-2020 tot en met 22-12-2020. Door provider KPN zijn de gegevens verstrekt van 28-06-2020 tot en met 03-12-2020.

Gebruikte telefoontoestellen

Telefoonnummer [telefoonnummer 1] is in de periode dat er historische gegevens beschikbaar zijn, gebruikt in één telefoontoestel:

• IMEI [0002] , een Apple iPhone 6

Thuismast

De meest gebruikte zendmast is KPN zendmast [zendmast 1] , [a-straat 1] , AMSTERDAM (508 keer). Op nummer 2, 3 en 5 staan ook masten aan de [a-straat 1] te Amsterdam. [A] aan de [b-straat 1] in Amsterdam ligt in de zendrichting / zendbereik van de genoemde zendmasten aan de [a-straat 1] te Amsterdam. De afstand van [A] tot de genoemde zendmasten aan de [a-straat 1] is ongeveer 325 meter (hemelsbreed).

Op nummer 4, 6, 7, 9 en 13 staan zendmasten aan de [c-straat 1] in Diemen. De woning van [verdachte] aan de [d-straat 1] in [plaats] ligt in de zendrichting van de hierboven genoemde zendmasten aan de [c-straat 1] in Diemen. De afstand van de woning tot de zendmasten aan de [c-straat 1] in Diemen is ongeveer 400 meter (hemelsbreed).

77. Het proces-verbaal van bevindingen van 25 januari 2022 ( pagina’s 8165 en 8166 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisant:

[A] zit aan de [b-straat 1] Amsterdam. Uit onderzoek is gebleken dat [A] , dat staat ingeschreven als een bedrijf van [getuige 1] , gerund wordt door [getuige 1] , [betrokkene 3] en [medeverdachte 2] .

78. Het proces-verbaal van de terechtzitting van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, zittingsplaats Rotterdam, van 4 maart 2025, in de zaak van [verdachte] , voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als verklaring van [verdachte] :

Ik had wel een mobieltje in die tijd. U vraagt of het nummer [telefoonnummer 1] kan zijn geweest. Dat zou kunnen.

Het hof betrekt hierbij dat de verdediging niet heeft betwist dat [verdachte] telefoonnummer [telefoonnummer 1] in gebruik had.

79. Het proces-verbaal van bevindingen van 8 februari 2022 ( pagina’s 7978 tot en met 7985 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisant:

Door mij werd een onderzoek gedaan in ter beschikking gestelde data van de Apple Phone 6 met IMEI nummer [0002] .

Door mij werd in de aangeleverde data van het toestel, onder "Notes" de onderstaande notie aangetroffen

4-7-2020 23:24:18 [...]

[verdachte] is de gebruiker van SkyECCaccount [account 1]

Het hof stelt voorts vast dat [verdachte] de gebruiker is geweest van SkyECCaccount [account 1] in de periode van 3 tot en met 6 juli 2020 en baseert dit op het navolgende.

80. Het proces-verbaal van bevindingen van 30 november 2021 ( pagina’s 5848 tot en met 5854 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisant:

8 Info uit historische verkeersgegevens

Account

IMEI

Nummer

Histo beschikbaar van/tot

[account 1]

[0003]

[telefoonnummer 2]

06-04-2020 t/m 28-07-2020

81. Een geschrift, zijnde een overzicht van de historische verkeersgegevens van [account 1] ( pagina’s 10431 tot en met 10449 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

Startdatum

Starttijd

Telefoonnummer

Straat

Plaats

03-07-2020

22:34:09

[telefoonnummer 2]

[e-straat 1]

Amsterdam

03-07-2020

22:34:09

[telefoonnummer 2]

[e-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

00:56:18

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

04-07-2020

00:56:18

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

04-07-2020

00:56:46

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

04-07-2020

00:56:46

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

04-07-2020

01:54:50

[telefoonnummer 2]

[e-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

01:54:50

[telefoonnummer 2]

[e-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

01:54:57

[telefoonnummer 2]

[e-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

01:54:57

[telefoonnummer 2]

[e-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

09:54:57

[telefoonnummer 2]

[f-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

09:54:57

[telefoonnummer 2]

[f-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

13:20:37

[telefoonnummer 2]

[f-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

13:20:37

[telefoonnummer 2]

[f-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

13:29:35

[telefoonnummer 2]

[f-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

13:29:35

[telefoonnummer 2]

[f-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

13:30:54

[telefoonnummer 2]

[g-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

13:30:54

[telefoonnummer 2]

[g-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

15:40:07

[telefoonnummer 2]

[h-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

15:40:07

[telefoonnummer 2]

[h-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

15:40:29

[telefoonnummer 2]

[h-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

15:40:29

[telefoonnummer 2]

[h-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

23:40:29

[telefoonnummer 2]

[i-straat 1]

Amsterdam

04-07-2020

23:40:29

[telefoonnummer 2]

[i-straat 1]

Amsterdam

05-07-2020

07:40:29

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

05-07-2020

07:40:29

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

05-07-2020

15:40:29

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

05-07-2020

15:40:29

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

05-07-2020

17:17:26

[telefoonnummer 2]

[f-straat 1]

Amsterdam

05-07-2020

17:17:26

[telefoonnummer 2]

[f-straat 1]

Amsterdam

05-07-2020

17:17:44

[telefoonnummer 2]

[g-straat 1]

Amsterdam

05-07-2020

17:17:44

[telefoonnummer 2]

[g-straat 1]

Amsterdam

05-07-2020

17:19:00

[telefoonnummer 2]

[j-straat 1]

Amsterdam

05-07-2020

17:19:00

[telefoonnummer 2]

[j-straat 1]

Amsterdam

05-07-2020

22:00:13

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

05-07-2020

22:00:13

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

06-07-2020

02:49:24

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

06-07-2020

02:49:24

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

06-07-2020

02:49:24

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

06-07-2020

02:49:24

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

06-07-2020

02:50:05

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

06-07-2020

02:50:05

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

06-07-2020

02:50:05

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

06-07-2020

02:50:05

[telefoonnummer 2]

[c-straat 1]

Diemen

06-07-2020

10:50:05

[telefoonnummer 2]

[k-straat 1]

Zaandam

06-07-2020

10:50:05

[telefoonnummer 2]

[k-straat 1]

Zaandam

06-07-2020

18:38:41

[telefoonnummer 2]

[a-straat 1]

Amsterdam

06-07-2020

18:38:41

[telefoonnummer 2]

[a-straat 1]

Amsterdam

06-07-2020

18:38:47

[telefoonnummer 2]

[a-straat 1]

Amsterdam

06-07-2020

18:38:47

[telefoonnummer 2]

[a-straat 1]

Amsterdam

82. Een geschrift, zijnde het ongetekende proces-verbaal van bevindingen van 19 oktober 2022 ( pagina’s 10094 tot en met 10100 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisant:

In onderzoek TGO Nigeria is geconcludeerd dat [betrokkene 5] de gebruiker was van het nummer [telefoonnummer 3] .

Uit uitgelezen iPhone 6 met IMEI nummer [0002] blijkt dat er op 4 juli 2020, omstreeks 05:19:43 uur, een contact werd aangemaakt onder de naam " [naam 1] " met het bijbehorende nummer [telefoonnummer 3] .

Uit bovenstaande info blijkt dat [telefoonnummer 3] ( [betrokkene 5] ) en [telefoonnummer 1] ( [verdachte] ) zich, om respectievelijk 05:16 en 05:19 uur, binnen het bereik van een zendmast aan de [a-straat] bevinden.

Op 4 juli 2020 van 06:12:29 tot 06:37:31 uur zijn er van [telefoonnummer 3] ( [betrokkene 5] ) en [telefoonnummer 4] ( [betrokkene 2] ) uitsluitend registraties met zendmasten aan het [l-straat] te Amsterdam.

83. Het proces-verbaal van verhoor getuige van 7 juli 2021 (pagina’s 2971 tot en met 2976), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als verklaring van [getuige 1] :

Opmerking verbalisanten: Aan de getuige wordt een foto getoond van [betrokkene 5] .

V: Wie is de persoon op deze foto?

A: Dit is de persoon die ik bedoel als [betrokkene 5] .

84. Het proces-verbaal van bevindingen van 23 november 2022 ( pagina’s 10614 tot en met 10625 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisant:

Sky ECC berichten

Datum - TIJD

Zender

Bericht

Chatgroep

04-07-2020 10:35:57

[account 1]

Zit nu in de auto met die andere 2

[account 1] , [account 2]

04-07-2020 10:35:58

[account 1]

Mij [betrokkene 5] heb ik al weggestuurd

[account 1] , [account 2]

85. Het proces-verbaal van bevindingen van 16 november 2022 ( pagina’s 10248 tot en met 10273 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisant:

3.3.2.

Berichten van [account 1] naar [account 2] op 4 juli 2020

Datum

Tijd

Zender

Bericht

04-07-2020

01:34:02

[account 1]

Fix je die jeri of moet die gefixt worden ?

04-07-2020

02:30:03

[account 1]

Hoelaat moet ik zelf ronde want ben op kantoor

04-07-2020

02:51:07

[account 1]

Oké komt voor elkaar

04-07-2020

03:35:15

[account 1]

Hoelaat beginnen we dus

04-07-2020

03:35:20

[account 1]

Kan ik ze nu zeggen

04-07-2020

03:35:50

[account 1]

Ze willen nu tijd

04-07-2020

03:35:57

[account 1]

Voor morgen

04-07-2020

10:11:53

[account 1]

K volg je niet pa

04-07-2020

10:12:38

[account 1]

Leg me goed uit want k flash zomaar voor em

04-07-2020

10:12:42

[account 1]

Alles is bij hun

04-07-2020

10:14:50

[account 1]

Ik ik heb al die mannen naar hun moet gestuurd

04-07-2020

10:15:02

[account 1]

Ik begrijp nix meer hier van

04-07-2020

10:16:08

[account 1]

G die mannen weten van nix

04-07-2020

10:17:07

[account 1]

Jij heb mij gezegd middag ik heb je gezegd iemand moest dingen doen jij zegt na 12

04-07-2020

12:23:33

[account 1]

Verplaatsing vn auto naar locatie

04-07-2020

12:24:22

[account 1]

Ja we moesten ook aan vervoer denken om terug te komen

04-07-2020

12:26:11

[account 1]

Omw bus pin

04-07-2020

12:26:16

[account 1]

Pakken

04-07-2020

12:27:13

[account 1]

Ik ga terug dan

04-07-2020

12:27:33

[account 1]

Naar

04-07-2020

12:29:01

[account 1]

Naar bus toe zij k

04-07-2020

12:30:06

[account 1]

Ja naar die bus

04-07-2020

12:30:31

[account 1]

Moest die gas hallen die was met auto pech met een Some kut auto

04-07-2020

12:31:04

[account 1]

Daarom reed ik naar daar hem helpen gas paken nu ons bus

04-07-2020

17:40:50

[account 1]

Super moeilijk plek m'n voor 2 wip

04-07-2020

17:41:31

[account 1]

Ja weet ik ma is moeilijk soso snelweg man

04-07-2020

17:41:55

[account 1]

Die mannen willen fixen gewoon op die zelfde ring waar ze loes gaan

04-07-2020

17:41:55

[account 1]

Ja dat weet ik allemaal

04-07-2020

17:42:30

[account 1]

Maar die 2e auto moet ergens in de buurt maar is alleen snel weg of op Shari vn mensen

04-07-2020

17:43:27

[account 1]

Ja ik bn nu bezig er mee

86. Een geschrift, zijnde de weergave van een tap-gesprek van 4 juli 2020 ( pagina 3606 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

Beller: [telefoonnummer 5]

Datum: 04-07-2020 15:10:31

Gebelde: [telefoonnummer 6]

[medeverdachte 2] wordt gebeld door een [NN telefoonnummer 5] .

[medeverdachte 2] : hallo

[NN telefoonnummer 5] : Pap?

[medeverdachte 2] : ja?

[NN telefoonnummer 5] : ik heb je schoen gekocht

[medeverdachte 2] : ah ha

[NN telefoonnummer 5] : laat die, laat die het gewoon daar komen halen.

87. Een geschrift, zijnde de weergave van een tap-gesprek van 4 juli 2020 ( pagina 3607 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

Beller: [telefoonnummer 6]

Datum: 04-07-2020 15:25:56

Gebelde: [telefoonnummer 5]

[medeverdachte 2] belt uit met [NN telefoonnummer 5] .

[NN telefoonnummer 5] : Pap?

[medeverdachte 2] (praat erdoor heen): ja waarom snap je niet

[NN telefoonnummer 5] : 47 was het toch?

[medeverdachte 2] : he ja maar niet zo bellen, snappen of appen tsjo

[NN telefoonnummer 5] : sorry sorry sorry

88. Een geschrift, zijnde de weergave van een tap-gesprek van 4 juli 2020 ( pagina 3610 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

Beller: [telefoonnummer 5]

Datum: 04-07-2020 19:50:23

Gebelde: [telefoonnummer 1]

[verdachte] wordt gebeld door [NN telefoonnummer 5]

[NN telefoonnummer 5] : oompje?

[verdachte] : ja?

[NN telefoonnummer 5] : waar bent u?

[verdachte] : eh ik ben even nog iets aan het fixen nog

[verdachte] : ik ben in de buurt, nog even bezig

[NN telefoonnummer 5] : gaat het nog lukken vanavond nog?

[verdachte] : [betrokkene 1] ik kan je niet garanderen, ik ben bezig met .... (ntv)

89. Een geschrift, zijnde de weergave van een tap-gesprek van 4 juli 2020 ( pagina 3612 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

Beller: [telefoonnummer 1]

Datum: 04-07-2020 20:30:13

Gebelde: [telefoonnummer 5]

[verdachte] belt met [NN telefoonnummer 5] .

[NN telefoonnummer 5] : hallo (op de achtergrond klinkt muziek)

[verdachte] : he

[NN telefoonnummer 5] : ja

[verdachte] : waar ben je?

[NN telefoonnummer 5] : ik ben op een feestje

[verdachte] : waar is het?

[NN telefoonnummer 5] : eh eh [...]

[verdachte] : oke maar heb je dat ding daar nog?

[NN telefoonnummer 5] : wat voor ding?

[verdachte] : ik heb, ik heb, ik moet een schoen bij je nemen, een kadootje van mij

[NN telefoonnummer 5] : nee bij wie? (klinkt verbaast)

[verdachte] : bij jou

[NN telefoonnummer 5] : wie had, wie had gezegd dan?

[verdachte] : je vader

[NN telefoonnummer 5] : oh nee hij heeft ... ik heb hem niet gesproken

[verdachte] : meekomen nu, meekomen nu want het is dringend, meekomen

90. Het proces-verbaal van bevindingen van 16 november 2022 ( pagina’s 10248 tot en met 10273 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisant:

3.3.2.

Berichten van [account 1] naar [account 2] op 4 juli 2020

Datum

Tijd

Zender

Bericht

04-07-2020

20:32:34

[account 1]

Nee man ze weet vn nix zegt ze

91. Een geschrift, zijnde de weergave van een tap-gesprek van 4 juli 2020 ( pagina 3613 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

Beller: [telefoonnummer 5]

Datum: 04-07-2020 20:37:48

Gebelde: [telefoonnummer 1]

[verdachte] wordt gebeld door [NN telefoonnummer 5]

[NN telefoonnummer 5] : oompie komt u mij halen dan gaan we samen ... (ntv)

[verdachte] : waar?

[NN telefoonnummer 5] : he?

[verdachte] : waar waar

[NN telefoonnummer 5] : hoe heet het hier (vraagt ze aan iemand die bij haar is)

[verdachte] : nee waar moeten we "het" halen bedoel ik?

[NN telefoonnummer 5] : bij [betrokkene 6] gewoon thuis

[verdachte] : oke ja maar straks, let op je telefoon alsjeblieft ja?

[NN telefoonnummer 5] : oke goed.

92. Een geschrift, zijnde het ongetekende proces-verbaal van bevindingen van 15 september 2020 ( pagina’s 9729 en 9730 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisanten:

Op 15 september 2020 werd er in onderzoek Drawa een doorzoeking ter inbeslagname verricht. De doorzoeking vond plaats op de [m-straat 1] te [plaats] .

In de woning waren de volgende personen aanwezig:

- [betrokkene 1]

Op de begane grond in een slaapkamer een vrouw aangetroffen in bed. Zij bleek te zijn genaamd: [betrokkene 1] . In deze slaapkamer is aangetroffen:

- Tas met daarin een vuurwapen

93. Een geschrift, zijnde het ongetekende proces-verbaal van doorzoeking ter inbeslagneming van 17 september 2020 ( pagina’s 9742 en 9743 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisant:

Op 15 september 2020 werd voor een doorzoeking ter inbeslagneming binnengetreden in de woning, [m-straat 1] , [plaats] .

Onder de woning was een schuur gelegen. Links voor de schuurdeur van perceel [m-straat 1] stonden meerdere tassen. Hierin werden na onderzoek door forensische opsporing meerdere automatische vuurwapens aangetroffen, een handgranaat, meerdere stuks munitie en een rookgranaat.

94. Het proces-verbaal van bevindingen van 11 oktober 2021 ( pagina’s 3552 tot en met 3582 ), voor zover inhoudende (op pagina 3557) – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisant:

Contact [verdachte] – [medeverdachte 1]

• 3 juli 2020 te 17.07 uur wordt [verdachte] gebeld door een NNman met het telefoonnummer [telefoonnummer 7] (hof: het telefoonnummer van [medeverdachte 1] ). [verdachte] zegt dat hij NNm nodig heeft.

• 3 juli 2020 te 20.04 uur wordt [verdachte] wederom gebeld door deze NNman. Uit stemherkenning blijkt dat deze NNman [medeverdachte 1] betreft. [verdachte] zegt: "ik heb iets voor jou bro". [verdachte] wil dat [medeverdachte 1] naar zijn huis in [...] komt. [medeverdachte 1] vraagt of hij zijn adres wil sturen.

95. Een geschrift, zijnde de weergave van een tap-gesprek van 4 juli 2020 ( pagina 10739 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

Beller: [telefoonnummer 7]

Datum: 04-07-2020 12:50:07

Gebelde: [telefoonnummer 1]

Samenvatting:

Beiden spreken door elkaar.

[medeverdachte 1] : Jo Biggie, ik zie je lopen man broer

[verdachte] : je ben een grappenmaker man,

[medeverdachte 1] : ik zie je lopen lopen, ik kom gelijk naar je toe, loop verder, loop verder

[verdachte] : broer dit duurt doet lang, dit duurt lang, lang lang, (hij klinkt gehaast)

[medeverdachte 1] : Ik heb je ik heb je, ik loop, ik ben beneden man broer, ik ben beneden

[verdachte] : hoe lang ga je nou door man,

[medeverdachte 1] : je ziet me gelijk als je naar die waggie loopt nu direct

[verdachte] : waar, waar sta je dan broer, waar?

[medeverdachte 1] : loop door, loop door, ga naar die waggie toe waar je stond, dan zie je mij gelijk verschijnen

96. Het proces-verbaal van bevindingen van 3 februari 2021 ( pagina’s 1319 tot en met 1324 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisant:

Zaterdagmiddag 04-07-2020 Zaandam

Dienst

Startdatum

Starttijd

Duur

Telefoonnr

Straat

Plaats

Gesprek

04-07-2020

12:50:11

26

[telefoonnummer 1]

[n-straat 1]

Zaandam

Gesprek

04-07-2020

12:50:11

26

[telefoonnummer 7]

[n-straat 1]

Zaandam

97. Een geschrift, zijnde een overzicht van de historische verkeersgegevens van telefoonnummer [telefoonnummer 7] ( pagina’s 3095 tot en met 3110 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

Startdatum

Starttijd

Telefoonnummer

Straat

Plaats

04-07-2020

17:42:07

[telefoonnummer 7]

[o-straat 1]

Beuningen

98. Het proces-verbaal van bevindingen van 6 maart 2023 ( pagina’s 11136 tot en met 11148 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisant:

04 juli 2020

- Om 23:09 uur wordt het telefoonnummer in gebruik bij [medeverdachte 1] ( [telefoonnummer 7] ) gebeld door het telefoonnummer in gebruik bij [verdachte] ( [telefoonnummer 1] ). Uit dit gesprek blijkt dat [medeverdachte 1] aan het douchen was. [verdachte] geeft aan dat hij hem wilde bellen 'voor dat'. [verdachte] geeft vervolgens aan dat [medeverdachte 1] zich moet aankleden en dat [verdachte] zo naar hem toe komt.
Uit onderzoek is gebleken dat [verdachte] ( [telefoonnummer 1] ) op het moment van het gesprek een zendmast gebruikt aan de [a-straat] in Amsterdam. Op moment van het gesprek gebruikt het telefoonnummer in gebruik bij [medeverdachte 1] ( [telefoonnummer 7] ) een zendmast aan de [c-straat 1] in Diemen.

99. Het proces-verbaal van bevindingen van 8 februari 2022 ( pagina’s 7978 tot en met 7985 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisant:

In onderstaande WhatsApp chat heeft de gebruiker van het mobiele nummer [telefoonnummer 1] contact met het de gebruiker van het mobiele nummer [telefoonnummer 7] .

Datum

Tijdstip

Verstuurder

Chats

07-07-2020

12:07:56

[telefoonnummer 7]

Op mijn papa ♥ deel reken ik

100. Een geschrift, zijnde de weergave van een tap-gesprek van 11 juli 2020 ( pagina 3649 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

Beller: [telefoonnummer 1]

Datum: 11-07-2020 22:15:54

Gebelde: [telefoonnummer 7]

Samenvatting:

[verdachte] BUM [NN telefoonnummer 7]

NNm zegt dat hij morgen rond 12 uur in Zaandam is. [verdachte] zegt dat NNm hem dan moet bellen want hij heeft wat voor NNm.

101. Een geschrift, zijnde de weergave van een tap-gesprek van 12 juli 2020 ( pagina 3650 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

Beller: [telefoonnummer 7]

Datum: 12-07-2020 11:39:08

Gebelde: [telefoonnummer 1]

Samenvatting:

[verdachte] WGD [NN telefoonnummer 7]

[verdachte] zegt dat hij NNm niet gaat belazeren en een man is van zijn woord, maar zegt dat er wat kleine dingen tussen waren gekomen. NNm begrijpt het. [verdachte] heeft 'zijn ding' en belt NNm morgen.

102. Een geschrift, zijnde het ongetekende proces-verbaal van 12 april 2021 ( pagina’s 1390 en 1395 ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als relaas van de verbalisant:

Zaterdagmorgen 4 juli 2020

Op zaterdag 4 juli 2020 is er vanaf 06:37 een reisbeweging te zien van de telefoonnummers [telefoonnummer 3] ( [betrokkene 5] ) en [telefoonnummer 4] ( [betrokkene 2] ) naar Beuningen.

Zaterdagmiddag 4 juli 2020

Op zaterdag 4 juli 2020 maakt telefoonnummer [telefoonnummer 7] ( [medeverdachte 1] ) om 17:42:07 uur gebruik van een zendmast aan de [o-straat 1] in Beuningen.

Telefoonnummer [telefoonnummer 7] ( [medeverdachte 1] ) gebruikt om 15:24 en van 19:59 tot en met 23:59 uur zendmasten aan de [c-straat 1] in Diemen.

Andere telefoonnummers die rond deze reisbeweging (op zaterdagmiddag 4 juli) gebruik hebben gemaakt van zendmasten aan de [c-straat 1] in Diemen zijn:

• telefoonnummer [telefoonnummer 4] ( [betrokkene 2] )

• Sky telefoonnummer [telefoonnummer 8] (hof: dit betreft de het nummer van [account 3] en was dus ook in gebruik bij [betrokkene 2] )

• telefoonnummer [telefoonnummer 6] ( [medeverdachte 2] )

• telefoonnummer [telefoonnummer 1] ( [verdachte] )

Zondag 5 juli 2020

Sky telefoonnummer [telefoonnummer 8] (Hof: in gebruik bij [betrokkene 2] ) gebruikt om 03:29 uur een zendmast aan de [c-straat 1] in Diemen.

Andere telefoonnummers die gebruik hebben gemaakt van zendmasten aan de [c-straat 1] in Diemen zijn:

• telefoonnummer [telefoonnummer 3] ( [betrokkene 5] ) om 01:26, 01:42 en 01:44 uur, van 04:19 tot 15.50 uur zijn er geen registraties

• telefoonnummer [telefoonnummer 4] ( [betrokkene 2] ) om 00:31, 02:30, 14:06, 14:07 en 15:37, van 02:30 tot 13:47 geen registraties

• telefoonnummer [telefoonnummer 7] ( [medeverdachte 1] ) om 01:37, 02:59, 03:05 en van 15:21 uur t/m 15:57 uur, van 03:05 tot 15:21 geen registraties

• telefoonnummer [telefoonnummer 1] ( [verdachte] ) van 00:42 tot 09:48 uur

Maandag 6 juli 2020

Telefoonnummers die op 6 juli 2020 zendmasten aan de [c-straat 1] in Diemen gebruiken:

• Sky telefoonnummer [telefoonnummer 8] (Hof: in gebruik bij [betrokkene 2] ) om 03:20 tot en met 06:06 uur

• telefoonnummer [telefoonnummer 9] ( [medeverdachte 3] ) om 02:49 en 04:03 uur

• Sky telefoonnummer [telefoonnummer 10] ( [medeverdachte 3] ) om 02:49 tot en met 04:44 uur

• telefoonnummer [telefoonnummer 7] ( [medeverdachte 1] ) om 03:56 en 04:08 uur

103. Een geschrift, te weten een (ongedateerde) brief geschreven door [betrokkene 2] en gericht aan de rechtbank ( los in dossier ), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven:

Hij gaf mij ook een alibi. Als de politie mij verdacht van moord ik moest bij [verdachte] huis zijn want hij wist dat iedereen die bij de studio kwam bij [verdachte] huis kwamen om te sporten of te chillen.

Opmerking hof:

Het hof acht dit onderdeel van de brief van [betrokkene 2] redengevend voor zover hij daarin aangeeft dat hij (het hof begrijpt omstreeks de liquidatie) zich bevond in de woning van [verdachte] . Het hof begrijpt verder dat [betrokkene 2] geprobeerd heeft een (voor [verdachte] ontlastende) verklaring te geven voor de omstandigheid dat zijn telefoon in de dagen voorafgaand aan de liquidatie de zendmast aanstraalt aan de [c-straat 1] Diemen, terwijl de woning van [verdachte] onder het bereik van die zendmast valt. Het hof acht de verklaring van [betrokkene 2] geloofwaardig voor zover hij verklaart in het huis van [verdachte] te hebben verbleven, maar niet voor zover hij beweert dat [verdachte] dacht dat [betrokkene 2] daar enkel was om te sporten en chillen.

Bewijsoverweging

Vanaf (in ieder geval) 3 juli 2020 is men bezig geweest met de voorbereiding van de liquidatie die op 6 juli 2020 in Beuningen heeft plaatsgevonden. [medeverdachte 2] heeft op 3 juli 2020 een SkyECC-telefoon voor [betrokkene 2] geregeld. [verdachte] heeft op 3 juli 2020 contact opgenomen met [medeverdachte 1] met de mededeling dat hij hem nodig heeft en dat hij wil dat [medeverdachte 1] naar zijn huis komt. De woning van [verdachte] valt onder het bereik van de zendmasten aan de [c-straat 1] in Diemen.

In de nacht van 4 juli 2020 heeft [verdachte] het telefoonnummer van [betrokkene 5] in zijn telefoon opgeslagen. De telefoons van [verdachte] en [betrokkene 5] straalden op dat moment dezelfde zendmast aan. Kort daarna is [betrokkene 5] met [betrokkene 2] in de richting van Beuningen vertrokken om een voorverkenning uit te voeren. Dezelfde ochtend – na de voorverkenning – stuurde [account 1] een bericht naar [account 2] dat hij met de andere twee in de auto zit en dat hij zijn ‘ [betrokkene 5] ’ (het hof begrijpt: [betrokkene 5] ) heeft weggestuurd.

Tegen 13:00 uur in de middag van 4 juli 2020 hebben [verdachte] en [medeverdachte 1] elkaar ontmoet. Die middag is men verder gegaan met de voorbereiding van de liquidatie. Er is een Volkswagen Transporter in Beuningen geplaatst. Rond dat tijdstip heeft de telefoon van [medeverdachte 1] een zendmast aangestraald in Beuningen.

Later op de avond is er opnieuw telefonisch contact geweest tussen [verdachte] en [medeverdachte 1] . De telefoon van [medeverdachte 1] straalde op 4, 5 en 6 juli 2020 de zendmast aan op de [c-straat 1] in Diemen. In de nacht van 5 juli straalden ook de telefoons van [betrokkene 5] , [verdachte] en [betrokkene 2] die zendmast aan. In de ochtend van 5 juli 2020 straalde het telefoonnummer behorend bij de [account 1] de zendmast aan de [c-straat 1] in Diemen aan. [betrokkene 2] heeft verklaard dat hij in de ochtend van 5 juli 2020 met een ander of anderen in Beuningen is geweest en daar heeft gewacht op het slachtoffer. In de nacht van 6 juli 2020 straalden de telefoons van [medeverdachte 3] en [betrokkene 2] de zendmast [c-straat 1] in Diemen aan. Zij waren een aantal uren later in Beuningen in verband met de liquidatie. In de nacht van 6 juli 2020 straalde het telefoonnummer dat hoorde bij het account [account 1] eveneens de zendmast aan de [c-straat 1] in Diemen aan.

Hoewel [verdachte] een rol speelde bij de voorbereiding van de liquidatie, zijn er geen gesprekken via zijn normale (niet SkyECC) telefoon met de (andere) hoofdrolspelers: [medeverdachte 2] , [betrokkene 2] en [medeverdachte 3] . Een logische verklaring is dat die contacten niet liepen via zijn gewone telefoon, maar via zijn SkyECC-telefoon. Het ligt daarom voor de hand dat [verdachte] de gebruiker van het account [account 1] is geweest in de periode van 3 tot en met 6 juli 2020. Die bevinding wordt bevestigd door het feit dat de gebruiker van het account [account 1] zich op 4 juli 2020 (net als [verdachte] ) bezig hield met de voorbereiding van de liquidatie. Uit de bewijsmiddelen kan worden afgeleid dat [verdachte] heeft geregeld dat [medeverdachte 1] naar Beuningen ging in verband met het wegzetten van de Volkswagen Transporter. Nadat de Volkswagen Transporter was weggezet, reed men terug in de zwarte Volkswagen Golf. De gebruiker van het SkyECC-account [account 1] stuurde dezelfde middag (kort voordat [verdachte] [medeverdachte 1] ontmoette en voor het vertrek van [medeverdachte 1] naar Beuningen) berichten naar de gebruiker van het SkyECC-account [account 2] over het verplaatsen van een auto naar de locatie en over het regelen van vervoer voor de terugreis. Ook werd er in die berichten gesproken over een bus.

Daarnaast is er samenhang tussen het gesprek dat [verdachte] (via zijn gewone telefoon) op 4 juli 2020 voerde met zijn nichtje, [betrokkene 1] , en het daarop aansluitende bericht dat [account 1] stuurde naar [account 2] . Hieruit blijkt immers dat het nichtje niet begreep wat [verdachte] bedoelde toen hij sprak over een ‘schoen’ die hij ‘bij haar moet nemen’ zoals gezegd door ‘je vader’ en dat aansluitend [account 1] aan [account 2] berichtte dat ‘zij van nix weet’. Daar komt nog bij dat de telefoon die hoorde bij het SkyECC-account [account 1] gedurende de avonden en/of de nachten van 4, 5 en 6 juli 2020 de zendmast aan de [c-straat 1] aanstraalde. Daaruit kan worden afgeleid (in samenhang met andere bewijsmiddelen) dat de SkyECC-telefoon zich in die periode in de woning van [verdachte] bevond.

Gelet op het bovenstaande komt het hof tot de conclusie dat [verdachte] op 4, 5 en 6 juli 2020 de gebruiker is geweest van het SkyECC-account [account 1] .

Bewijsoverwegingen met betrekking tot het tenlastegelegde

Ten aanzien van de tenlastegelegde feiten het medeplegen van moord en de voorbereiding ervan overweegt het hof het volgende. Verdachte heeft ervoor gezorgd dat [medeverdachte 1] betrokken werd bij (de voorbereiding van) de liquidatie op 6 juli 2020. Uit de bewijsmiddelen kan worden afgeleid dat - nadat verdachte contact met [medeverdachte 1] had gelegd - [medeverdachte 1] op 4, 5 en 6 juli 2020 in de woning van verdachte verbleef. Aangezien de telefoon van [medeverdachte 1] op 4 juli 2020 een zendmast in Beuningen aanstraalde, gaat het hof ervan uit dat [medeverdachte 1] behulpzaam is geweest bij het wegzetten van de Volkswagen Transporter. Na die klus vertrok [medeverdachte 1] niet, maar bleef hij in de woning van verdachte. In de late avond van 4 juli 2020 kreeg [medeverdachte 1] van verdachte te horen dat hij zich moest aankleden. Het hof gaat ervan uit dat dat was in verband met het vertrek in de ochtend van 5 juli 2020 naar Beuningen alwaar het slachtoffer die dag niet werd aangetroffen. In de nacht van 6 juli 2020 straalde de telefoon van [medeverdachte 1] opnieuw de zendmast op de [c-straat 1] in Diemen aan. Hetzelfde was het geval met de telefoons van [medeverdachte 3] en [betrokkene 2] . [betrokkene 2] en [medeverdachte 3] zijn in de vroege ochtend van 6 juli 2020 naar Beuningen gereisd en hebben [slachtoffer] daar vermoord. Zij waren daar met nog minimaal twee anderen. Het hof gaat ervan dat één van die anderen [medeverdachte 1] was, onder meer omdat een andere reden voor zijn verblijf bij de dadergroep niet uit het dossier blijkt. Bovendien liet [medeverdachte 1] kort na de liquidatie aan verdachte weten dat hij verwachtte zijn ‘papa-deel’ te krijgen en uit latere telefoongesprekken kan worden afgeleid dat [medeverdachte 1] dat ook inderdaad van verdachte heeft ontvangen.

Behalve dat verdachte de chauffeur en/of schutter heeft geregeld voor de liquidatie op 6 juli 2020, heeft verdachte contact gehad met [betrokkene 5] (althans hun telefoons straalden dezelfde zendmast aan en verdachte heeft toen het telefoonnummer van [betrokkene 5] opgeslagen). [betrokkene 5] was vervolgens samen met (onder meer) [betrokkene 2] in de ochtend van 4 juli 2020 betrokken bij de voorverkenning. Na die voorverkenning heeft verdachte (via zijn SkyECC-account) aan [medeverdachte 2] laten weten dat hij [betrokkene 5] (‘zijn [betrokkene 5] ’) heeft weggestuurd. Dat verdachte iemand kon wegsturen, duidt erop dat hij binnen de dadergroep zeggenschap had. Uit de berichtgeving kan verder worden afgeleid dat verdachte zich bezig heeft gehouden met de logistiek. Veel berichten die door de gebruiker van het SkyECC-account [account 1] zijn verstuurd zijn niet ontsleuteld, maar wel blijkt uit het bewijs dat hij intensief contact had met de andere deelnemers, ook op 6 juli 2020.

Aangezien het SkyECC-account van verdachte op 6 juli 2020 een zendmast in Zaandam aanstraalde, gaat het hof ervan uit dat hij daar was om de personen op te halen die daarvoor in de Renault Megane van Beuningen naar Zaandam waren gereisd. De Renault Megane werd later in Zaandam in brand gestoken. Tenslotte werd de woning van verdachte gebruikt als uitvalsbasis voor de te plegen feiten.

Gelet op de rol van verdachte acht het hof niet alleen bewezen dat hij met anderen de moord heeft voorbereid, maar ook dat hij met anderen die moord gepleegd heeft.”

2.5

In het kader van de eerste deelklacht wordt in de kern aangevoerd dat de vaststellingen die het hof heeft gedaan onvoldoende zijn om te kunnen oordelen dat de verdachte de gebruiker was van de SkyECC-account [account 1] op 4, 5 en 6 juli 2020.

2.6

Het hof heeft aan zijn oordeel dat de verdachte op 4, 5 en 6 juli 2020 de gebruiker was van het SkyECC-account [account 1] het volgende ten grondslag gelegd. In de eerste plaats heeft het hof aandacht besteed aan het contact dat via zijn normale telefoon liep gedurende de periode dat men bezig was de liquidatie voor te bereiden. In dat verband heeft het hof vastgesteld dat de verdachte op 3 juli 2020 rond ongeveer vijf uur ’s middags en acht uur ‘s avonds contact heeft opgenomen met medeverdachte [medeverdachte 1] met de mededeling dat hij hem nodig heeft en dat hij wil dat [medeverdachte 1] naar zijn huis komt. De volgende dag heeft de verdachte [medeverdachte 1] rond 1 uur ’s middags ontmoet en diezelfde dag hebben zij in de avond om ongeveer 11 uur telefonisch met elkaar gesproken, terwijl de telefoon van [medeverdachte 1] aanstraalde aan de zendmast onder het bereik waarvan ook de woning van de verdachte valt (bewijsmiddelen 98 en 76). Eerder op 4 juli, iets na vijf uur ’s ochtends, heeft de verdachte het telefoonnummer van [betrokkene 5] – die later die ochtend samen met (onder meer) medeverdachte [betrokkene 2] in Beuningen een voorverkenning heeft uitgevoerd – in zijn telefoon opgeslagen, terwijl de telefoon van de verdachte en die van [betrokkene 5] op dat moment dezelfde zendmast aanstraalden.

2.7

Op basis van het voorgaande komt het hof tot de conclusie dat de verdachte een rol speelde bij de voorbereiding van de liquidatie, maar dat er geen gesprekken zijn via zijn normale telefoon met de andere hoofdrolspelers. Het hof verklaart dit doordat het contact via de SkyECC-telefoon moet zijn gelopen en dat het voor de hand ligt dat de verdachte aldus de gebruiker is van de telefoon, omdat ook de gebruiker van het account [account 1] zich op dat moment bezighoudt met de voorbereiding van de liquidatie. Zo wordt na de voorverkenning gedurende de ochtend van 4 juli vanaf het account [account 1] het bericht verstuurd aan [account 2] dat hij (de gebruiker van account [account 1] ) in de auto zit en dat hij zijn “ [betrokkene 5] ” al heeft weggestuurd (zie bewijsmiddel 84; [betrokkene 5] wordt, zo volgt uit bewijsmiddel 83, “ [betrokkene 5] ” genoemd). Even voordat de verdachte [medeverdachte 1] ontmoet om één uur ‘s middags op 4 juli 2020 worden vanaf het account [account 1] berichten verzonden aan [account 2] over verplaatsing van een auto naar de “locatie” (ik begrijp de locatie van de geplande liquidatie; zie bewijsmiddel 85). Later die dag straalt de telefoon van [medeverdachte 1] uit in Beuningen (bewijsmiddel 102), waaruit het hof heeft afgeleid dat [medeverdachte 1] op verzoek van de verdachte naar Beuningen is gegaan in verband met het wegzetten van de Volkswagen Transporter bus. Daarnaast ziet het hof ook in de omstandigheid dat de verdachte via zijn normale telefoon op 4 juli 2020 een gesprek voerde met zijn nichtje (de dochter van medeverdachte [medeverdachte 2] ) over een “schoen” die hij bij haar moet “nemen” zoals gezegd door “je vader” (medeverdachte [medeverdachte 2] dus). De dochter van de medeverdachte geeft in dat gesprek aan niet te weten wat hij bedoelt (zie bewijsmiddel 89). Even later wordt vanaf het account [account 1] aan [account 2] (welk account bij medeverdachte [medeverdachte 2] in gebruik is) bericht dat zij “vn nix” weet (bewijsmiddel 90). Bovendien straalt de telefoon die hoorde bij het SkyECC-account [account 1] gedurende de avonden en/of de nachten van 4, 5 en 6 juli 2020 aan bij de zendmast aan de [c-straat 1] (zie bewijsmiddel 81; dit is 400m van de woning van de verdachte, zie bewijsmiddel 76), net als de telefoons van verscheidene medeverdachten (zie bewijsmiddel 102). Daaruit kan worden afgeleid (in samenhang met andere bewijsmiddelen) dat de telefoon waarop de SkyECC-account [account 1] was geïnstalleerd zich in die periode in de woning van [verdachte] bevond.

2.8

Het oordeel van het hof omtrent de gebruiker van de SkyECC-account, dat van feitelijke aard is en in cassatie slechts op zijn begrijpelijkheid kan worden getoetst, acht ik niet onbegrijpelijk noch ontoereikend gemotiveerd. Het hof heeft aan de hand van een combinatie van factoren, te weten de plek waarop de telefoon waarop account [account 1] in gebruik is, aan welke mast deze telefoon aanstraalt, de berichten die vanaf de account worden verstuurd alsmede de contacten die de verdachte gedurende de periode voor de liquidatie heeft gehad via zijn ‘gewone’ telefoon, geoordeeld dat buiten redelijke twijfel vaststaat dat de verdachte gedurende 4, 5 en 6 juli 2020 de gebruiker was van de SkyECC-account [account 1] , hetgeen binnen de reikwijdte van de vrije bewijswaardering valt.

2.9

Dat het account ook aanstraalt op locaties die niet met de verdachte in verband zijn gebracht en dat de verdediging ter terechtzitting heeft betoogd dat er geen enkel moment in de tenlastegelegde periode is waarin [betrokkene 7] niet ook de gebruiker van de account [account 1] kan zijn geweest, doet hier niet aan af. De enkele mogelijkheid dat er een scenario denkbaar is dat de verdachte onschuldig is, betekent nog niet dat een bewezenverklaring onbegrijpelijk is.

2.10

Specifiek wat betreft het argument van de steller van het middel dat uit bewijsmiddel 82 niet kan volgen dat de telefoon van de verdachte en van [betrokkene 5] op 4 juli 2020 omstreeks 5.19 uur aanstraalden rondom de [a-straat] , merk ik op dat de steller van het middel in zoverre een punt heeft dat het bewijsmiddel de opmerking van de verbalisant bevat dat “uit bovenstaand info” blijkt dat het nummer van [betrokkene 5] ( [telefoonnummer 3] ) en dat van de verdachte ( [telefoonnummer 1] ) zich om respectievelijk 05:16 en 05:19 uur binnen het bereik van een zendmast aan de [a-straat] bevinden, maar dat de informatie waarnaar wordt verwezen in de bewijsmiddelen ontbreekt. Dit laatste neemt echter nog niet weg dat het hof uit bewijsmiddel 82 heeft kunnen afleiden dat de telefoons van de verdachte en van [betrokkene 5] die gebruik maakten van de hiervoor genoemde nummers op 4 juli 2020 omstreeks 5.19 uur aanstraalden rondom de [a-straat] . Daarmee faalt hetgeen door de steller van het middel op dit punt is aangevoerd. Ook voor zover de steller van het middel beoogt te klagen dat uit bewijsmiddel 82 niet blijkt dat de telefoon gekoppeld aan het account [account 1] zich op dat tijdstip aan de [a-straat] bevindt, faalt de klacht, nu het hof met het gebruik van bewijsmiddel 82 over deze telefoon geen vaststellingen heeft gedaan.

2.11

Wat betreft de kwestie omtrent de naam “ [betrokkene 5] ” acht ik niet onbegrijpelijk dat het hof het bericht verstuurd vanaf het account [account 1] dat is weergegeven in bewijsmiddel 84 zo heeft geduid dat met “ [betrokkene 5] ” [betrokkene 5] wordt bedoeld. Dat de koppeling van de naam “ [betrokkene 5] ” aan [betrokkene 5] is afgeleid uit de verklaring van iemand anders dan de verdachte, namelijk [getuige 1] , doet niet af aan de begrijpelijkheid van het oordeel dat het bericht is verzonden door de verdachte.

2.12

Tot slot de gesprekken tussen de dochter van medeverdachte [medeverdachte 2] met respectievelijk haar vader en de verdachte. Ik acht niet onbegrijpelijk dat het hof heeft geoordeeld dat de conversatie die tussen medeverdachte [medeverdachte 2] en zijn dochter, tussen de verdachte en de dochter van medeverdachte [medeverdachte 2] en het bericht verstuurd vanaf het account [account 1] aan medeverdachte [medeverdachte 2] (weergegeven in bewijsmiddelen 87 t/m 91) met elkaar verband hielden. Hierbij is voor mij de snelle opeenvolging van de berichten, het gemeenschappelijk onderwerp van deze berichten (de ‘schoen’) alsmede het feit dat de dochter van de verdachte niet weet waar het over gaat en de verdachte even later aan de medeverdachte schrijft ‘ze weet vn nix” doorslaggevend.

2.13

Voor zover verder nog wordt geklaagd dat het hof onvoldoende heeft gerespondeerd op de uitdrukkelijk onderbouwde standpunten die de verdediging heeft ingenomen omtrent de kwestie van de gebruiker van account [account 1] faalt het middel eveneens. Het hof heeft voldoende gemotiveerd aangegeven waarom het tot de conclusie komt dat de verdachte de gebruiker van het account is en daarmee is op deze standpunten, voor zover ze al als uitdrukkelijk onderbouwde standpunten kunnen worden aangemerkt, voldoende gemotiveerd gerespondeerd.

Deelklacht 2

2.14

Deze deelklacht betreft het aandeel van [medeverdachte 1] bij het tenlastegelegde en de rol van verdachte om hem bij de liquidatie te betrekken.

2.15

Dat het hof heeft overwogen dat de verdachte ’s avonds op 4 juli 2020 omstreeks 11 uur heeft gebeld met [medeverdachte 1] en hem heeft verteld dat hij zich moet aankleden (bewijsmiddel 98) en dat dit verband moet hebben gehad met het vertrek in de ochtend van 5 juli 2020 naar Beuningen alwaar het slachtoffer die dag niet werd aangetroffen, acht ik niet onbegrijpelijk. Het is weliswaar zo dat de reis naar Beuningen inderdaad pas ’s ochtends de volgende dag plaats heeft gevonden, maar dit betekent niet dat het contact tussen de verdachte en [medeverdachte 1] de avond ervoor geen betrekking kan hebben gehad op de liquidatiepoging de volgende ochtend. Ik merk in dit verband op dat ik stellers karakterisering van het oordeel van het hof omtrent het bewijs van de betrokkenheid van [medeverdachte 1] bij de liquidatie als guilt by association niet deel. Het gaat erom dat [medeverdachte 1] in de periode dat de liquidatie wordt voorbereid intensief contact heeft met de verdachte, hij zowel in de buurt van de woning van de verdachte als in Beuningen is geweest, de verdachte ook fysiek heeft ontmoet, tegen een kennis in de periode van 3 tot 7 juli 2020 heeft gezegd dat hij “zwaar” aan het werken is en met “ [naam 2] ” (de bij- of artiestennaam die de verdachte als rapper bezigde; zie bewijsmiddelen 73 en 74) is en, zo blijkt uit bewijsmiddel 99, een paar uur na de liquidatie een bericht heeft verstuurd aan de verdachte waarin hij zegt te rekenen op zijn “papa”-deel (op 11 juli zegt de verdachte dat hij iets voor [medeverdachte 1] heeft, zie bewijsmiddel 100). Voor dit alles heeft de verdachte geen redelijke verklaring gegeven, zodat het hof kon oordelen dat hij betrokken is geweest bij de (voorbereiding van de) liquidatie. Guilt by association is dit allerminst. Dat niet met zekerheid kan worden gezegd dat het voornoemde bericht verband houdt met de liquidatie doet aan het voorgaande niet af. Voor gevolgtrekkingen door het hof is absolute zekerheid niet vereist.

Deelklacht 3

2.16

Deze deelklacht betreft het oordeel van het hof dat de woning van de verdachte als uitvalsbasis werd gebruikt ten tijde van de liquidatie.

2.17

Ook dit oordeel acht ik niet onbegrijpelijk noch ontoereikend gemotiveerd. De overweging van het hof dat de woning van de verdachte heeft gediend als uitvalsbasis vormt het sluitstuk op de bewijsredenering van het hof waaruit blijkt dat de verdachte en zijn medeverdachten nauw hebben samengewerkt bij de liquidatie. Gezien het feit dat de telefoons van de medeverdachten gedurende de periode voor de liquidatie regelmatig de zendmast aan de [c-straat 1] Diemen aanstraalden (bewijsmiddel 102), binnen bereik waarvan ook de woning van de verdachte ligt, de omstandigheid dat medeverdachte [medeverdachte 1] wordt gevraagd naar de woning van de verdachte te komen op 3 juli 2020 alsmede de omstandigheid dat medeverdachte [betrokkene 2] heeft verklaard daar aanwezig te zijn geweest (bewijsmiddel 9), kon het hof zo oordelen.

2.18

Het middel faalt in al zijn onderdelen.

3 Het tweede middel

3.1

Het middel keert zich tegen de toewijzing van de vorderingen van de benadeelde partijen [benadeelde 1] en [benadeelde 2] voor ‘gederfd levensonderhoud’ en de oplegging van de daarmee verband houdende schadevergoedingsmaatregelen.

3.2

Het hof heeft ten aanzien van het gederfd levensonderhoud het volgende overwogen:

“De vordering van benadeelde partij [benadeelde 1]

heeft in eerste aanleg een bedrag van € 327.013,02, vermeerderd met wettelijke rente en met oplegging van de schadevergoeding, gevorderd. Deze vordering is opgebouwd uit de volgende posten:

Materiële schade

a. Materiële schade (vordering erfgenaam)
kleding en schoenen slachtoffer

€ 150,00

b. Medische kosten (vordering erfgenaam)
kosten ambulance en medische handelingen slachtoffer

€ 198,00

c. Medische kosten (shockschade)

€ 1.250,00

d. Reis- en parkeerkosten (shockschade)

€ 250,00

e. Gederfd levensonderhoud

€ 276.838,00

f. Kosten lijkbezorging

€ 813,60

g. Kosten [B]

€ 2.420,00

h. Kosten medische informatie

€ 93,42

Totaal materiële schade

€ 282.013,02

Immateriële schade

i. Shockschade

€ 25.000,00

j. Affectieschade

€ 20.000,00

Totaal immateriële schade

€ 45.000,00

[benadeelde 1] heeft verder verzocht verdachte te veroordelen in de proceskosten ter hoogte van € 665,08 in verband met de reiskosten die zij heeft gemaakt ten behoeve van het bijwonen van de zittingen en voor gesprekken met de officier van justitie.

[…]

[benadeelde 1] heeft zich in hoger beroep opnieuw gevoegd voor het bedrag van haar oorspronkelijke vordering, waarbij haar advocaat heeft verzocht haar niet-ontvankelijk te verklaren in de vordering voor zover deze ziet op posten c en d. Ten aanzien van posten a en b is in hoger beroep verzocht deze toe te wijzen aan de gezamenlijke erfgenamen en ze, naar het hof begrijpt, niet langer als onderdeel van de vordering van [benadeelde 1] te beschouwen. In hoger beroep wordt verder niet langer verzocht om post f aan [benadeelde 1] toe te wijzen.

De advocaat van [benadeelde 1] heeft erop gewezen dat in het inmiddels onherroepelijke vonnis van medeverdachte [betrokkene 2] een schadevergoedingsmaatregel ten behoeve van [benadeelde 1] is opgelegd voor een bedrag van € 82.513,42 (voor posten g, h en j en een deel van post e, te weten € 60.000,-) en dat dit bedrag inmiddels door de staat aan [benadeelde 1] is uitgekeerd op basis van de voorschotregeling, zodat de schade waarvoor vergoeding wordt gevorderd al gedeeltelijk is vergoed. In dat verband verzoekt hij primair om de vordering opnieuw te beoordelen, een hoger bedrag toe te kennen dan de rechtbank in eerste aanleg deed en verdachte hoofdelijk te veroordelen tot betaling daarvan. Subsidiair verzoekt hij om de vordering van [benadeelde 1] voor het niet toegewezen (en uitgekeerde) gedeelte te beoordelen, een ‘aanvullende’ schadevergoeding toe te kennen en verdachte te veroordelen tot betaling daarvan.

[…]

De vordering van benadeelde partij [benadeelde 2]

heeft in eerste aanleg een bedrag van € 116.628,-, vermeerderd met wettelijke rente en met oplegging van de schadevergoeding, gevorderd. Deze vordering is opgebouwd uit de volgende posten:

Materiële schade

a. Materiële schade (vordering erfgenaam)

€ 37,50

b. Medische kosten (vordering erfgenaam)

€ 49,50

c. Medische kosten (shockschade)

€ 1.250,00

d. Reis- en parkeerkosten (shockschade)

€ 250,00

e. Studievertraging (shockschade)

€ 25.100,00

f. Gederfd levensonderhoud

€ 44.336,00

g. Kosten [B]

€ 605,00

Totaal materieel

€ 71.628,00

Immateriële schade

h. Shockschade

€ 25.000,00

i. Affectieschade

€ 20.000,00

Totaal immaterieel

€ 45.000,00

De posten a, b, f en g zijn slechts gevorderd voor het geval de posten a, b, g en h van [benadeelde 1] niet mochten worden toegewezen.

[…]

[benadeelde 2] heeft zich in hoger beroep opnieuw gevoegd voor het bedrag van zijn oorspronkelijke vordering, waarbij zijn advocaat heeft verzocht [benadeelde 2] niet-ontvankelijk te verklaren in de vordering voor zover deze ziet op posten c, d, e en h. Als gezegd, is in hoger beroep verzocht de vordering van [benadeelde 1] ten aanzien van posten a en b toe te wijzen aan de gezamenlijke erfgenamen. Naar het hof begrijpt, is in het verlengde daarvan verzocht posten a en b niet langer als onderdeel van de vordering van [benadeelde 2] te beschouwen.

De advocaat van [benadeelde 2] heeft erop gewezen dat in het inmiddels onherroepelijke vonnis van medeverdachte [betrokkene 2] een schadevergoedingsmaatregel ten behoeve van [benadeelde 2] is opgelegd voor een bedrag van € 30.000,- (voor post i en een deel van post f, te weten € 10.000,-) en dat dit bedrag inmiddels door de staat aan [benadeelde 2] is uitgekeerd op basis van de voorschotregeling, zodat de schade waarvoor vergoeding wordt gevorderd al gedeeltelijk is vergoed. In dat verband verzoekt hij primair om de vordering opnieuw te beoordelen, een hoger bedrag toe te kennen dan de rechtbank in eerste aanleg deed en verdachte hoofdelijk te veroordelen tot betaling daarvan. Subsidiair verzoekt hij om de vordering van [benadeelde 2] voor het niet toegewezen (en uitgekeerde) gedeelte te beoordelen, een ‘aanvullende’ schadevergoeding toe te kennen en verdachte te veroordelen tot betaling daarvan.

[…]

Het oordeel van het hof

[…]

Gederfd levensonderhoud – [benadeelde 1] , [benadeelde 3] , [benadeelde 4] en [benadeelde 2]

[benadeelde 1] , [benadeelde 3] , [benadeelde 4] en [benadeelde 2] hebben elk een bedrag voor gederfd levensonderhoud gevorderd. De gevorderde bedragen zijn gebaseerd op een in eerste aanleg ingebracht rapport van [B] met berekeningen van gederfd levensonderhoud waarin als peil-/kapitalisatiedatum 1 januari 2023 is gehanteerd. In hoger beroep heeft de advocaat van [benadeelde 1] , [benadeelde 3] , [benadeelde 4] en [benadeelde 2] , voor het geval het hof de gevorderde bedragen niet mocht toewijzen en gebruik zou maken van zijn schattingsbevoegdheid, berekeningen ingebracht die [B] maakte voor twee andere scenario’s. In scenario 2 is, uitgaande van dezelfde peil-/kapitalisatiedatum, rekening gehouden met het huwelijk van [benadeelde 4] op 24 april 2024 en in scenario 3 is, eveneens uitgaande van dezelfde peil-/kapitalisatiedatum, de looptijd voor [benadeelde 3] , [benadeelde 4] en [benadeelde 2] beperkt totdat zij de 21-jarige leeftijd hebben bereikt en is voor de kosten huishoudelijke hulp een bedrag van € 1.000,- per jaar gehanteerd.

De advocaten-generaal hebben verzocht de vorderingen van [benadeelde 1] , [benadeelde 3] , [benadeelde 4] en [benadeelde 2] voor zover deze zien op gederfd levensonderhoud geheel toe te wijzen.

De raadsman heeft de vorderingen ten aanzien van het gederfd levensonderhoud betwist en verzocht [benadeelde 1] , [benadeelde 3] , [benadeelde 4] en [benadeelde 2] in zoverre niet-ontvankelijk te verklaren in hun vorderingen. Hij heeft daartoe aangevoerd dat de vorderingen ten aanzien van het gederfd levensonderhoud, evenals het rapport en de berekeningen die daaraan ten grondslag liggen, zo onduidelijk zijn dat de behandeling daarvan een onevenredige belasting van het strafgeding oplevert dat de behandeling daarvan een onevenredige belasting van het strafgeding oplevert, zodat de zaken in zoverre integraal naar de civiele rechter dienen te worden verwezen. Hij stelt zich op het standpunt dat ook een schatting van de hoogte van de schade cijfermatig moet worden onderbouwd en dat een rechter geen percentage van een onduidelijke vordering behoort toe te wijzen zonder verdere onderbouwing.

In het kader van de betwisting van de vorderingen heeft de raadsman verschillende in zijn ogen onjuistheden en onbegrijpelijkheden in het rapport en de berekeningen van [B] benoemd.

Op grond van het bepaalde in artikel 6:108 lid 1 aanhef en onder a en c BW kunnen – kort gezegd en voor zover hier van belang – de echtgenote, minderjarige kinderen en thuiswonende kinderen in wier levensonderhoud een slachtoffer dat als gevolg van een strafbaar feit is overleden voorziet, aanspraak maken op vergoeding van schade door gederfd levensonderhoud. Naar het oordeel van het hof zijn verdachte en zijn mededaders dus gehouden de door [benadeelde 1] , [benadeelde 3] , [benadeelde 4] en [benadeelde 2] geleden en nog te lijden schade door gederfd levensonderhoud aan hen te vergoeden. Dit wordt ook niet betwist; de verweren zien enkel op de hoogte van de in dit verband geleden schade.

In verband met die verweren stelt het hof het volgende voorop.

De begroting van de hoogte van een vergoeding voor gederfd levensonderhoud zal altijd moeten plaatsvinden aan de hand van een aantal onzekere factoren, waaronder de verwachtingen omtrent het inkomen dat het slachtoffer en de nabestaande(n) in de toekomst zouden hebben genoten als het strafbare feit niet had plaatsgevonden en de verwachtingen omtrent de toekomstige inkomsten van de nabestaande(n) in de door dit feit veroorzaakte situatie (vgl. HR 21 juni 2025, ECLI:NL:HR:2025:104).

Het staat de rechter vrij om toekomstige schade te kapitaliseren in een bedrag ineens naar een peildatum die geruime tijd voor zijn uitspraak ligt. Ook bij een dergelijke wijze van begroting blijft evenwel uitgangspunt dat zoveel als redelijkerwijs mogelijk is de werkelijk geleden en te lijden schade behoort te worden begroot (vgl. HR 30 november 2007, NJ 2021/613).

Als gezegd, heeft de raadsman verschillende in zijn ogen onjuistheden en onbegrijpelijkheden in het rapport en de berekeningen van [B] benoemd.

In zijn arrest van 23 april 2024 (ECLI:NL:HR:2024:646 heeft de Hoge Raad in een zaak waarin een vordering ten aanzien van gederfd levensonderhoud aan de orde was het volgende overwogen.

3.3.2

Dat in het strafproces enkele processuele waarborgen van de gewone civielrechtelijke procedure ontbreken, brengt mee dat de strafrechter zich ervan moet vergewissen dat beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest hun stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de toewijsbaarheid van de vordering van de benadeelde partij genoegzaam naar voren te brengen. Gelet op de eigen verantwoordelijkheid van de partijen voor het naar voren brengen en onderbouwen van hun stellingen, vergt deze verplichting doorgaans geen zelfstandige aandacht (in de motivering) van de strafrechter, maar dat kan onder omstandigheden anders zijn, bijvoorbeeld als het gaat om een substantiële vordering van complexe aard waarvan de omvang zich niet eenvoudig laat vaststellen.

3.3.3

Waar het gaat om een vordering van een nabestaande tot vergoeding van gederfd levensonderhoud als bedoeld in artikel 6:108 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek geldt dat de hoogte daarvan zal moeten worden begroot aan de hand van een aantal onzekere factoren, waaronder de verwachtingen omtrent de inkomsten die het slachtoffer en de nabestaande(n) in de toekomst zouden hebben genoten als het strafbare feit niet had plaatsgevonden en de verwachtingen omtrent de toekomstige inkomsten van de nabestaande in de door dit feit veroorzaakte situatie. Deze verwachtingen zijn doorgaans in hoge mate afhankelijk van inkomensgegevens en andere informatie, waaronder op dat moment bestaande vooruitzichten, betreffende het slachtoffer en de nabestaande in de periode voorafgaand aan het strafbare feit. Dit brengt mee dat de beantwoording van de vraag of en tot welk bedrag de benadeelde partij schade heeft geleden door gederfd levensonderhoud, in hoge mate afhankelijk is van een veelheid van – deels onzekere – feiten en omstandigheden waarvan het stellen en onderbouwen op de weg ligt van de benadeelde partij. Omdat het hierbij gaat om informatie die zich doorgaans geheel in het domein van de benadeelde partij bevindt, kan het voor de verdediging moeilijk zijn haar betwisting van deze feiten en omstandigheden en de bij de selectie daarvan gemaakte keuzes, te voorzien van een nadere inhoudelijke onderbouwing.
Verder geldt ook in zaken over een vordering tot vergoeding van schade door gederfd levensonderhoud dat de onder 3.3.1 genoemde beperkingen van het strafproces doorgaans meebrengen dat de strafrechter – op het moment dat het onderzoek op de terechtzitting naar het tenlastegelegde strafbare feit is afgerond – geen ruimte ziet om zijn einduitspraak op te schorten, bijvoorbeeld om partijen in de gelegenheid te stellen hun stellingen over de toewijsbaarheid van de vordering van de benadeelde partij nader te onderbouwen of daarover nader onderzoek door een onpartijdige deskundige te laten plaatsvinden, zonder daarmee het strafproces onevenredig te belasten.
Ten slotte is in dit verband van belang dat de benadeelde partij zich bij het geldend maken van haar vordering tot vergoeding van gederfd levensonderhoud kan voorzien van (gefinancierde) rechtsbijstand die (mede) gespecialiseerd is in de begroting en behandeling van die aanspraak. Deze gespecialiseerde bijstand en een gelijkwaardige mogelijkheid tot financiering daarvan ontbreekt in veel gevallen aan de zijde van de verdediging.

3.3.4

Tegen deze achtergrond vraagt de onder 3.3.2 genoemde verplichting van de strafrechter aandacht waar het gaat om schadevergoedingsvorderingen van nabestaanden voor gederfd levensonderhoud, mede omdat het in die gevallen kan gaan om zeer hoge vorderingen waarvan de toewijzing en de oplegging van de schadevergoedingsmaatregel ingrijpende consequenties voor de verdachte kunnen hebben. In die gevallen mag van de strafrechter worden verwacht dat hij er blijk van geeft, rekening houdend met de onder 3.3.3 genoemde bijzonderheden van het partijdebat over zo’n vordering, te hebben beoordeeld of beide partijen in voldoende mate in de gelegenheid zijn geweest hun stellingen en onderbouwingen met betrekking tot de (betwisting van de) toewijsbaarheid van die vordering genoegzaam naar voren te brengen, en, als dit aan de zijde van de verdachte niet zo is, of het eigen onderzoek van de rechter naar de toewijsbaarheid van de vordering daarvoor voldoende compensatie biedt.

3.5.5.

Opmerking verdient dat het de rechter vrijstaat in zijn oordeel over de vordering van de benadeelde partij gedeeltelijk een inhoudelijke beslissing te nemen in de vorm van een toe- of afwijzing, en de vordering voor het resterende deel niet-ontvankelijk te verklaren. Zo’n splitsing van de vordering maakt het voor de strafrechter mogelijk te beslissen over dat deel van het gevorderde waarvan de behandeling niet een onevenredige belasting van het strafgeding oplevert, terwijl de benadeelde partij het resterende deel van haar vordering aan de burgerlijke rechter kan voorleggen. Het voorgaande betekent echter niet dat de strafrechter op grond van zijn voorlopig oordeel een gevorderd (schade)bedrag geheel of gedeeltelijk kan toewijzen in de vorm van een voorschot, in afwachting van een definitief oordeel van de civiele rechter. (Vgl. HR 28 mei 2019, ECLI:NL:HR:2019:793, rechtsoverweging 2.8.4.)
Deze mogelijkheid tot splitsing van de vordering bestaat ook in de gevallen waarin de strafrechter tot de conclusie komt dat de benadeelde partij aanspraak heeft op vergoeding van schade door gederfd levensonderhoud, maar dat die schade vooralsnog slechts toewijsbaar is tot een lager bedrag dan waarvan vergoeding is gevorderd.

Het hof is van oordeel dat op basis van het dossier zonder meer kan worden vastgesteld dat in ieder geval [benadeelde 1] , [benadeelde 4] en [benadeelde 2] schade in de vorm van gederfd levensonderhoud hebben geleden en dat verdachte en zijn medeverdachten gehouden zijn deze schade te vergoeden. Het hof is van oordeel dat een aantal belangrijke door [B] gehanteerde uitgangspunten, zoals het inkomen van [slachtoffer] in de situatie zonder overlijden, het hanteren van de peildatum van 1 januari 2023 als kapitalisatiedatum en het inkomen van [benadeelde 1] zonder en met overlijden (uitgaande van de peildatum 1 januari 2023) niet onredelijk zijn en dat een eventuele onjuistheid in die uitgangspunten slechts in beperkte mate effect heeft voor de berekening van de schade.

Het hof overweegt dat ten aanzien van een aantal uitgangspunten die aan de berekeningen van [B] en daarmee aan de vorderingen ten aanzien van het gederfd levensonderhoud ten grondslag liggen, gezien hun betwisting, een nadere onderbouwing en/of nader onderzoek noodzakelijk zijn. Dit geldt ten aanzien van de eventuele noodzaak om de uitkomsten van GITHA door een arbeidsdeskundige te laten aanpassen, de vraag of de eindleeftijd van 75 jaar voor zelfredzaamheid reëel is, de vraag of de verwachting dat [benadeelde 2] gaat studeren reëel is, de vraag of [slachtoffer] en [benadeelde 1] in de situatie zonder overlijden ook aan het levensonderhoud van hun studerende kinderen zouden hebben bijgedragen nadat deze de 21-jarige leeftijd hadden bereikt en de vraag of het reëel is te verwachten dat [slachtoffer] als hij was blijven leven zou zijn blijven werken, nadat hij de 63-jarige leeftijd had bereikt. Naar het oordeel van het hof zou het een onevenredige belasting van het strafgeding opleveren als in deze procedure de gelegenheid wordt geboden voor het inbrengen van onderbouwingen en/of het doen van nader onderzoek.

In scenario 3, vanuit het oogpunt van de verdachte het voorzichtigste scenario, is de looptijd van het gederfd levensonderhoud voor [benadeelde 3] , [benadeelde 4] en [benadeelde 2] beperkt tot zij de 21-jarige leeftijd hebben bereikt. Daarmee is in dat scenario een deel van de uitgangspunten die nadere onderbouwing en/of nader onderzoek behoeven buiten beschouwing gelaten. Het hof zal voor zijn schatting van het gederfd levensonderhoud dat in ieder geval voor vergoeding in aanmerking komt daarom aanknopen bij dit scenario, waarbij het hof opmerkt dat dit scenario ook uitgaat van (beperkte) kosten voor huishoudelijke hulp en het hof -gezien de betwisting van deze kosten- hiermee geen rekening zal houden.

In scenario 3 bedraagt het gederfd levensonderhoud voor [benadeelde 1] € 228.728,-. Gelet op het bovenstaande schat het hof de schade van [benadeelde 1] wegens gederfd levensonderhoud die in ieder geval voor vergoeding in aanmerking komt op € 125.000,-, zodat de vordering van [benadeelde 1] voor zover deze ziet op gederfd levensonderhoud in beginsel tot dat bedrag voor toewijzing in aanmerking komt. [benadeelde 1] heeft op grond van het vonnis in de zaak van medeverdachte [betrokkene 2] al een uitkering ter hoogte van € 60.000,- voor gederfd levensonderhoud ontvangen. Gelet op het voorgaande zal het hof:

- de vordering van [benadeelde 1] voor zover deze ziet op gederfd levensonderhoud toewijzen tot een bedrag van € 65.000,-, vermeerderd met de wettelijke rente vanaf 1 januari 2023,

- de vordering van [benadeelde 1] voor zover deze ziet op gederfd levensonderhoud afwijzen tot een bedrag van € 60.000,-.

- [benadeelde 1] voor het overige niet-ontvankelijk verklaren in haar vordering ten aanzien van gederfd levensonderhoud en

- ten behoeve van [benadeelde 1] een schadevergoedingsmaatregel voor een bedrag van € 125.000,-, vermeerderd met de wettelijke rente vanaf 1 januari 2023, voor gederfd levensonderhoud opleggen.

[…]

In scenario 3 bedraagt het gederfd levensonderhoud voor [benadeelde 2] € 41.393,-. Gelet op het bovenstaande schat het hof de schade van [benadeelde 2] wegens gederfd levensonderhoud die in ieder geval voor vergoeding in aanmerking komt op een bedrag van € 20.000,-, zodat de vordering van [benadeelde 2] voor zover deze ziet op gederfd levensonderhoud in beginsel tot dat bedrag voor toewijzing in aanmerking komt. [benadeelde 2] heeft op grond van het vonnis in de zaak van medeverdachte [betrokkene 2] al een uitkering ter hoogte van € 10.000,- voor gederfd levensonderhoud ontvangen. Gelet op het voorgaande zal het hof:

- de vordering van [benadeelde 2] voor zover deze ziet op gederfd levensonderhoud toewijzen tot een bedrag van € 10.000,-, vermeerderd met de wettelijke rente vanaf 1 januari 2023,

- de vordering van [benadeelde 2] voor zover deze ziet op gederfd levensonderhoud afwijzen tot een bedrag van € 10.000,-,

- [benadeelde 2] voor het overige niet-ontvankelijk verklaren in zijn vordering ten aanzien van gederfd levensonderhoud en

- ten behoeve van [benadeelde 2] een schadevergoedingsmaatregel voor een bedrag van € 20.000,-vermeerderd met de wettelijke rente vanaf 1 januari 2023, voor gederfd levensonderhoud opleggen.”

3.3

Door de steller van het middel wordt in de eerste plaats aangevoerd dat uit de motivering van het hof blijkt dat het, naast de looptijd van het gederfd levensonderhoud voor [benadeelde 2] en de huishoudelijke taken, de andere uitgangspunten uit het rapport die ten grondslag liggen aan de hoogte van de derving van het levensonderhoud wel heeft gebruikt bij “de vaststelling dat sprake is van schade als gevolg van gederfd levensonderhoud”, terwijl deze uitvoerig zijn betwist door de verdediging (ik begrijp dat wordt bedoeld dat het hof de voornoemde punten uit het rapport heeft gebruikt bij de vaststelling van de hoogte van de schade in de vorm van gederfd levensonderhoud). Verder “ontbreekt een motivering waaruit kan worden opgemaakt aan de hand van welke vaststaande, door de verdediging niet betwiste feiten het hof de (hoogte van) de schatting heeft vastgesteld”.

3.4

In de onderhavige zaak heeft het hof de schade van de benadeelde partijen wegens gederfd levensonderhoud geschat. Dit heeft het hof gedaan tegen de achtergrond van de uitvoerige betwisting van de schade namens de verdachte. Schatting van de schade is de aangewezen methode van schadebegroting indien de schade niet nauwkeurig kan worden vastgesteld. Bij toekomstige schade ligt het dus in de rede om gebruik te maken van deze bevoegdheid, nu bij de begroting daarvan goede en kwade kansen omtrent toekomstige gebeurtenissen tegen elkaar moeten worden afgewogen en in zoverre de schade nooit geheel nauwkeurig kan worden vastgesteld. Het is wel zo dat ook bij toepassing van de schattingsbevoegdheid het grondbeginsel van een behoorlijke rechtspleging “dat elke rechterlijke beslissing ten minste zodanig moet worden gemotiveerd dat zij voldoende inzicht geeft in de daaraan ten grondslag liggende gedachtegang om de beslissing zowel voor partijen als voor derden – in geval van openstaan van hogere voorzieningen: de hogere rechter daaronder begrepen – controleerbaar en aanvaardbaar te maken” moet worden geëerbiedigd.

3.5

Naar het oordeel van het hof is een aantal belangrijke door [B] gehanteerde uitgangspunten, zoals het inkomen van [slachtoffer] in de situatie zonder overlijden, het hanteren van de peildatum van 1 januari 2023 als kapitalisatiedatum en het inkomen van [benadeelde 1] zonder en met overlijden (uitgaande van de peildatum 1 januari 2023), niet onredelijk en heeft een eventuele onjuistheid in die uitgangspunten slechts in beperkte mate effect voor de berekening van de schade.

3.6

Het hof heeft verder in ogenschouw genomen dat de verdediging ten aanzien van het rapport van [B] verweer heeft gevoerd en dat diverse uitgangspunten die ten grondslag liggen aan dit rapport een nadere onderbouwing dan wel nader onderzoek verdienen. Dit geldt ten aanzien van de eventuele noodzaak om de uitkomsten van GITHA (Gestandaardiseerde Inventarisatie van Taken bij Huishoudelijke Arbeid) door een arbeidsdeskundige te laten aanpassen, de vraag of de eindleeftijd van 75 jaar voor zelfredzaamheid reëel is, de vraag of de verwachting dat [benadeelde 2] gaat studeren reëel is, de vraag of [slachtoffer] en [benadeelde 1] in de situatie zonder overlijden ook aan het levensonderhoud van hun studerende kinderen zouden hebben bijgedragen nadat deze de 21-jarige leeftijd hadden bereikt en de vraag of het reëel is te verwachten dat [slachtoffer] als hij was blijven leven zou zijn blijven werken, nadat hij de 63-jarige leeftijd had bereikt. Vandaar dat het hof het derde scenario, het meest gunstige voor de verdachte, als aanknopingspunt heeft genomen, aangezien daar de looptijd van het gederfd levensonderhoud voor [benadeelde 2] is beperkt tot het moment dat hij de 21-jarige leeftijd zal bereiken, zodat een deel van de betwisting door de verdediging daarmee is afgedekt. Verder heeft het hof – gezien de betwisting van de kosten voor huishoudelijke hulp – met deze kosten geen rekening gehouden.

3.7

Volgens scenario 3 bedraagt het gederfd levensonderhoud voor [benadeelde 1] 228.728 euro en voor [benadeelde 2] 41.393 euro. Het hof heeft de schade die naar het oordeel van het hof in ieder geval voor vergoeding in aanmerking komt, vervolgens begroot op respectievelijk 125.000 en 20.000 euro, waaruit volgt dat het rekening heeft gehouden met het (verdere) verweer van de verdediging.

3.8

Het argument van de steller van het middel dat het hof naast de looptijd van het gederfd levensonderhoud voor [benadeelde 2] en de berekening omtrent de huishoudelijke taken, de andere uitgangspunten die aan de berekening in het rapport ten grondslag liggen, heeft gebruikt bij de vaststelling van de hoogte van het gederfd levensonderhoud berust naar ik meen op een onjuiste lezing van het arrest. Het hof heeft overwogen dat in scenario 3 de looptijd van het gederfd levensonderhoud voor [benadeelde 3] , [benadeelde 4] en [benadeelde 2] is beperkt tot het moment dat zij de 21-jarige leeftijd hebben bereikt en dat daarmee in dat scenario een deel van de uitgangspunten die nadere onderbouwing en/of nader onderzoek behoeven buiten beschouwing is gelaten en dat het voor zijn schatting van het gederfd levensonderhoud dat in ieder geval voor vergoeding in aanmerking komt daarom zal aanknopen bij dit scenario, waarbij het heeft opgemerkt dat dit scenario ook uitgaat van (beperkte) kosten voor huishoudelijke hulp en het – gezien de betwisting van deze kosten – hiermee geen rekening zal houden. In deze overwegingen ligt niet besloten dat het hof de andere uitgangspunten in het rapport heeft overgenomen. Als dit wel het geval was geweest dan had het hof het volledige bedrag dat is berekend in het kader van scenario 3, minus de in dit scenario beperkte gevorderde huishoudelijke kosten, toegewezen. Het hof heeft de schade echter geschat op ongeveer de helft van het in scenario 3 gevorderde bedrag, waarin besloten ligt dat het ook de andere uitgangspunten in het rapport die zijn betwist (de kwestie van de GITHA, de vraag of de eindleeftijd van 75 jaar voor zelfredzaamheid reëel is, de vraag of de verwachting dat [benadeelde 2] gaat studeren reëel is en de vraag of het reëel is te verwachten dat [slachtoffer] was blijven werken na zijn 63e), niet tot de zijne heeft gemaakt, en de schatting dientengevolge naar beneden heeft bijgesteld.

3.9

Het lijkt mij dat het hof gelet op het voorgaande voldoende duidelijk heeft gemaakt op welke wijze het bij de schatting aansluiting heeft gezocht bij aannames die worden genoemd in het rapport van [B] , dat zich bij de stukken bevindt. Hiermee heeft het voldaan aan de motiveringseisen die de Hoge Raad stelt aan zo’n schatting. Ik vind deze schatting noch onbegrijpelijk noch ontoereikend gemotiveerd. Ik wijs er in dit verband nog op dat het slachtoffer de enige kostwinner was in een gezin van vijf personen en dat het evident is dat de verdachte met zijn handelen schade heeft veroorzaakt. Verder neem ik in beschouwing dat de benadeelde partij [benadeelde 1] ten tijde van het overlijden van haar partner nog meer dan 20 jaar was verwijderd van de pensioengerechtigde leeftijd en dat het voor [benadeelde 2] gaat om een periode van ongeveer veertien jaar tot het moment dat hij de 21-jarige leeftijd bereikt (hij was slechts zeven ten tijde van de moord op zijn vader).

3.10

Het middel faalt.

4 Het derde middel

4.1

Het derde middel bevat de klacht dat het hof uit Frankrijk afkomstige SkyECC-data voor het bewijs heeft gebruikt en in dat kader kennelijk impliciet heeft geoordeeld dat regels van het Unierecht niet van toepassing of niet geschonden zijn. Daarnaast bevat het middel de klacht dat het oordeel dat de verdachte een eerlijk proces heeft gehad ondanks dat de rechtmatigheid (van de verkrijging) van die data en de betrouwbaarheid van (de verkrijging en verwerking van) die data niet getoetst konden worden door de verdediging. Beide oordelen zouden getuigen van een onjuiste rechtsopvatting dan wel onbegrijpelijk zijn of ontoereikend zijn gemotiveerd.

4.2

Het hof heeft ten aanzien van de verweren betreffende de SkyECC-hack het volgende overwogen (met weglating van voetnoten):

“SkyECC

De verdediging heeft ten aanzien van SkyECC geen eigen verweren gevoerd, maar wel te kennen gegeven aan te willen sluiten bij de verweren die door de raadsman van [medeverdachte 2] – mr. Moszkowicz – zijn gevoerd. In geval die verweren niet tot bewijsuitsluiting en/of niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie leiden, wenst de verdediging aan te sluiten bij de verzoeken die zijn gedaan door mr. Moszkowicz. Daarnaast heeft de raadsvrouw verzocht de JIT overeenkomst te verstrekken.

Verweren mr. Moszkowicz

Mr. Moszkowicz heeft tijdens de zittingen van 24 april 2025 (bij pleidooi) en 13 mei 2025 (bij dupliek) gesteld dat het SkyECC-bewijs uitgesloten dient te worden om de volgende redenen:

1. Onrechtmatige rol Nederland: Nederland speelde een centrale rol in de operatie. Deze rol maakt het vertrouwensbeginsel onbruikbaar en vereist volledige rechterlijk toetsing van de rechtmatigheid.

2. Onbetrouwbaarheid van het bewijs: bij belangrijke conversaties is berichtenverkeer slechts eenzijdig zichtbaar. Het Openbaar Ministerie heeft gesteld dat ontsleuteling duidt op betrouwbaarheid van de berichten. Daaruit volgt volgens de raadsman dat niet ontsleutelde berichten duiden op wijzigingen waardoor sprake is van onbetrouwbaarheid en dat betekent dat de rechter een onderzoeksplicht heeft.

3. Doorbreking vertrouwensbeginsel: de actieve betrokkenheid van Nederland en de schendingen van de Europol-verordening door massale dataverzameling maken dat het Openbaar Ministerie zich niet kan beroepen op het vertrouwensbeginsel.

Op verzoek van mr. Moszkowicz is op 17 jun 2025 een extra zitting gehouden in verband met het beschikbaar komen van het document D2. Op die zitting is dat document besproken en is mr. Moszkowicz ook ingegaan op nog andere nieuwe informatie, namelijk de verklaring van de Amerikaanse DEA-agent [getuige 2] . Op basis van deze documenten verzoekt mr. Moszkowicz het hof om uitsluiting van het SkyECC-bewijs, althans om toewijzing van de eerder geformuleerde onderzoekswensen. Daarnaast verzoekt hij om het horen van de politiemensen die aanwezig waren bij het overleg van de politie van 27 mei 2019 in verband met de stelling van het Openbaar Ministerie dat het niet aanwezig was bij dat overleg.

Tenslotte heeft mr. Moszkowicz verwezen naar zijn eerder bij pleidooi en dupliek genoemde conclusies.

Reactie advocaat-generaal op hetgeen door mr. Moszkowicz naar voren is gebracht

Ten aanzien van de bij pleidooi en dupliek genoemde conclusies:

Het Openbaar Ministerie vindt het lastig om een onderscheid te maken tussen de verweren genoemd onder 1 en 3; twee keer staat het vertrouwensbeginsel centraal. Het Openbaar Ministerie ziet daarnaast de argumenten die worden aangevoerd in het kader van het vertrouwensbeginsel veel meer in het licht van nadere onderzoekswensen dan in het licht van onrechtmatigheid. De stap naar bewijsuitsluiting kan het Openbaar Ministerie niet meteen volgen. Anders dan de verdediging vindt het Openbaar Ministerie dat zich geen situatie voordoet waarin het gezag volledig of in overwegende mate aan het Nederlandse Openbaar Ministerie toekwam. Het ging om de inzet in een Frans onderzoek. Het belang van het onderzoek was – naast uitvoering van de Europese Opsporingsbevelen (hierna: EOB’s) – wel degelijk om in Frankrijk onderzoek te doen naar gebruikers en naar feiten die onder de werking van het Franse wetboek vielen.

De Nederlanders hebben een techniek ontwikkeld om een kopie van het werkgeheugen te maken zonder dat de servers offline gingen en een techniek tot ontsleuteling (the man in the middle). Deze technieken zijn door Frankrijk in het Franse onderzoek ingezet. Al deze technische bijstand doet niet af aan het feit dat de juridische verantwoordelijkheid voor de inzet van de tool bij de Franse autoriteiten lag. Het Openbaar Ministerie weerspreekt nadrukkelijk dat de Nederlandse politie – zoals mr. Moszkowicz stelt – ook zelf data heeft onderschept. Het Openbaar Ministerie vindt dat het vertrouwensbeginsel nog steeds opgeld doet en dat de Nederlandse rechter van de rechtmatigheid van het door Frankrijk verkregen bewijsmateriaal moet uitgaan. Dit maakt dat ook niet aan de Europolverordening het recht kan worden ontleend om de rechtmatigheid te onderzoeken. De verordening beveelt Europol om gegevens raadpleegbaar te houden in geval er een recht ontstaat voor bijvoorbeeld de verdediging om die gegevens in te zien. Dat recht is er in deze zaak niet omdat de Nederlandse rechter geen oordeel toekomt over de rechtmatigheid van het onderzoek.

Ten aanzien van het tweede punt volgt het Openbaar Ministerie de redenering van de verdediging niet. De ontsleuteling hangt af van de beschikbaarheid van sleutels, niet van de gebruikte methode van interceptie. Dat volgt uit het feit dat per nieuwe ontsleutelingsbatch, waar steeds meer beschikbare sleutels op worden losgelaten, ook steeds meer berichten worden ontsleuteld. Er zijn inmiddels talloze berichten die intrinsiek samenhangend en adequaat zijn, maar ook verankering vinden in andere onderzoeksgegevens.

Ten aanzien van de zitting van 17 juni 2025

De advocaat-generaal handhaaft zijn standpunt dat Nederland geen leidende rol heeft gehad en niet het gezag heeft gehad over de interceptie. Frankrijk had dat gezag. Nederland had wel een wens om tot een interceptie te komen, maar dat betreft geen nieuwe informatie. De verklaring van [getuige 2] bevat evenmin nieuwe informatie waaruit een zodanige misleiding blijkt dat bewijsuitsluiting aan de orde zou moeten komen en/of op grond waarvan er een begin van aannemelijkheid is dat Nederland een leidende rol of gezag had, zodat het vertrouwensbeginsel aan de kant zou moeten worden gezet en/of waardoor bewijsuitsluiting wegens onbetrouwbaarheid aan de orde zou moeten komen. De verklaring van [getuige 2] over het gedeeltelijk kunnen ontsleutelen van de berichten, zegt niets over de betrouwbaarheid van die berichten. [getuige 2] zegt zelf dat hij geen verstand heeft van de technische redenen die er voor gezorgd hebben dat niet alles ontsleuteld kon worden. Wat hij hierover verklaart heeft hij slechts van anderen gehoord.

Bespreking van de verweren door het hof; relevante feiten en rechterlijke uitspraken

Inleidende opmerkingen

Ofschoon door [medeverdachte 2] en zijn raadsvrouw is weersproken dat [medeverdachte 2] gebruik heeft gemaakt van het SkyECC-account [account 2] , heeft mr. Moszkowicz gesteld dat het SkyECC-bewijs dient te worden uitgesloten in de zaak van [medeverdachte 2] . Dit impliceert dat mr. Moszkowicz ervan uitgaat dat [medeverdachte 2] wel de gebruiker is geweest van dat account, althans dat mr. Moszkowicz er rekening mee houdt dat het hof dit vaststelt.

Dat laatste is inderdaad het geval; in het arrest in de zaak tegen [medeverdachte 2] concludeert het hof dat [medeverdachte 2] de gebruiker was van het SkyECC-account [account 2] .

In het arrest in de zaak van [verdachte] komt het hof tot de conclusie dat hij in de periode van 3 tot en met 6 juli 2020 de gebruiker was van het SkyECC-account [account 1] .

Het hof zal daarom ingaan op de gevoerde verweren.

Wel merkt het hof op dat het niet zijn taak is om alles omtrent de hack van SkyECC te onderzoeken en dat het niet nodig is om (via het Openbaar Ministerie) te beschikken over alle (wereldwijde) informatie met betrekking tot (de voorbereiding van) die hack. Het hof heeft slechts de informatie nodig die relevant is in verband met de rechten van verdachte en de beantwoording van de in artikelen 348 en 350 van het Wetboek van Strafvordering genoemde vragen. Dit uitgangspunt lijkt mr. Moszkowicz niet steeds voor ogen te hebben gehad. Hij heeft gebeurtenissen genoemd waarbij volgens hem regels niet zijn nageleefd, zonder dat hij aangeeft dat daardoor inbreuk is gemaakt (dan wel op welke wijze dat zou zijn gebeurd) op de rechten van [medeverdachte 2] . Ook de verdediging van [verdachte] heeft niet aangevoerd dat er inbreuk is gemaakt op de rechten van [verdachte] .

Voor zover ook het hof geen aanwijzingen heeft dat de eventuele onrechtmatigheden gevolgen hebben gehad voor de verdachte, is er voor het hof geen reden om die eventuele onrechtmatigheden te bespreken of te onderzoeken.

[account 2]

Tussen 30 mei 2020 en februari 2021 is er gebruik gemaakt van het SkyECC-account [account 2] . Een groot aantal via dat account verstuurde en ontvangen berichten bevindt zich in het dossier.

De wijze waarop de politie toegang heeft gekregen tot de berichten is verschillend.

In de eerste plaats heeft de politie berichten en andere informatie aangetroffen op de telefoon die bij de aanhouding van verdachte op 6 juli 2020 in beslag is genomen. Het betrof een iPhone 8 behorend bij het account [account 2] . Het bleek mogelijk om 22 bestanden uit de Vault/kluis te ontsleutelen. Deze bestanden hadden onder meer betrekking op de poging tot liquidatie in Tienhoven. Ook werd een afbeelding van de in De Lier gestolen Renault Megane aangetroffen. Die Renault Megane werd bij de liquidatie van [slachtoffer] op 6 juli 2020 in Beuningen gebruikt.

Ook lukte het om 69 berichten die tussen [account 2] en [account 4] en tussen [account 2] en [account 3] zijn uitgewisseld te herstellen. Deze berichten waren uitgewisseld op 6 juli 2020, zijnde dag dat de [account 4] en de [account 3] bij medeverdachten in gebruik waren.

De informatie uit het toestel kwam op 21 april 2022 beschikbaar.

In de tweede plaats (zo leidt het hof uit het dossier af) zijn door [account 2] verstuurde en ontvangen berichten verkregen door interceptie in de tijd dat Nederland, Frankrijk en België samenwerkten in het kader van een gemeenschappelijk onderzoeksteam (of Joint Investigation Team, afgekort als JIT).

[account 1]

Alleen de berichten die de gebruiker van het SkyECC-account [account 1] heeft verstuurd tussen 3 en 6 juli 2020 worden gebruikt voor het bewijs. Het hof gaat ervan dat [verdachte] in die periode de gebruiker was van het SkyECC-account [account 1] en dat de verzonden berichten door interceptie zijn verkregen in de tijd dat Nederland met Frankrijk en België in het JIT samenwerkte.

Het hof acht bij de beoordeling van de verweren de volgende stukken van belang.

De brief van het Openbaar Ministerie van 2 juni 2022 (onderwerp: Franse vertaalde processtukken gevoegd in Belgische strafzaken)

Deze brief bevat over de samenwerking tussen Nederland, Frankrijk en België – voor zover relevant in verband met het account [account 2] –de volgende informatie:

“(…)

Vanaf de start van het eerste Nederlandse strafrechtelijke onderzoek naar (het gebruik van) Sky is door Frankrijk, België en Nederland zowel voorafgaand als tijdens het JIT samengewerkt en is in dat kader onderling kennis en expertise gedeeld. (….)

Zoals gezegd zijn de Franse autoriteiten in februari 2019 uit eigen beweging een onderzoek naar SkyECC gestart. De Franse autoriteiten hebben aangegeven dat zij voornemens waren de interceptie in hun eigen onderzoek uit te voeren om vervolgens de verkregen informatie vrijwillig op basis van het Cybercrimeverdrag aan België en Nederland te verstrekken. (….) Uit de bijgevoegde documenten blijkt dat op 14 juni 2019 een bevel is afgegeven voor de toepassing en aansluiting van het verzochte interceptiemiddel voor de periode van één maand. Nadat de data succesvol werden geïntercepteerd, zijn de verkregen data vanaf 11 juli 2019 verstrekt aan Nederland en België. Dit gebeurde op vrijwillige basis. (…) Op 2 en 20 augustus 2019 heeft Nederland formeel toestemming van de Franse autoriteiten verkregen om deze data vanaf het eerste moment dat Nederland deze data ontving en gedurende de loop van de interceptie, te gebruiken voor strafrechtelijk onderzoek in Nederland (…).

Naar aanleiding van de onderzoeksbevindingen van Nederland, België en Frankrijk is de samenwerking op 13 december 2019 voortgezet in de vorm van een JIT. Daarbij is besloten om gezamenlijk de verdenking jegens het bedrijf SkyECC dat zich onder meer bezighoudt met deelname aan een criminele organisatie nader te onderzoeken, onder meer met als doel deze criminele organisatie te ontmantelen en strafrechtelijk te vervolgen. Daarbij is aangegeven dat het relevant was dat ook onderzoek werd gedaan naar de gebruikers van de software applicatie van SkyECC.

Gelet hierop is op 1 november 2019 het strafrechtelijk onderzoek Werl gestart. Dit onderzoek betreft de verdenking dat de ondernemingen Sky Secure en Sky Global door het op de markt brengen van de applicatie SkyECC zich hebben schuldig gemaakt aan onder meer witwassen en deelname aan een criminele organisatie. Onderzoek Werl maakt deel uit van het JIT met Frankrijk en België dat op 13 december 2019 is ondertekend. Vanaf de start van het JIT is de geïntercepteerde data door Frankrijk aan het gemeenschappelijk onderzoeksteam verstrekt en op die wijze gedeeld met Nederland en België. Beide landen hebben steeds geassisteerd bij de analyse van de data en de resultaten daarvan zijn steeds onderling gedeeld met de deelnemende JIT-partners.

Het doen van onderzoek naar mogelijkheden tot decryptie van het onderschepte versleutelde berichtenverkeer maakte van meet af aan onderdeel uit van het gemeenschappelijk onderzoek. (…)

Binnen het gemeenschappelijk onderzoeksteam zijn Nederlandse rechercheurs en technici er uiteindelijk in november 2020 in geslaagd een techniek te ontwikkelen om met behulp van een zogeheten Man in the Middle (MITM) de versleutelingselementen te verkrijgen die zijn opgeslagen op elke telefoon die de Sky ECC-applicatie gebruikte. De techniek is gedeeld met de Fransen zodat zij de techniek konden gebruiken indien en voor zover de techniek paste binnen de voorwaarden die de Franse wet stelt aan de door hen gekozen vorm van interceptie. (….)

(…), nadat duidelijk werd dat het technisch mogelijk zou worden de inhoud van het berichtenverkeer (gedeeltelijk) te ontsleutelen, is op 11 december 2020 het Titel V onderzoek Argus gestart. Dit onderzoek richtte - en richt zich nog steeds – op de gebruikers van de Sky ECC applicatie die in een georganiseerd verband middels deze applicatie zware strafbare feiten beraamden en pleegden.

Omdat werd voorzien dat met de verkrijging van de inhoudelijke communicatie een inbreuk op de privacy van Sky gebruikers in Nederland zou worden gemaakt, is voor het gebruik van het inhoudelijke berichtenverkeer een voorafgaande machtiging gevorderd aan de rechter-commissaris. Dit betrof een machtiging ex artikel 126t lid 1 en lid 6 Sv als later een machtiging 126 uba Sv. (….)”

Beslissingen Nederlandse rechter-commissaris

In de beschikking van de rechter-commissaris van 15 december 2020 staat onder meer het volgende:

“(…)

Het onderzoek 26Argus vloeit voort uit het eerder gestarte onderzoek 26Werl. (…) In het kader van het onderzoek (…) is vanaf juni 2019 door de Franse autoriteiten een IP-tap geplaatst tussen twee servers van Sky, na toestemming van de Franse rechter. De data die daaruit zijn verkregen zijn gedeeld met de Nederlandse opsporing, aanvankelijk vrijwillig en vanaf december 2019 in het kader van een joint investigation team (JIT). (….) De inhoud van de berichten tussen individuele gebruikers is door encryptie (nog) niet leesbaar.

Naar verwachting zal het voor de Franse autoriteiten op korte termijn mogelijk zijn sleutels (private keys) af te vangen, waarmee berichtenverkeer via Sky leesbaar kan worden gemaakt. De Franse autoriteiten zijn bereid die te ondervangen sleutels te delen met het Nederlandse opsporingsteam van 26Argus.

Deze vordering 26Argus is tweeledig en richt zich op:

- Het onderscheppen van communicatie met ingang van de ingangsdatum van deze machtiging.

- Het (doen) ontsleutelen van zowel de op basis van deze machtiging te onderscheppen data, als de data die tot op heden onder Franse rechterlijke machtiging zijn vergaard.

Het onderzoek 26Argus is gericht op Nederlandse gebruikers van Sky en gebruikers die zich tijdens het gebruik in Nederland bevonden. (….)

Hoewel er dus sterke aanwijzingen zijn dat communicatie van Sky vaak gelieerd is aan ernstige strafbare feiten, is het enkele gebruik van een Sky-telefoon onvoldoende voor een redelijk vermoeden van concrete betrokkenheid van de individuele gebruiker bij het in het georganiseerd verband beramen of plegen van misdrijven in de zin van artikel 12t lid 1 Sv. Het onderzoek naar en in de Sky communicatie mag niet leiden tot een ‘fishing expedition’ waarbij meer of andere informatie wordt verkregen dan op grond van de voorwaarden van artikel 126t Sv gerechtvaardigd zou zijn

Dit kan worden gewaarborgd door een machtiging twee fasen, waarbij:

1. De te verkrijgen informatie wordt gefilterd aan de hand van vooraf door de rechter-commissaris goed te keuren zoeksleutels, waaronder gebruikersgegevens van specifieke onderkende criminele samenwerkingsverbanden en/of vooraf vast te stellen zoektermen of afbeeldingen die sterke aanwijzingen leveren voor ernstige georganiseerde criminaliteit.

2. De langs die weg verkregen onderzoeksresultaten pas na aanvullende machtiging van de rechter-commissaris worden gebruikt voor verder opsporingsonderzoek en alleen indien wordt voldaan aan de eisen van artikel 126t Sv, te weten een redelijk vermoeden van betrokkenheid bij misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan, in georganiseerd verband beraamd of gepleegd en die een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren.

(…..)

Het voorgaande leidt tot de volgende beslissing.

De rechter-commissaris zal een machtiging verlenen voor het opnemen van vertrouwelijke communicatie zoals gevorderd voor de duur van vier weken. Die machtiging houdt mede in de machtiging om een vordering tot ontsleuteling te doen van zowel de data uit de tap als de eerder in het kader van 26Werl verkregen data, waarvan als uitgangspunt geldt dat die rechtmatig door de Franse autoriteiten zijn vergaard en gedeeld met de Nederlandse opsporing.

De aldus ontsleutelde informatie komt daardoor beschikbaar voor analyse. Voordat echter (een deel) van die verkregen data mag worden gebruikt ter opsporing, is daarvoor aanvullende voorafgaande machtiging van de rechter-commissaris vereist.”

In een mail van 17 februari 2021 heeft de rechter-commissaris toestemming gegeven dat de onderschepte en ontsleutelde communicatie van en naar [account 2] en van en naar [account 5] mag worden ingezien en gebruikt voor het strafrechtelijk onderzoek.

Beslissingen Franse rechter(-commissaris)

Bij de hierboven genoemde brief van het Openbaar Ministerie van 2 juni 2022 is een groot aantal bijlagen gevoegd, waaronder de bevelen van de Franse rechter die zien op de interceptie van berichten die via de SkyECC-app zijn verstuurd, zoals een bevel van 14 juni 2019 (bijlage 1, D10/15) . In dat bevel staat onder meer:

“(….)

Gezien het verzoek van de officier van justitie bij de Rechtbank Lille (…)

Overwegende dat uit het bovengenoemde verzoek en politierapport de volgende aanwijzingen blijken:

Naar aanleiding van een onderzoek door de Belgische politie die in het kader van drugssmokkel in de haven van Antwerpen was georganiseerd en waarbij versleutelde telefoons in beslag zijn genomen waarop de SkyECC-app was geïnstalleerd om in het geheim te communiceren, is vastgesteld dat het gebruik van deze SkyECC-app uitsluitend diende om criminele activiteiten te faciliteren. Er werden tientallen dossiers van Antwerpse recherche geteld met betrekking tot criminele organisaties die SkyECC-toestellen gebruikten. (….)

In het kader van hun onderzoek hebben de Belgische rechercheurs een versleutelde telefoon met de SkyECC-app gekocht om inzicht te krijgen in de werkwijze. Zo kon het verdachte karakter van de verkoop van ECC-producten worden vastgesteld. Het was namelijk onmogelijk om dit type telefoon rechtstreeks op de website van SkyECC te kopen. (….) Er werd dan een afspraak met een retailer gemaakt, in dit geval in de achterkamer van een louche café. Deze retailer accepteerde alleen contant geld en vroeg niet om een adres- of identiteitsbewijs. Bovendien werd er geen factuur of koopovereenkomst verstrekt.

Uit onderzoek van de Belgische autoriteiten bleek dat de server die SkyECC-berichten hostte, een server was (….) die bij OVH S.A.S. (hostingbedrijf) in het Franse Roubaix stond.

Op grond van zijn territoriale bevoegdheid werd het parket Lille derhalve door de Belgische en Nederlandse autoriteiten gevraagd om eerst door vorderingen aan OVH S.A.S. te Roubaix de vereiste informatie te verkrijgen over de identificatie van de accounts, servers en virtuele machines met betrekking tot Sky Holding of de SkyECC-app.

(…..)

Naar aanleiding van het eerste Europese onderzoeksbevel (EOB) dat op 13 december 2018 door de Belgische autoriteiten aan het parket van de Rechtbank Lille werd gericht, werd de architectuur van de in Frankrijk gehoste servers geanalyseerd. Twee servers die bij OVH stonden vielen daarbij op, te weten de hoofdserver die rechtstreeks met het internet verbonden was (…) en een backupserver.

(….)

Op 19 februari 2019 besloot de officier van justitie bij de Rechtbank Lille een opsporingsonderzoek te openen naar SkyECC.

(….)

Een computeruitdraai van bijna 9000 berichten van Franse gebruikers van SkyECC werd door de Nederlandse autoriteiten overgelegd. Deze computeruitdraai betrof uitwisselingen tussen gebruikers van SkyECC die tijdens het Nederlandse onderzoek zijn ontdekt. Ze waren in straattaal geschreven en draaiden vooral om de handel in verdovende middelen (…) en afrekeningen tussen dealers.

Om die redenen willen de rechercheurs een systeem opzetten voor de interceptie van inkomende en uitgaande berichten (…) tussen twee Franse servers die worden gehost door OVH (….). Omdat het namelijk de interne communicatie (….) tussen de onlineserver en de backupserver betreft, zou het kunnen gaan om een belangrijke bron van informatie om onder andere vast te stellen of de backupserver de ontsleutelingssleutels ontvangt en de berichten van de gebruikers opslaat (….).

Op deze gronden geven wij toestemming (….) om voor een periode van één maand over te gaan tot de plaatsing van een systeem voor de interceptie, opname en transcriptie van berichten die langs de weg van elektronische communicatie worden verzonden.”

In de periode dat via de SkyECC-accounts [account 2] en [account 1] berichten werden verstuurd en ontvangen, lagen er bevelen van de Franse rechter-commissaris die zien op de interceptie van gegevens (bijlagen 7 tot en met 10 bij de hierboven genoemde brief van 2 juni 2022), zoals het bevel van de rechter-commissaris van de Rechtbank te Lille van 10 april 2020 (bijlage 7), waarin onder meer staat:

“Opdracht

Hierbij wordt u verzocht over te gaan tot alle nuttige vorderingen voor de interceptie, opname en transcriptie

1. Van de elektronische communicatie tussen de twee servers die fysiek bij het hostingbedrijf OVH te Roubaix staan (…)

2. Van de inkomende en uitgaande elektronische communicatie van de hoofdserver (….)

3. Van inkomende en uitgaande elektronische communicatie van de backupserver (….) En wel voor de duur van 4 maanden, te weten van 13 april 2020 tot 13 augustus 2020.”

Rechtspraak Hoge Raad

In zijn beschikking van 22 april 2022 (ECLI:NL:HR:2022:612) heeft de Hoge Raad beslist op een klaagschrift dat naar aanleiding van de inbeslagname van servers (naar het hof begrijpt van SkyECC) die in Frankrijk heeft plaatsgevonden. In die beschikking staat onder meer het volgende:

“2.1 Het cassatiemiddel klaagt over het oordeel van de rechtbank dat bij de Nederlandse rechter niet kan worden geklaagd over het in Nederland verrichte onderzoek aan in Frankrijk in beslag genomen servers, welk beslag is gelegd in het kader van een onderzoek door een gemeenschappelijk onderzoeksteam als bedoeld in artikel 5.2.1 van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv).

2.2

De rechtbank heeft de klaagster niet-ontvankelijk verklaard in het beklag. Zij heeft daartoe onder meer het volgende vastgesteld en overwogen:

“Klager huurt serverruimte op verschillende servers van [A] in Frankrijk.

In de periode van juni 2019 tot en met 9 maart 2021 hebben de Franse autoriteiten in het kader van hun eigen strafrechtelijke onderzoek op bevel van de Franse onderzoeksrechter een interceptietool ingezet, waarmee het mogelijk was om berichten die met de dienst van klager werden verzonden of ontvangen te onderscheppen.

Op 13 december 2019 is een gemeenschappelijk onderzoeksteam (ook wel ‘Joint Investigation Team’, hierna: JIT) opgericht tussen België, Frankrijk en Nederland. Het doel van het JIT is - blijkens punt 2. van de JIT-overeenkomst - de lopende onderzoeken in België, Frankrijk en Nederland naar de aanbieder(s) en de gebruikers van de communicatiedienst van klager te faciliteren en de technische knowhow en middelen te delen.
Uit de brief van het Landelijk Parket van 30 april 2021 met als onderwerp ‘Juridisch kader gebruik geïntercepteerde data’ volgt dat vanaf 15 februari 2021 binnen het JIT is gestart met het actueel meelezen van een gedeelte van het berichtenverkeer tussen gebruikers van de dienst van klager.

Uit het proces-verbaal met nummer 02289/2019/000289 volgt dat op 9 maart 2021 in het hoofdkantoor van [A] in [plaats] (Frankrijk) een huiszoeking is verricht, waarbij Franse opsporingsambtenaren zijn overgegaan tot de inbeslagneming en verzegeling van drie servers. Hierbij zijn voornoemde opsporingsambtenaren bijgestaan door een team van opsporingsambtenaren en technici van de Nederlandse politie. Vervolgens zijn de servers overgebracht naar het laboratorium van het Team High Tech Crime van de Landelijke Eenheid in Driebergen. Daar zijn de servers conform artikel 60-3 van het Franse Wetboek van Strafvordering (...) bewaard in afwachting van een gekwalificeerd persoon om over te gaan tot het kopiëren van het levende geheugen, alsmede een kopie van de drie harddisks van de drie servers als deze aanstaan (dus zonder deze uit te schakelen).

Op 12 maart 2021 heeft de onderzoeksrechter van de rechtbank in Parijs (Frankrijk) de Nederlandse justitiële en politiële autoriteiten middels een ‘verzoek om technische bijstand’ verzocht om “over te gaan tot de analyse met het oog op het maken van kopieën van de harde schijven en de RAM-geheugens van de (...) verzegelde servers.”

(….)

5.1

De inbeslagneming

De rechtbank stelt voorop dat de doorzoeking en daaropvolgende inbeslagneming heeft plaatsgevonden op Frans grondgebied, naar aanleiding van een Frans strafrechtelijk onderzoek, onder gezag van een Franse onderzoeksrechter binnen het juridisch kader van een ‘commission rogatoire’ en uitgevoerd door de Franse politie. Met andere woorden: de Nederlandse justitiële autoriteiten zijn daar in strafvorderlijke zin op geen enkele manier bij betrokken geweest. Dit is ook bevestigd door de verantwoordelijke Franse onderzoeksrechter in een e-mail van 27 maart 2021. De enkele omstandigheid dat door gespecialiseerde Nederlandse opsporingsambtenaren technische bijstand is verleend, maakt dit niet anders, nu dit geen werkzaamheden betreffen ter uitoefening van Nederlandse strafvorderlijke bevoegdheden. Dit wordt ook niet anders door het gegeven dat het verzoek om technische bijstand is gedaan in het kader van de JIT-overeenkomst. Nu de servers niet door de Nederlandse autoriteiten in beslag zijn genomen, kan bij de Nederlandse rechter niet worden geklaagd over het uitblijven van een last tot teruggave daarvan. (….)

Vervolgens is het de vraag of bij de Nederlandse rechter kan worden geklaagd over handelingen die op Nederlands grondgebied hebben plaatsgevonden.

Het klaagschrift richt zich tegen het onderzoek aan de servers, zoals dat heeft plaatsgevonden bij het Team High Tech Crime van de Landelijke Eenheid in Driebergen. De rechtbank constateert dat het onderzoek dat aan de servers is verricht geen strafvorderlijk onderzoek betreft op vordering van de Nederlandse justitiële en/of politiële autoriteiten dan wel onderzoek met gebruikmaking van Nederlandse strafvorderlijke bevoegdheden. Het betreft immers een technisch onderzoek op uitdrukkelijk verzoek van een Franse rechter in het kader van een Frans strafrechtelijk onderzoek. Het artikel waar klager zich op beroept, art. 552a Sv, voorziet niet in een beklagmogelijkheid (in Nederland) tegen dergelijk technisch onderzoek (verricht op verzoek van een buitenlandse autoriteit). (….)

2.4.1

Voor zover het cassatiemiddel klaagt over het oordeel van de rechtbank dat bij de Nederlandse rechter niet kan worden opgekomen tegen de inbeslagneming in Frankrijk van de betreffende servers, faalt het. Uit het onder 2.3 weergegeven juridische kader volgt immers dat het nationale recht van de lidstaat waar de opsporingsbevoegdheid ten behoeve van een gemeenschappelijk onderzoeksteam wordt uitgeoefend, leidend is. De omstandigheid dat een team van opsporingsambtenaren en technici van de Nederlandse politie bijstand heeft verleend tijdens deze inbeslagneming in Frankrijk, maakt het voorgaande niet anders. Deze omstandigheid betekent immers niet dat sprake is van een “uitoefening van opsporingsbevoegdheden op Nederlands grondgebied” als bedoeld in artikel 5.2.2 Sv noch dat sprake is van stukken, voorwerpen of gegevens “die in Nederland zijn vergaard” als bedoeld in artikel 5.2.4 Sv. Het oordeel van de rechtbank dat de servers niet door de Nederlandse autoriteiten in beslag zijn genomen, is niet onbegrijpelijk. (….)

2.4.2

Voor zover het cassatiemiddel klaagt over het oordeel van de rechtbank dat bij de Nederlandse rechter niet kan worden opgekomen tegen het in Nederland verrichte onderzoek aan de betreffende servers, is van belang dat de rechtbank heeft vastgesteld dat door de Franse onderzoeksrechter is verzocht om technische bijstand bij het maken van “kopieën van de harde schijven en de RAM-geheugens van de (...) verzegelde servers” en dat die bijstand is verleend door het Nederlandse Team High Tech Crime van de Landelijke Eenheid in Driebergen. Het oordeel van de rechtbank dat deze verleende bijstand niet wordt aangemerkt als een uitoefening van opsporingsbevoegdheden op Nederlands grondgebied ten behoeve van een gemeenschappelijk onderzoeksteam als bedoeld in artikel 5.2.2 Sv, getuigt niet van een onjuiste rechtsopvatting.”

In zijn arrest van 13 juni 2023 (ECLI:NL:HR:2023:913) heeft de Hoge Raad prejudiciële vragen beantwoord. Over gemeenschappelijke onderzoeksteams staat in het arrest onder meer het volgende:

“6.7 De EU-Rechtshulpovereenkomst biedt in artikel 13 de grondslag voor het optreden van een gemeenschappelijk onderzoeksteam. Een vrijwel gelijkluidende regeling is opgenomen in artikel 1 van Kaderbesluit 2002/465/JBZ van de Raad van 13 juni 2002 inzake gemeenschappelijke onderzoeksteams, PbEG 2002, L 162/1. In het Wetboek van Strafvordering zijn enkele voorschriften over het optreden van een gemeenschappelijk onderzoeksteam opgenomen in artikel 5.2.1-5.2.5 Sv.

(….)

6.10

De Hoge Raad heeft in zijn beschikking van 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:612 overwogen dat bij het optreden van een gemeenschappelijk onderzoeksteam het nationale recht van de lidstaat waar de opsporingsbevoegdheid ten behoeve van een gemeenschappelijk onderzoeksteam wordt uitgeoefend, leidend is, en dat – kort gezegd – het verlenen van (technische) bijstand vanuit de Nederlandse politie bij de uitoefening van een opsporingsbevoegdheid door de autoriteiten van een andere deelnemende lidstaat dat niet anders maakt. Bij het verlenen van dergelijke bijstand is immers geen sprake van het uitoefenen van opsporingsbevoegdheden op Nederlands grondgebied of van het in Nederland vergaren van stukken, voorwerpen of gegevens.

6.11

Uit het vorenstaande volgt ook dat het optreden van het gemeenschappelijk onderzoeksteam telkens wordt beheerst door het recht van de lidstaat waar het team actief is, waarbij de leider van het gemeenschappelijk onderzoeksteam optreedt binnen de grenzen van zijn bevoegdheid krachtens het nationale recht van de lidstaat waar het gemeenschappelijk onderzoeksteam actief is. Verder volgt daaruit dat, voor zover ten behoeve van het gemeenschappelijk onderzoeksteam onderzoekshandelingen in een andere lidstaat plaatsvinden, deze handelingen op verzoek kunnen worden verricht met inachtneming van het recht van die andere lidstaat. Dit stelsel komt er dus op neer dat onderzoekshandelingen telkens worden verricht onder verantwoordelijkheid van de autoriteiten van de lidstaat waar de onderzoekshandelingen plaatsvinden. Waar het gaat om de beoordeling van de rechtmatigheid en de betrouwbaarheid van de resultaten die zijn verkregen met het onderzoek van het gemeenschappelijk onderzoeksteam, geldt eveneens het stelsel zoals hiervoor onder 6.5 en 6.6 is besproken. De regeling van het optreden van gemeenschappelijke onderzoeksteams zoals opgenomen in artikel 13 EU-Rechtshulpovereenkomst geeft geen aanleiding om tot een ander stelsel te komen.”

Over het vertrouwensbeginsel heeft de Hoge Raad in hetzelfde arrest het volgende overwogen:

“6.5.1 Waar het gaat om de beoordeling van verweren die betrekking hebben op de rechtmatigheid van onderzoekshandelingen die hebben plaatsgevonden in het buitenland, verschillen – zo volgt uit het arrest van de Hoge Raad van 5 oktober 2010, ECLI:NL:HR:2010:BL5629 – de aard en de omvang van de rechterlijke toetsing van de rechtmatigheid van die onderzoekshandelingen naargelang deze onderzoekshandelingen zijn uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van de buitenlandse autoriteiten dan wel onder verantwoordelijkheid van de Nederlandse autoriteiten. In het geval dat de onderzoekshandelingen zijn uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van de buitenlandse autoriteiten (…) en het daarbij tevens gaat om de autoriteiten van een staat die tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (hierna: EVRM) is toegetreden, geldt het volgende.

6.5.2

Het behoort niet tot de taak van de Nederlandse strafrechter om te toetsen of de wijze waarop het onderzoek onder verantwoordelijkheid van de buitenlandse autoriteiten is uitgevoerd, strookt met de rechtsregels die gelden in het betreffende land voor het uitvoeren van dat onderzoek. Zou de Nederlandse strafrechter wel tot zo’n toetsing overgaan, dan levert dat een aantasting op van de soevereiniteit van dat land. Daarnaast geldt dat, voor zover bij het verrichten van het onderzoek onder de verantwoordelijkheid van de buitenlandse autoriteiten sprake zou zijn van schending van enig recht dat wordt gewaarborgd door het EVRM, de verdachte het recht heeft op een daadwerkelijk rechtsmiddel als bedoeld in artikel 13 EVRM voor een instantie van het betreffende land. Om deze redenen worden de beslissingen van de buitenlandse autoriteiten die aan het verrichte onderzoek ten grondslag liggen, gerespecteerd en wordt ervan uitgegaan dat het onderzoek rechtmatig is verricht. Dat is uitsluitend anders als in het betreffende land onherroepelijk is komen vast te staan dat het onderzoek niet in overeenstemming met de daarvoor geldende rechtsregels is verricht. In dat geval beoordeelt de Nederlandse strafrechter – aan de hand van de in artikel 359a lid 2 Sv genoemde beoordelingsfactoren, waaronder het belang van het geschonden voorschrift en het concreet voor de verdachte en ook na aanwending van het rechtsmiddel in het betreffende buitenland nog resterende nadeel – of die onherroepelijke vaststelling aanleiding geeft tot het verbinden van een rechtsgevolg aan het betreffende verzuim.

6.5.3

Het vorenstaande brengt in relatie tot het recht op eerbiediging van het privéleven, zoals dat wordt gewaarborgd door artikel 8 lid 1 EVRM, met zich dat de Nederlandse strafrechter niet beoordeelt of in het recht van het land onder wiens verantwoordelijkheid het onderzoek is verricht, al dan niet een toereikende wettelijke grondslag bestond voor de eventueel bij het verrichten van het onderzoek gemaakte inbreuk op het recht van de verdachte op respect voor zijn privéleven, en ook niet of die inbreuk geacht kan worden noodzakelijk te zijn, zoals bedoeld in het tweede lid van artikel 8 EVRM. Zo’n beoordeling zou immers vergen dat de Nederlandse rechter aan het buitenlandse recht toetst. Daaraan staat in de weg wat onder 6.5.2 is overwogen.

6.5.4

Waar het gaat om het recht van de verdachte op een eerlijk proces, zoals dat wordt gewaarborgd door artikel 6 EVRM, is het volgende van belang. Uit de rechtspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens (hierna: EHRM) volgt dat het EVRM op zichzelf niet eraan in de weg staat dat in een strafzaak gebruik wordt gemaakt van de resultaten van in het buitenland verricht onderzoek, maar dat het gebruik van dergelijke resultaten voor het bewijs niet in strijd mag komen met het recht op een eerlijk proces dat door artikel 6 EVRM wordt gewaarborgd. Ook als van de resultaten van het onder verantwoordelijkheid van buitenlandse autoriteiten verrichte onderzoek in de strafzaak tegen de verdachte gebruik wordt gemaakt voor het bewijs, moet de rechter de ‘overall fairness’ van die strafzaak waarborgen. Dat betekent dat de rechter alleen aandacht besteedt aan de wijze waarop die resultaten zijn verkregen, als die wijze van verkrijging van belang is voor de beoordeling of het gebruik voor het bewijs van de resultaten in overeenstemming is met het recht op een eerlijk proces.

6.6

Het vorenstaande heeft betrekking op (de beoordeling van) de rechtmatigheid van het onderzoek dat onder verantwoordelijkheid van buitenlandse autoriteiten is uitgevoerd. Waar het gaat om de betrouwbaarheid van onderzoeksresultaten die voor het bewijs worden gebruikt, geldt dat de rechter bij de beantwoording van de vraag of het tenlastegelegde kan worden bewezenverklaard, alleen dat bewijsmateriaal gebruikt dat hij betrouwbaar en bruikbaar acht. Er kan grond voor bewijsuitsluiting bestaan als zich onregelmatigheden hebben voorgedaan die de betrouwbaarheid en accuraatheid van onderzoeksresultaten wezenlijk hebben aangetast. Hierbij maakt het in beginsel geen verschil of die onderzoeksresultaten zijn verkregen onder verantwoordelijkheid van buitenlandse autoriteiten dan wel in een Nederlands strafrechtelijk onderzoek. Dat doet echter niet eraan af dat de rechter in de strafzaak tot uitgangspunt mag nemen dat onderzoek dat onder verantwoordelijkheid van buitenlandse autoriteiten is uitgevoerd, op zodanige wijze is verricht dat de door dat onderzoek verkregen resultaten betrouwbaar zijn. Als er echter – al dan niet naar aanleiding van een daartoe strekkend verweer – concrete aanwijzingen voor het tegendeel bestaan, is de rechter gehouden de betrouwbaarheid van die resultaten te onderzoeken. Daartoe kan hij bijvoorbeeld – met tussenkomst van het openbaar ministerie – nadere informatie inwinnen over de wijze waarop het onderzoek onder de verantwoordelijkheid van de buitenlandse autoriteiten is verlopen en de (procedurele) waarborgen die daarbij in acht zijn genomen; één en ander voor zover dat voor de beoordeling van de betrouwbaarheid van de door die autoriteiten verkregen resultaten van belang is. Deze nadere informatie kan bijvoorbeeld betrekking hebben op de waarborgen die bij de verkrijging van gegevens in acht zijn genomen in relatie tot de betrouwbaarheid, integriteit en/of herleidbaarheid van die gegevens. Deze plicht tot het onderzoeken van de betrouwbaarheid van de resultaten hangt samen met het op grond van artikel 6 EVRM aan de verdachte toekomende recht om de authenticiteit en de betrouwbaarheid van het bewijs te betwisten en zich tegen het gebruik ervan te verzetten.

(….)

6.17

Kenmerkend voor de hiervoor besproken vormen van internationale en Europese samenwerking tussen (lid)staten is dat de onderzoekshandelingen telkens onder verantwoordelijkheid van de buitenlandse autoriteiten – van de staat die de klassieke rechtshulp verleent, van de lidstaat waar het gemeenschappelijk onderzoeksteam actief is, respectievelijk van de lidstaat die uitvoering geeft aan een EOB – worden uitgevoerd. Dit neemt niet weg dat de situatie zich kan voordoen dat buiten Nederland onderzoekshandelingen worden verricht onder verantwoordelijkheid van Nederlandse autoriteiten. Op grond van artikel 539a lid 1 Sv kunnen Nederlandse opsporingsambtenaren de hun bij de Nederlandse wet toegekende opsporingsbevoegdheden ook in het buitenland uitoefenen. Of in een concreet geval van die mogelijkheid gebruik kan worden gemaakt, wordt mede bepaald door het toepasselijke verdragsrecht en Unierecht (vgl. artikel 539a lid 3 Sv).

6.18

In de situatie dat de verantwoordelijkheid voor de uitvoering bij de Nederlandse autoriteiten ligt, vindt artikel 359a Sv toepassing op vormverzuimen die zich eventueel in verband met die uitvoering voordoen met betrekking tot de toepassing van de hun op grond van het Nederlandse recht toekomende bevoegdheden. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering ligt bij de Nederlandse autoriteiten (i) als onder gezag van de (Nederlandse) officier van justitie in het buitenland overeenkomstig artikel 539a Sv door Nederlandse opsporingsambtenaren toepassing wordt gegeven aan de hun bij de Nederlandse wet toegekende opsporingsbevoegdheden, of (ii) als een zodanig nauwe samenwerking bestaat tussen Nederlandse en buitenlandse autoriteiten bij de opsporing dat het gezag daarover feitelijk volledig of in overwegende mate toekomt aan de (Nederlandse) officier van justitie. De onder (i) bedoelde situatie doet zich niet voor in het geval dat een Nederlandse opsporingsambtenaar slechts betrokken is bij de uitvoering van een opsporingsbevoegdheid in het buitenland die in overeenstemming met het recht van dat land en onder verantwoordelijkheid van de buitenlandse autoriteiten wordt uitgeoefend. Van de onder (ii) bedoelde situatie is geen sprake op grond van de enkele omstandigheid dat Nederlandse opsporingsambtenaren aanwezig mogen zijn bij de uitvoering van een onderzoekshandeling door een buitenlandse autoriteit, of door Nederlandse opsporingsambtenaren technische assistentie wordt verleend aan een buitenlandse autoriteit.”

In zijn arrest van 13 februari 2024 (ECLI:NL:HR:2024:192) overwoog de Hoge Raad onder meer:

“5.2.2 Deze vaststellingen komen erop neer dat de inzet van de interceptietool plaatsvond onder verantwoordelijkheid van de Franse en dus buitenlandse autoriteiten. Het daarop gebaseerde oordeel van het hof dat ten aanzien van de toetsing van de inzet van de interceptietool het vertrouwensbeginsel van toepassing is – zodat het niet aan de Nederlandse rechter is om te toetsen of de wijze waarop die inzet heeft plaatsgevonden strookt met de rechtsregels die daarvoor gelden in Frankrijk – getuigt, gelet op wat in de onder 3 weergegeven beslissing van de Hoge Raad is overwogen, niet van een onjuiste rechtsopvatting en is niet onbegrijpelijk. De omstandigheid dat de inzet van de interceptietool meebracht dat ook gegevens van EncroChat-toestellen die zich op het moment van interceptie in Nederland bevonden, werden verzameld en gekopieerd, leidt daarbij niet tot een ander oordeel. Die omstandigheid doet er immers niet aan af dat de inzet van de interceptietool, met het daaropvolgende onderscheppen en kopiëren van data en het vervolgens delen van die data met de Nederlandse politie, plaatsvond in en vanuit Frankrijk, terwijl die omstandigheid ook niet met zich brengt dat de verantwoordelijkheid voor de inzet van de interceptietool overgaat naar of mede komt te liggen bij de autoriteiten van het land waar een gebruiker van het toestel zich op dat moment bevindt. Ook artikel 31 Richtlijn 2014/41/EU geeft geen aanleiding hierover anders te oordelen (vgl. rechtsoverweging 6.23 in de onder 3 weergegeven beslissing van de Hoge Raad).”

Oordeel hof

Omvang verweer

Het hof merkt allereerst op dat de verweren van mr. Moszkowicz niet zien op de berichten die zijn aangetroffen in de telefoon die hoorde bij het SkyECC-account [account 2] . Deze berichten zijn van 6 juli 2020 en kunnen in relatie worden gebracht met de moord op [slachtoffer] . Ook werden er in de telefoon afbeeldingen aangetroffen die niet alleen te relateren zijn aan bovengenoemde moord, maar ook aan de beschieting van een chalet in Tienhoven.

De verweren van mr. Moszkowicz hebben betrekking op de berichten die zijn verkregen door interceptie op basis van bevelen van de Franse rechter-commissaris in de tijd dat sprake was van een samenwerkingsverband tussen Nederland, Frankrijk en België in de vorm van een gemeenschappelijk onderzoeksteam. Het hof begrijpt dat de verweren die mr. Moszkowicz onder 1 en 3 heeft genoemd zien op de rechtmatigheid van de verkrijging en dat het verweer onder 2 ziet op de betrouwbaarheid.

Ten aanzien van de rechtmatigheid

Mr. Moszkowicz vindt dat die berichten moeten worden uitgesloten van het bewijs, omdat door de vergaande rol van Nederland in het onderzoek en de schendingen van de Europolverordening door massale dataverzameling het vertrouwensbeginsel niet van toepassing is. Het hof verwerpt dat verweer, omdat als het vertrouwensbeginsel niet van toepassing zou zijn, dit nog niet betekent dat de gegevens onrechtmatig zijn verkregen. Bovendien geldt dat in het geval gegevens onrechtmatig zouden zijn verkregen, dit nog niet meebrengt dat die gegevens van het bewijs moeten worden uitgesloten, dan wel dat het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk verklaard moet worden.

Overigens is het hof van oordeel dat ten aanzien van de verkrijging van de met de SkyECC-accounts [account 1] en [account 2] ontvangen of verstuurde berichten op grond van de bevelen van de Franse rechter-commissaris, het vertrouwensbeginsel wel van toepassing is. Die berichten werden verkregen door het plaatsen van een interceptiemiddel op of tussen de servers die op Frans grondgebied stonden. Het onderzoek vond plaats onder de verantwoordelijkheid van de Franse autoriteiten. De omstandigheid dat de Nederlandse politie in belangrijke mate het interceptieproces op technisch gebied heeft begeleid, maakt dit niet anders. Het hof heeft kennis genomen van het door mr. Moszkowicz overgelegde Inzetplan 13 Werl van 7 oktober 2020, waarin onder meer de doelstellingen met betrekking tot de reeds onderschepte of te onderscheppen SkyECC-berichten worden genoemd en waarin een beschrijving wordt gegeven van het programma Chat X. Dat inzetplan doet niet af aan het feit dat de tap liep op de servers in Frankrijk en de beslissingen daarover genomen moesten worden en ook werden genomen door de Franse rechter in het kader van een door de Franse autoriteiten geïnitieerd onderzoek. Daarmee is het onderzoek uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van buitenlandse, te weten Franse, autoriteiten Ook document D2, de verklaring van [getuige 2] en de omstandigheid dat Europol een rol heeft gespeeld bij de analyse van gegevens (in verband met internationale dreigingen) of anderszins, doen aan het bovenstaande niet af.

Het hof merkt verder op – ook ten overvloede – dat het niet bekend is met een (onherroepelijke) Franse rechterlijke uitspraak waaruit blijkt dat de interceptie in Frankrijk onrechtmatig is geweest, terwijl de berichten van vele gebruikers (ook van zich in Frankrijk bevindende gebruikers) zijn of moeten zijn onderschept. Voor al die gebruikers geldt dat zij via de Franse rechter (in hun strafprocedure in Frankrijk dan wel een procedure op grond van artikel 13 EVRM) de rechtmatigheid van de interceptie ter discussie hebben kunnen stellen. Als dat is gebeurd, heeft dat – voor zover het hof bekend – er niet toe geleid dat in een onherroepelijke uitspraak is geoordeeld dat de berichten door de wijze van interceptie in Frankrijk of anderszins onrechtmatig zijn verkregen.

Ten aanzien van artikel 6 EVRM

Ten aanzien van het kunnen doen van onderzoek naar de inhoud van de zich in het dossier bevindende SkyECC-berichten die door interceptie zijn verkregen, heeft het hof eerder in zijn tussenarrest in deze zaak overwogen dat het Openbaar Ministerie de volledige dataset van relevante accounts in een Excel bestand aan de verdediging heeft verstrekt.

Daarnaast heeft de verdediging andere mogelijkheden gehad om te onderzoeken of de inhoud van de SkyECC-berichten juist is. Dat had de verdediging met name kunnen doen door hierover vragen te stellen aan medeverdachten die in hoger beroep hebben toegegeven gebruik te hebben gemaakt van een SkyECC-account (onder meer) door te communiceren met het SkyECC-account [account 2] . Van die mogelijkheid om medeverdachten hierover vragen te stellen heeft de verdediging geen gebruik gemaakt. Zelfs toen één van de medeverdachten als getuige werd gehoord in de zaak van verdachte is die getuige niet gevraagd of de door hem verzonden berichten en door hem ontvangen berichten in het dossier juist waren weergegeven.

De pijlen van de verdediging waren ook niet zozeer gericht op de inhoud van de berichten, maar vooral op de identificatie van de gebruiker van het SkyECC-account. De bewijsmiddelen die zien op de identificatie van de gebruiker van dat account komen ook uit andere bronnen dan de chatberichten die via de servers in Frankrijk werden verzameld en ook hier geldt dat de verdediging mogelijkheden had om de identificatie te onderzoeken (bijvoorbeeld door het horen van getuigen).

Het hof is aldus van oordeel dat – (ook) als het gaat om de mogelijkheden om onderzoek te doen naar de SkyECC-berichten – sprake is geweest van een eerlijk proces in de zin van artikel 6 EVRM.

Ten aanzien van de betrouwbaarheid van de berichten

Het hof is het niet eens met mr. Moszkowicz dat uit de omstandigheid dat niet alle berichten konden worden ontsleuteld, kan worden afgeleid dat de wel ontsleutelde berichten onbetrouwbaar zijn. Met de advocaat-generaal gaat het hof ervan uit dat de ontsleuteling afhangt van de beschikbaarheid van sleutels en niet van de gebruikte methode van ontsleuteling. Ook in de verklaring van [getuige 2] ziet het hof geen aanwijzingen voor de stelling dat de wel ontsleutelde berichten onbetrouwbaar zouden zijn.

Het dossier biedt verder voldoende aanknopingspunten dat de door middel van interceptie vergaarde berichten betrouwbaar zijn. De berichten van en naar het SkyECC-account [account 2] (die via interceptie zijn verkregen) komen namelijk overeen met de berichten in de telefoon die in beslag werd genomen toen verdachte op 6 juli 2020 werd aangehouden. Ook bestaat er een relatie tussen de door interceptie vergaarde berichten en de afbeeldingen die op de op 6 juli 2020 in beslag genomen telefoon zijn aangetroffen.

Daarbij komt dat medeverdachten die via de SkyECC-app communiceerden ( [betrokkene 2] , [betrokkene 4] en [medeverdachte 3] ) in hoger beroep verklaard hebben over de berichten die zij via hun SkyECC-account hebben verstuurd. Zij hebben uitleg gegeven over de inhoud van de berichten, maar geen enkele keer hebben zij naar voren gebracht dat berichten anders in het dossier stonden dan zij op hun telefoon hadden ingetoetst. Ook hebben zij niet aangeven dat de berichten die zij ontvingen anders in het dossier zijn weergegeven dan dat zij zich herinneren. [betrokkene 2] is als getuige gehoord in de zaak van verdachte, maar zijn raadslieden hebben [betrokkene 2] niet gevraagd of de berichten die hij had getypt en/of gelezen juist in het dossier terecht zijn gekomen. Dat [betrokkene 2] , [betrokkene 4] en [medeverdachte 3] de juistheid van de chatberichten (zoals weergegeven in het dossier) niet hebben betwist, vormt voor het hof een belangrijke aanwijzing dat die berichten betrouwbaar zijn. Tegenover deze belangrijke aanwijzing voor de betrouwbaarheid van de berichten, beschikt het hof niet over informatie waaruit blijkt dat de inhoud van de berichten niet betrouwbaar is of zou zijn.

Ook vanuit het oogpunt van betrouwbaarheid is er dus geen reden om het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk te verklaren en evenmin is er reden voor uitsluiting van de SkyECC-berichten voor het bewijs of voor het doen van nader onderzoek naar die berichten.”

4.3

De steller van het middel voert in de eerste plaats aan dat het kennelijke oordeel van het hof dat art. 31 richtlijn 2014/41 betreffende het Europees onderzoeksbevel in strafzaken (hierna ook wel: EOB-richtlijn) niet van toepassing of niet geschonden is, getuigt van een onjuiste rechtsopvatting, dan wel dat dit oordeel onbegrijpelijk is of ontoereikend is gemotiveerd.

4.4

Art. 31 EOB-richtlijn luidt:

“1. Indien de bevoegde autoriteit van één lidstaat (de ‘intercepterende lidstaat’) ten behoeve van de uitvoering van een onderzoeksmaatregel toestemming heeft gegeven voor interceptie van telecommunicatie, en het communicatieadres van de in de interceptieopdracht genoemde persoon op wie de interceptie betrekking heeft, in gebruik is op het grondgebied van een andere lidstaat (de ‘in kennis gestelde lidstaat’) en de interceptie kan worden uitgevoerd zonder de technische bijstand van die lidstaat, stelt de intercepterende lidstaat de bevoegde autoriteit van de in kennis gestelde lidstaat van de interceptie in kennis, en wel:

a) voorafgaand aan de interceptie in de gevallen waarin de bevoegde autoriteit van de intercepterende lidstaat op het tijdstip van het geven van de interceptieopdracht weet dat de persoon op wie de interceptie betrekking heeft, zich op het grondgebied van de in kennis gestelde lidstaat bevindt of zal bevinden;

b) tijdens of na de interceptie, zodra de intercepterende lidstaat te weten komt dat de persoon op wie de interceptie betrekking heeft, zich tijdens de interceptie op het grondgebied van de in kennis gestelde lidstaat bevindt of heeft bevonden.

2. De in lid 1 bedoelde kennisgeving geschiedt middels het formulier in bijlage C.

3. Indien de interceptie in een soortgelijke binnenlandse zaak niet zou zijn toegestaan, kan de bevoegde autoriteit van de in kennis gestelde lidstaat onverwijld en uiterlijk 96 uur na ontvangst van de in lid 1 bedoelde kennisgeving, de bevoegde autoriteit van de intercepterende lidstaat ervan in kennis stellen:

a) dat de interceptie niet mag worden uitgevoerd of dat zij moet worden beëindigd, en,

b) dat waar nodig, materiaal dat reeds is geïntercepteerd terwijl de persoon op wie de interceptie betrekking heeft, zich op haar grondgebied bevond, niet mag worden gebruikt of alleen mag worden gebruikt op de voorwaarden die zij stelt. De bevoegde autoriteit van de in kennis gestelde lidstaat deelt de bevoegde autoriteit van de intercepterende lidstaat de redenen voor deze voorwaarden mee.

4. Artikel 5, lid 2, is van overeenkomstige toepassing op de in lid 2 bedoelde kennisgeving.”

4.5

Met betrekking tot art. 31 EOB-richtlijn heeft het Hof van Justitie in de zaak M.N. overwogen dat het niet alleen beoogt te waarborgen dat de soevereiniteit van de in kennis gestelde lidstaat wordt geëerbiedigd, maar ook dat het in die lidstaat gewaarborgde beschermingsniveau met betrekking tot de interceptie van telecommunicatie niet in gevaar wordt gebracht. Aangezien een maatregel tot interceptie van telecommunicatie een inmenging vormt in het in art. 7 van het Handvest verankerde recht op de eerbiediging van het privéleven en van de communicatie van de persoon op wie de interceptie betrekking heeft, moet volgens het Hof van Justitie daarom worden overwogen dat met art. 31 EOB-richtlijn ook de bescherming wordt beoogd van de rechten van gebruikers op wie een dergelijke maatregel is gericht.

4.6

In zijn arrest van 14 april 2026 heeft de Hoge Raad – voor zover hier van belang – het volgende overwogen:

“4.1 De Hoge Raad heeft in zijn beslissing van 13 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:913, prejudiciële vragen beantwoord die verband hielden met, kort gezegd, het gebruik van EncroChat- en SkyECC-berichten in strafzaken. In die beslissing heeft de Hoge Raad onder meer het toetsingskader uiteengezet in het geval dat het openbaar ministerie in een strafzaak de resultaten van in het buitenland verricht onderzoek bij de stukken voegt, in het bijzonder met het oog op het gebruik voor het bewijs van die resultaten. Daarbij heeft de Hoge Raad een onderscheid gemaakt tussen de situaties waarin de resultaten die zijn verkregen met de toepassing van een opsporingsbevoegdheid door de autoriteiten van een ander land dan Nederland, in handen van de Nederlandse autoriteiten zijn gekomen (i) in het kader van de zogenoemde klassieke rechtshulp (kleine rechtshulp), (ii) in verband met het optreden van een gemeenschappelijk onderzoeksteam, en (iii) door middel van het uitvaardigen van een Europees onderzoeksbevel (hierna: EOB). Verder is de Hoge Raad, eveneens in relatie tot de resultaten van in het buitenland verricht onderzoek, ingegaan op de toepassing van artikel 359a van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv), op het (al dan niet) vereist zijn van een machtiging van de rechter-commissaris, op enkele aspecten van Unierecht en op de regeling van het voegen van stukken bij de processtukken en het verkrijgen van inzage in stukken.

4.2

Met zijn uitspraak van 30 april 2024 in de zaak C-670/22 (strafzaak tegen M.N. (EncroChat)) heeft het Hof van Justitie een prejudiciële beslissing gegeven waarin, kort gezegd, uitleg is gegeven aan enkele bepalingen van Richtlijn 2014/41/EU van het Europees Parlement en de Raad van 3 april 2014 betreffende het Europees onderzoeksbevel in strafzaken (PbEU 2014, L 130/1; hierna: Richtlijn 2014/41/EU) die betrekking hebben op de overdracht en het gebruik van de resultaten van in een andere lidstaat verricht onderzoek. De prejudiciële vragen die door het Hof van Justitie zijn beantwoord, zijn gesteld in een Duitse strafzaak, waarin door middel van het uitvaardigen van (aanvullende) EOB’s door de Duitse autoriteiten gegevens van EncroChat-toestellen zijn verkregen van de Franse autoriteiten. De aan het Hof van Justitie gestelde vragen houden, kort gezegd, verband met de vraag welke autoriteit bevoegd is zo’n EOB uit te vaardigen, met de materiële voorwaarden voor de uitvaardiging van een EOB, met de uitleg van artikel 31 lid 1 Richtlijn 2014/41/EU en met de gevolgen van een eventuele schending van het Unierecht in het licht van het gelijkwaardigheids- en doeltreffendheidsbeginsel.

4.3

Hoewel in de voorliggende zaak niet sprake is geweest van het verkrijgen van de resultaten van in een andere lidstaat verricht onderzoek op grond van een EOB, ziet de Hoge Raad aanleiding – ten behoeve van Nederlandse strafzaken waarin een beroep wordt gedaan op deze uitspraak van het Hof van Justitie – de betekenis van die uitspraak te duiden voor het juridische kader zoals dat in de prejudiciële beslissing van de Hoge Raad van 13 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:913, rechtsoverweging 6, is opgenomen.

[…]

4.13

In het licht van deze overwegingen moet rechtsoverweging 6.23.4 van de prejudiciële beslissing van de Hoge Raad van 13 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:913, in zoverre worden bijgesteld dat de regeling van artikel 31 Richtlijn 2014/41/EU niet uitsluitend verband houdt met, kort gezegd, de soevereiniteit van de betrokken landen en het daaraan verbonden uitgangspunt dat het aan de autoriteiten van een land is om te bepalen welke opsporingsactiviteiten op het eigen grondgebied plaatsvinden. Deze regeling beoogt mede de rechten van gebruikers op wie een interceptiemaatregel is gericht, te beschermen. Het gaat daarbij om het recht op eerbiediging van het privéleven en van de communicatie van de persoon op wie de interceptie betrekking heeft. Dit betekent dat als sprake is van interceptie van telecommunicatie zonder dat daarbij de voorschriften van artikel 31 Richtlijn 2014/41/EU worden nageleefd, de persoon op wie de interceptie betrekking heeft, wordt aangetast in zijn rechten, en dat dit een relevant gezichtspunt kan vormen bij de beantwoording van de vraag of en, zo ja, welk rechtsgevolg moet worden verbonden aan de niet-naleving van die voorschriften. In dit verband kan van belang zijn of het – in het licht van de feiten en omstandigheden van het concrete geval – te verwachten zou zijn geweest dat, als de intercepterende lidstaat wel tijdig de autoriteit van de andere lidstaat in kennis had gesteld van de interceptie, door die autoriteit tegen die interceptie bezwaar zou zijn gemaakt.

[…]

4.18

Het Franse Cour de cassation heeft bij beslissing van 16 september 2025 een verzoek om een prejudiciële beslissing gedaan aan het Hof van Justitie (zaak C-625/25, Prudniez). In deze beslissing haalt het Cour de cassation de uitspraak van het Hof van Justitie in de zaak C-670/22 aan. Het Cour de cassation stelt vast dat in deze uitspraak de reikwijdte van de rechterlijke toetsing in de uitvaardigende lidstaat is verduidelijkt, maar dat daarin geen uitspraak is gedaan over de rechtsmiddelen die in de uitvoerende lidstaat van toepassing zijn op grond van artikel 14 lid 1 Richtlijn 2014/41/EU. De door het Cour de cassation aan het Hof van Justitie gestelde vragen hebben daarbij betrekking op de verplichtingen die op de uitvoerende lidstaat rusten met betrekking tot het openstellen van een rechtsmiddel waarmee de rechtmatigheid van het bewijsmateriaal dat voorwerp is van een EOB kan worden betwist, in het geval dat het EOB is uitgevaardigd om bewijsmateriaal te verkrijgen dat al in het bezit is van de autoriteiten van de uitvoerende lidstaat. De vragen hebben geen betrekking op de beoordeling door de rechter in de uitvaardigende lidstaat van de rechtmatigheid van het door het EOB verkregen bewijsmateriaal.

[…]

5.3.2

Uit de vaststellingen van het hof volgt dat de interceptie van de EncroChat-toestellen niet heeft plaatsgevonden op grond van een (door Nederland uitgevaardigd) EOB, maar op eigen initiatief van de Franse autoriteiten. Verder volgt uit die vaststellingen dat Nederland en Frankrijk een overeenkomst voor een gemeenschappelijk onderzoeksteam hebben gesloten met het oog op de uitwisseling van de EncroChat-gegevens. Deze uitwisseling van gegevens – en dus ook de verkrijging daarvan door Nederland – heeft niet plaatsgevonden op grond van een (door Nederland uitgevaardigd) EOB.
Artikel 3 Richtlijn 2014/41/EU houdt in dat het EOB alle onderzoeksmaatregelen omvat “met uitzondering van het instellen van een gemeenschappelijk onderzoeksteam en de bewijsgaring in het kader van een dergelijk onderzoeksteam zoals voorzien in artikel 13 van de Overeenkomst betreffende de wederzijdse rechtshulp in strafzaken tussen de lidstaten van de Europese Unie (...) en in Kaderbesluit 2002/465/JBZ van de Raad, behalve met het oog op de toepassing van artikel 13, lid 8, van de overeenkomst en artikel 1, lid 8, van het kaderbesluit”. Deze laatstgenoemde uitzondering heeft betrekking op het – zich hier niet voordoende – geval waarin het gemeenschappelijk onderzoeksteam rechtshulp nodig heeft van een andere lidstaat dan de lidstaten die dat onderzoeksteam hebben ingesteld.
Gelet hierop zijn de voorschriften van Richtlijn 2014/41/EU over het EOB niet van toepassing op de verkrijging van het bewijsmateriaal door Nederland als gevolg van de uitwisseling van de EncroChat-gegevens in het kader van het door Nederland en Frankrijk ingestelde gemeenschappelijk onderzoeksteam.

5.3.3

Het vorenstaande neemt op zichzelf niet weg dat in het geval dat in de ene lidstaat wordt overgegaan tot het aftappen van telecommunicatie, terwijl het telecommunicatieadres van de af te tappen of afgetapte persoon in gebruik is op het grondgebied van een andere lidstaat, de voorschriften van artikel 20 EU-Rechtshulpovereenkomst en artikel 31 Richtlijn 2014/41/EU van belang kunnen zijn. In zo’n geval ontstaan immers verplichtingen voor de ene lidstaat om de andere lidstaat bepaalde informatie te verstrekken, terwijl de andere lidstaat het voortzetten van het aftappen kan toestaan dan wel kan doen beëindigen (vgl. hierover rechtsoverweging 6.23 van HR 13 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:913, zoals geciteerd onder 4.9). Deze regelingen strekken ertoe dat de betreffende andere lidstaat in staat wordt gesteld om te beslissen of (het voorzetten van) het aftappen kan worden toegestaan, al dan niet onder bepaalde voorwaarden. De Nederlandse regelingen van artikel 5.1.13 en 5.4.18 Sv houden in dat, als in dit verband een kennisgeving wordt gedaan door de bevoegde autoriteiten van een andere (lid)staat, door de officier van justitie een machtiging van de rechter-commissaris wordt gevorderd tot het verlenen van instemming met (het voornemen tot) het aftappen, dan wel door de rechter-commissaris wordt beslist of met (het voornemen tot) het aftappen kan worden ingestemd. Deze regelingen strekken er dus toe dat het aftappen van telecommunicatie, terwijl het telecommunicatieadres van de af te tappen of afgetapte persoon in gebruik is op het grondgebied van Nederland, niet plaatsvindt zonder dat Nederland in de gelegenheid is om te beslissen of dit aftappen al dan niet (verdere) doorgang mag vinden. Van belang daarbij is of in een soortgelijke Nederlandse strafzaak het opnemen van telecommunicatie ook zou worden toegestaan.
Het hof heeft vastgesteld dat in Nederland door het openbaar ministerie een machtiging van de rechter-commissaris is gevorderd voor het geven van een bevel tot het binnendringen en het doen van onderzoek in een geautomatiseerd werk, als bedoeld in artikel 126uba Sv, en tot het opnemen van (tele)communicatie, als bedoeld in artikel 126t Sv, waarop die machtiging door de rechter-commissaris is verleend. Dit heeft plaatsgevonden voordat in Frankrijk is overgegaan tot de interceptie van EncroChat-toestellen, waaronder ook EncroChat-toestellen die zich in Nederland bevonden. Daarnaast is met het oog op de uitwisseling van de door de inzet van de interceptietool verkregen EncroChat-gegevens door Nederland en Frankrijk een overeenkomst gesloten voor een gemeenschappelijk onderzoeksteam. Hierbij was Nederland ook ervan op de hoogte dat communicatie van zich in Nederland bevindende EncroChat-toestellen zou worden onderschept. Uit dit alles volgt dat de interceptie van de EncroChat-toestellen, voor zover deze zich in Nederland bevonden, niet heeft plaatsgevonden buiten de wetenschap en de instemming van de Nederlandse autoriteiten om, en dat zich daarmee dus geen onregelmatigheden hebben voorgedaan die de rechtmatigheid van het gebruik van de aan de Nederlandse autoriteiten overgedragen onderzoeksresultaten raken.”

4.7

Uit voormeld arrest van de Hoge Raad valt af te leiden dat de voorschriften van Richtlijn 2014/41/EU over het EOB niet van toepassing zijn op de verkrijging van bewijsmateriaal door Nederland als gevolg van de uitwisseling van gegevens in het kader van een door Nederland en Frankrijk ingesteld gemeenschappelijk onderzoeksteam, zoals in de onderhavige zaak het geval is. Dit neemt volgens de Hoge Raad evenwel niet weg dat in het geval dat in de ene lidstaat wordt overgegaan tot het aftappen van telecommunicatie, terwijl het telecommunicatieadres van de af te tappen of afgetapte persoon in gebruik is op het grondgebied van een andere lidstaat, art. 31 Richtlijn 2014/41/EU wel van belang kan zijn. Dit is het geval – zo begrijp ik de Hoge Raad – als er een ‘verplichting’ is voor de ene lidstaat (de intercepterende lidstaat) om de andere lidstaat bepaalde informatie te verstrekken, waarna de andere lidstaat het voortzetten van het aftappen kan toestaan dan wel kan doen beëindigen. De richtlijn strekt ertoe dat het aftappen van telecommunicatie, terwijl het telecommunicatieadres van de af te tappen of afgetapte persoon in gebruik is op het grondgebied van Nederland, niet plaatsvindt zonder dat Nederlandse autoriteiten in de gelegenheid zijn om te beslissen of dit aftappen al dan niet (verdere) doorgang mag vinden. Van belang daarbij is of in een soortgelijke Nederlandse strafzaak het opnemen van telecommunicatie ook zou worden toegestaan.

4.8

Het gaat in de onderhavige zaak, zo blijkt uit het arrest van het hof, om een uit eigen beweging door de Franse autoriteiten in februari 2019 gestart onderzoek naar SkyECC. De Franse autoriteiten hebben aangegeven dat zij voornemens waren de interceptie in hun eigen onderzoek uit te voeren om vervolgens de verkregen informatie vrijwillig op basis van het Cybercrimeverdrag aan België en Nederland te verstrekken. Op 14 juni 2019 is vervolgens (in Frankrijk) een bevel afgegeven voor de toepassing en aansluiting van het verzochte interceptiemiddel voor de periode van één maand. Nadat de data succesvol werden geïntercepteerd, zijn de verkregen data vanaf 11 juli 2019 op vrijwillige basis verstrekt aan Nederland en België. Op 2 en 20 augustus 2019 heeft Nederland formeel toestemming van de Franse autoriteiten verkregen om deze data vanaf het eerste moment dat Nederland deze data ontving en gedurende de loop van de interceptie, te gebruiken voor strafrechtelijk onderzoek in Nederland. Naar aanleiding van de onderzoeksbevindingen van Nederland België en Frankrijk is de samenwerking op 13 december 2019 voortgezet in de vorm van een Joint Investigation Team (hierna: JIT), waarbij is besloten om gezamenlijk de verdenking jegens het bedrijf SkyECC – dat zich onder meer bezighield met deelname aan een criminele organisatie – nader te onderzoeken onder meer met als doel deze criminele organisatie te ontmantelen en strafrechtelijk te vervolgen. Daarbij is aangegeven dat het relevant was dat onderzoek werd gedaan naar de gebruikers van de software applicatie van SkyECC. Gelet hierop is in het kader van het JIT op 1 november 2019 het strafrechtelijk onderzoek Werl gestart naar ondernemingen Sky Secure en Sky Global. Zij zouden zich door het op de markt brengen van de applicatie SkyECC schuldig hebben gemaakt aan onder meer witwassen en deelname aan een criminele organisatie.

4.9

Vanaf de start van het JIT is de geïntercepteerde data door Frankrijk aan het gemeenschappelijk onderzoeksteam verstrekt en op die wijze gedeeld met Nederland en België, zodat zij konden assisteren bij de analyse van de data. De resultaten daarvan zijn steeds weer onderling gedeeld met de deelnemende JIT-partners. Nederlandse rechercheurs en technici zijn er binnen dit gemeenschappelijk onderzoeksteam uiteindelijk in november 2020 in geslaagd een techniek te ontwikkelen om met behulp van een zogeheten Man in the Middle de versleutelingselementen te verkrijgen die zijn opgeslagen op elke telefoon die de Sky ECC-applicatie gebruikte. Deze techniek is vervolgens gedeeld met de Franse autoriteiten zodat zij de techniek konden gebruiken indien deze in overeenstemming met de Franse wet werd geacht.

4.10

Nadat duidelijk werd dat het technisch mogelijk zou worden de inhoud van het berichtenverkeer (gedeeltelijk) te ontsleutelen, is op 11 december 2020 onderzoek Argus gestart. Dit onderzoek richtte zich op de gebruikers van de SkyECC-applicatie die in een georganiseerd verband middels deze applicatie zware strafbare feiten beraamden en pleegden. Omdat werd voorzien dat met de verkrijging van de inhoudelijke communicatie een inbreuk op de privacy van SkyECC-gebruikers in Nederland zou worden gemaakt, is voor het gebruik van het inhoudelijke berichtenverkeer een voorafgaande machtiging gevorderd aan de rechter-commissaris ex art. 126t lid 1 en lid 6 Sv (en later een machtiging ex art. 126uba Sv). Deze machtiging is bij beschikking van 15 december 2020 verleend. De rechter-commissaris heeft verder per mail van 17 februari 2021 toestemming gegeven om de onderschepte en ontsleutelde communicatie van en naar [account 2] en van en naar [account 5] in te zien en te gebruiken voor het strafrechtelijk onderzoek.

4.11

Tegen deze achtergrond meen ik dat de klacht dat het hof kennelijk heeft geoordeeld dat art. 31 Richtlijn 2014/41 in de onderhavige situatie niet van toepassing of niet geschonden is, hetgeen zou getuigen van een onjuiste rechtsopvatting faalt, nu uit de overwegingen van het hof over de samenwerking in het kader van een JIT blijkt dat de interceptie van de SkyECC-toestellen, voor zover deze zich in Nederland bevonden, heeft plaatsgevonden met de wetenschap en instemming van de Nederlandse autoriteiten, hetgeen een notificatie als bedoeld in art. 31 Richtlijn 2014/41 overbodig maakte. Mede gelet op hetgeen ik in randnummer 4.7 heb overwogen, getuigt het kennelijke oordeel van het hof mitsdien niet van een onjuiste rechtsopvatting.

4.12

Verder wordt geklaagd dat het hof impliciet heeft geoordeeld dat art. 6 EVRM niet van belang is bij de toetsing van de rechtmatigheid van de verkrijging van de data (omdat het hof, zo begrijp ik de steller van het middel, enkel in het kader van de toetsing van de betrouwbaarheid van de data heeft gerefereerd aan art. 6 EVRM).

4.13

Deze klacht faalt eveneens, omdat de rechter bij het uitblijven van een onherroepelijke uitspraak van een Franse rechter omtrent de onrechtmatigheid van de SkyECC-datavergaring ervan uit mocht gaan dat de onderscheppingen rechtmatig zijn verricht.

4.14

Wat betreft de eerlijkheid van het proces heeft het hof om te beginnen vastgesteld aan de verdediging de volledige dataset van relevante accounts is verstrekt en dat de verdediging verder de mogelijkheid heeft gekregen om te onderzoeken of de inhoud van de SkyECC-berichten juist is door vragen te stellen aan medeverdachten die in hoger beroep hebben toegegeven gebruik te hebben gemaakt van een SkyECC-account, van welke mogelijkheid zij geen gebruik heeft gemaakt. Het hof heeft erop gewezen dat zelfs toen één van de medeverdachten als getuige werd gehoord in de zaak van de verdachte hem niet is gevraagd of de berichten die blijkens het dossier door hem zijn verzonden en ontvangen juist waren. Verder heeft het hof vastgesteld dat de bewijsmiddelen die zien op de identificatie van de gebruiker van het SkyECC-account uit andere bronnen komen dan de berichten die via de servers in Frankrijk waren verzameld en dat de verdediging de mogelijkheid heeft gehad (bijvoorbeeld door het horen van getuigen) om de identificatie te onderzoeken.

4.15

Ik meen dat de verdediging van de verdachte in de onderhavige zaak voldoende de mogelijkheid heeft gehad de berichten die aan de verdachte worden toegeschreven, te becommentariëren en de betrouwbaarheid daarvan aan te vallen. Ik wijs er bijvoorbeeld op dat medeverdachte [betrokkene 2] heeft toegegeven dat hij de gebruiker is van [account 3] , welke account ook berichten heeft uitgewisseld met de SkyECC-account die aan de verdachte wordt toegeschreven. [betrokkene 2] is op de terechtzitting van 4 maart 2025 als getuige gehoord. De overweging van het hof dat de verdachte de authenticiteit van de berichten heeft kunnen betwisten door de medeverdachten hierover te ondervragen, is derhalve niet onbegrijpelijk. Daarmee zijn er een heleboel aanwijzingen dat de berichten betrouwbaar zijn en geen aanwijzingen voor het tegendeel, zodat nader onderzoek naar de betrouwbaarheid volgens het hof onnodig is. Mijn inziens is deze motivering afdoende.

4.16

Anders dan de steller van het middel meen ik dat de omstandigheid dat het hof onder het kopje “Ten aanzien van art. 6 EVRM” enkel ingaat op de mogelijkheden die de verdediging heeft gehad om de betrouwbaarheid van de berichten te betwisten, niet betekent dat het hof impliciet heeft geoordeeld dat art. 6 EVRM niet van belang is bij beoordeling van de rechtmatigheid van de onderscheppingen (hetgeen in het arrest voorafgaand aan het voornoemde kopje wordt besproken). Het hof heeft mijns inziens niet onbegrijpelijk geoordeeld dat nergens uit blijkt dat de resultaten door de Franse autoriteiten onrechtmatig zijn verkregen, waarin besloten ligt dat ook ten aanzien van de wijze van verkrijging van de onderschepte berichten niet is gebleken van een schending van art. 6 EVRM (nog daargelaten dat onrechtmatigheid in de verkrijging van de data in de zin dat art. 8 EVRM is geschonden niet zonder meer betekent dat de verdachte geen eerlijk proces kan hebben gehad).

4.17

Het middel faalt in al zijn onderdelen.

Prejudiciële vragen

4.18

De steller van het middel heeft (voorwaardelijk) verzocht prejudiciële vragen te stellen aan het Hof van Justitie van de Europese Unie.

4.19

Ik zie geen enkele aanleiding om vooruitlopend op de uitspraak van het Hof van Justitie in de zaak Prudniez prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie te stellen die als gevolg van die uitspraak mogelijk zouden kunnen rijzen. Daarbij is van belang dat de door het Cour de cassation aan het Hof van Justitie gestelde vragen betrekking hebben op de verplichtingen die op de uitvoerende lidstaat rusten met betrekking tot het openstellen van een rechtsmiddel waarmee de rechtmatigheid van de verkrijging van het door middel van een EOB door een andere lidstaat opgevraagde bewijsmateriaal dat al in het bezit is van de autoriteiten van de uitvoerende lidstaat kan worden betwist. De vragen in die zaak hebben geen betrekking op de beoordeling door de rechter van de onrechtmatigheid van door middel van een JIT verkregen bewijsmateriaal dat onder verantwoordelijkheid van een andere lidstaat is verworven, zoals in de onderhavige zaak het geval is.

4.20

Overigens geeft de bestaande rechtspraak van het Hof van Justitie mij geen aanleiding om te veronderstellen dat ingeval onderzoeksresultaten zijn verkregen door een JIT het vertrouwensbeginsel, dat in de jurisprudentie van het Hof van Justitie een algemeen geaccepteerd beginsel is, geen toepassing heeft en de rechter van de staat die de onderzoeksresultaten ontvangt, moet toetsen of deze rechtmatig zijn verkregen in de staat onder wiens verantwoordelijkheid de onderschepping heeft plaatsgevonden. Wat betreft de toetsing van de betrouwbaarheid van de onderzoeksresultaten voor het bewijs geldt dat de rechter daartoe onder omstandigheden gehouden kan zijn. De juridische kaders die gelden in een geval als het onderhavige zijn voldoende duidelijk.

5 Slotsom

5.1

De middelen falen en kunnen worden afgedaan met de aan art. 81 lid 1 RO ontleende motivering. Wel dient de Hoge Raad in dat geval de afwijzing van het naar aanleiding van het derde middel geformuleerde verzoek tot het stellen van een prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie afzonderlijk te motiveren.

5.2

Ambtshalve merk ik op dat mag worden aangenomen dat de Hoge Raad uitspraak zal doen ná 21 november 2026, hetgeen betekent dat dan meer dan 16 maanden zijn verstreken na het instellen van het cassatieberoep, terwijl de verdachte zich ten tijde van de betekening van de aanzegging in cassatie in detentie bevond uit hoofde van de onderhavige zaak. Als de overschrijding niet beperkt kan worden tot één maand zal dit aanleiding dienen te geven tot strafvermindering. Voor het overige heb ik geen grond aangetroffen die tot vernietiging van de uitspraak van het hof aanleiding behoort te geven.

5.3

Deze conclusie strekt tot eventuele vernietiging van de duur van de opgelegde gevangenisstraf en vermindering daarvan wegens overschrijding van redelijke termijn in de cassatiefase en tot verwerping van het beroep voor het overige.

De procureur-generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

AG

Parketnummer: 21-000034-23. Dit arrest is op rechtspraak.nl gepubliceerd onder: ECLI:NL:GHARL:2025:4178. Er bestaat ook samenhang met de zaak 25/03150 ( [...] ). In die zaak is het cassatieberoep voor aanvang van de behandeling als bedoeld in art. 453 lid 1 Sv ingetrokken. Een blik achter de papieren muur wijst overigens uit dat op pagina 10097 een tabel is opgenomen waaruit blijkt dat de nummers van [betrokkene 5] en de verdachte respectievelijk op 5.16 en 5.19 uur uitstraalden aan de [a-straat 1] . Zie art. 6:105 BW. HR 25 oktober 2002, ECLI:NL:HR:2002:AE4364, NJ 2003/171 m.nt. M. van Scheltema, r.o. 7.3 en HR 13 juli 2007, ECLI:NL:HR:2007:BA7215, r.o 4.1. Dat uiteindelijk een lager bedrag is toegewezen, houdt verband met een reeds eerder ontvangen vergoeding van 10.000 euro voor gederfd levensonderhoud van medeverdachte [betrokkene 2] . HvJ EU 30 april 2024, ECLI:EU:C:2024:372 HR 14 april 2026, ECLI:NL:HR:2026:650, NJ 2026/258 m.nt. J.H.B. Bemelmans. HR 13 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:913, r.o. 6.11 in combinatie met r.o. 6.5-6.6. Zie EHRM 1 juni 2010, nr. 22978/05 (Gäfgen t. Duitsland), par. 165. Vgl. voor wat betreft het vertrouwensbeginsel HvJ EU 18 december 2014, Advies 2/13, ECLI:EU:C:2014:2454, paragraaf 191 en HvJ 21 december 2011 (N. S. t. Secretary of State for the Home Department en M. E. en anderen t. Refugee Applications Commissioner en Minister for Justice, Equality and Law Reform), EU:C:2011:865, paragraaf 78-80, en HvJ 26 februari 2013 (Melloni t. Ministerio Fiscal), EU:C:2013:107, paragraven 37 en 63. HvJ 24 maart 2026, C-767/23, ECLI:EU:C:2026:243 (Remling). HR 20 januari 2026, ECLI:NL:HR:2026:75, r.o. 2.4. HR 26 maart 2024, ECLI:NL:HR:2024:492, r.o. 3.2.