In het besluit van 3 juli 2024 heeft de raad van de gemeente Westerwolde het bestemmingsplan "Buitengebied…

202405482/1/R3.

Datum uitspraak: 11 november 2026

AFDELING

BESTUURSRECHTSPRAAK

Uitspraak in het geding tussen:

[appellant A] en [appellant B], beiden wonend in Blijham, gemeente Westerwolde,

appellanten,

en

de raad van de gemeente Westerwolde,

verweerder.

Procesverloop

In het besluit van 3 juli 2024 heeft de raad het bestemmingsplan "Buitengebied, Tjabbesstreek en Oosteinde 44" vastgesteld.

Tegen dit besluit hebben [appellant A] en [appellant B] beroep ingesteld.

De raad heeft een verweerschrift ingediend.

[appellant A] en [appellant B] hebben nadere stukken ingediend.

[partij] en de raad hebben een schriftelijke uiteenzetting gegeven.

De Afdeling heeft de zaak op zitting behandeld op 12 oktober 2026, waar de raad, vertegenwoordigd door drs. R. Meendering en T. Hulshof, is verschenen. Verder is op de zitting [partij] gehoord.

Overwegingen

Overgangsrecht

1.       Op 1 januari 2024 zijn de Omgevingswet en de Invoeringswet Omgevingswet in werking getreden. Op grond van artikel 4.6, derde lid, van de Invoeringswet Omgevingswet blijft op een beroep tegen een besluit tot vaststelling van een bestemmingsplan waarvan het ontwerp vóór het tijdstip van inwerkingtreding van de Omgevingswet ter inzage is gelegd het recht zoals dat gold onmiddellijk vóór dat tijdstip van toepassing tot het bestemmingsplan onherroepelijk is.

Het ontwerpplan is op 26 oktober 2023 ter inzage gelegd. Dat betekent dat op deze beroepsprocedure het recht, waaronder de Wet ruimtelijke ordening, zoals dat gold vóór 1 januari 2024 van toepassing blijft.

Inleiding

2.       Het plan gaat over het perceel aan de Tjabbesstreek, kadastraal bekend als gemeente Wedde, sectie I, nummers 1494 en 1495, en het perceel Oosteinde 44, beide gelegen in Blijham. Vanwege het vervallen van de manegefunctie op het perceel Oosteinde 44 is in het plan aan dit perceel een woonbestemming toegekend. Daarnaast maakt het plan, door de sloop van de manege, de bouw van een woning op het perceel aan de Tjabbesstreek mogelijk. Hierbij heeft de raad toepassing gegeven aan de Ruimte-voor-Ruimteregeling uit de omgevingsverordening Provincie Groningen 2016 (hierna: Omgevingsverordening).

Initiatiefnemer voor de bouw van een woning op het perceel aan de Tjabbesstreek is [partij].

[appellant A] en [appellant B] wonen aan de [locatie] te Blijham. Hun perceel grenst aan het plangebied. Zij zijn het niet eens met het plan, voor zover daarin de bouw van de woning op het perceel aan de Tjabbesstreek mogelijk wordt gemaakt. Het plan is volgens hen in strijd met de Omgevingsverordening.

De relevante wettelijke bepalingen zijn opgenomen in de bijlage. De bijlage maakt deel uit van de uitspraak.

Toetsingskader

3.       Bij de vaststelling van een bestemmingsplan moet de raad bestemmingen aanwijzen en regels geven die de raad uit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening nodig acht. De raad heeft daarbij beleidsruimte en moet de betrokken belangen afwegen. De Afdeling oordeelt niet zelf of het plan in overeenstemming is met een goede ruimtelijke ordening. De Afdeling beoordeelt aan de hand van de beroepsgronden of het besluit tot vaststelling van het bestemmingsplan in overeenstemming is met het recht. Daarbij kan aan de orde komen of de nadelige gevolgen van het plan onevenredig zijn in verhouding tot de met het plan te dienen doelen.

Omgevingsverordening

4.       [appellant A] en [appellant B] betogen dat het plan in strijd is met de Omgevingsverordening, omdat ten onrechte toepassing is gegeven aan de Ruimte-voor-Ruimte-regeling. Op grond van artikel 2.13.1 van de Omgevingsverordening geldt een verbod op nieuwe stedelijke ontwikkelingen in het buitengebied, tenzij wordt voldaan aan de uitzonderingsvoorwaarden van de Ruimte-voor-Ruimte-regeling uit artikel 2.13.4. De raad heeft deze regeling toegepast door de bouw van een woning op het perceel aan de Tjabbesstreek mogelijk te maken als compensatie voor de sloop van een manege op het perceel Oosteinde 44.

[appellant A] en [appellant B] stellen dat niet is voldaan aan de daarvoor geldende uitzonderingsvoorwaarden. Daartoe voeren zij aan dat niet is gemotiveerd dat realisatie van een nieuwe woning op het perceel Oosteinde 44 uit een oogpunt van een goede ruimtelijke ordening niet aanvaardbaar is (artikel 2.13.4, onder b, sub 2, van de Omgevingsverordening). Volgens hen is in de plantoelichting slechts summier ingegaan op de mogelijkheid van een nieuwe woning op de locatie van de gesloopte manege en is niet kenbaar gemotiveerd waarom een nieuwe woning ter plaatse ruimtelijk niet aanvaardbaar zou zijn. Daarbij wijzen zij erop dat de raad niet heeft onderzocht of een woning op het perceel Oosteinde 44, door deze verder naar achteren op het perceel te situeren, ruimtelijk wel aanvaardbaar zou zijn. Dat de provincie geen reactie heeft gegeven, ontslaat de raad niet van zijn eigen motiveringsplicht. Voor zover de raad vreest voor een ‘moderne’ woning die afbreuk doet aan het bestaande ensemble op het perceel Oosteinde 44, stellen [appellant A] en [appellant B] dat een nieuwe woning op die locatie moet voldoen aan het voor het betrokken gebied kenmerkende landschaps- en bebouwingsbeeld. Ook is toepassing van de maatwerkmethode vereist, waardoor geen woning kan worden gerealiseerd die afbreuk doet aan het bestaande ensemble (artikel 2.13.4, onder b, sub 4 en sub 5, van de Omgevingsverordening).

Verder betogen zij dat het moeilijk voorstelbaar is dat de manege destijds wel paste in het bebouwingsbeeld, maar een nieuwe woning op diezelfde locatie niet.

Ten slotte voeren [appellant A] en [appellant B] aan dat evenmin is voldaan aan de voorwaarde dat de ruimtelijke kwaliteit door de vervangende nieuwbouw wordt verbeterd (artikel 2.13.4, onder b, sub 3, van de Omgevingsverordening). Volgens hen is in de plantoelichting en in de rapportage van Libau, Kennisorganisatie voor kwaliteit van de leefomgeving, van 1 mei 2024 (bijlage 1 bij de toelichting) niet onderbouwd op welke wijze de beoogde ontwikkeling tot een verbetering van de ruimtelijke kwaliteit leidt.

4.1.    De raad stelt zich op het standpunt dat de bebouwing op het perceel Oosteinde 44 een rijksmonument betreft met een historisch waardevolle tuin, dat deel uitmaakt van een karakteristiek en beeldbepalend ensemble, in combinatie met de omliggende bebouwing op de aangrenzende percelen Oosteinde 42 en 46, dat is gelegen aan de doorgaande weg van Blijham naar Bellingwolde. Binnen dit ensemble wordt de toevoeging van een nieuwe woning, gelet op de ensemblewaarde en de landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten, ruimtelijk niet passend geacht. Realisatie van een nieuwe woning met de daarbij vereiste ontsluitingsstructuur, verder naar achteren op het perceel, is ongewenst. Dit zou namelijk leiden tot nieuwe bebouwing die afbreuk doet aan het bestaande ensemble en de bijbehorende historische ruimtelijke structuur.

Volgens de raad draagt het achterwege laten van nieuwe woningbouw op het perceel Oosteinde 44, in samenhang met de sloop van de voormalige manegebebouwing op dezelfde locatie en de landschappelijk ingepaste vervangende nieuwbouw aan de Tjabbesstreek, bij aan de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit als geheel.

4.2.    Voor zover het beroep zich richt tegen de motivering van het standpunt van de raad dat de bouw van een nieuwe woning op het perceel Oosteinde 44 uit een oogpunt van een goede ruimtelijke ordening niet aanvaardbaar is, overweegt de Afdeling het volgende.

De raad heeft dit standpunt in de plantoelichting toereikend gemotiveerd door te wijzen op de ligging van het perceel binnen een rijksmonumentaal ensemble langs de doorgaande weg. Dit ensemble wordt gevormd door verschillende rijksmonumentale objecten op het perceel Oosteinde 44 en de omliggende percelen, die in onderlinge samenhang moeten worden bezien.

De raad heeft daarbij op de zitting nog toegelicht dat deze beoordeling zich niet uitsluitend beperkt tot het oprichten van een woning direct naast de op het perceel aanwezige monumentale villa. Ook het bouwen van een woning verder naar achteren op het terrein, waarop [appellant A] en [appellant B] doelen, zou ongewenste nieuwe bebouwing binnen het bestaande ensemble en de daarbij behorende historische ruimtelijke structuur toevoegen en tot een onwenselijk geachte aantasting daarvan leiden. Daarnaast zou realisering van een woning in de tweede lijn een nieuwe ontsluitingsstructuur vereisen, wat eveneens leidt tot een ongewenste aantasting van het erf en de historische tuin, aldus de raad. Een dergelijke zogenoemde tweede-lijnvariant neemt volgens de raad de ruimtelijke en cultuurhistorische bezwaren daarom niet weg. De Afdeling acht deze toelichting voldoende toereikend om het realiseren van een nieuwe woning op het perceel Oosteinde 44 uit een oogpunt van een goede ruimtelijke ordening niet aanvaardbaar te achten.

De door [appellant A] en [appellant B] genoemde argumenten dat aan een eventuele nieuwe woning op het perceel Oosteinde 44 voorwaarden kunnen worden gesteld ter borging van het landschaps- en bebouwingsbeeld en dat daarbij de maatwerkmethode door een deskundige wordt toegepast, waardoor geen afbreuk hoeft te worden gedaan aan het bestaande ensemble, doet aan de toereikendheid van de door de raad gegeven motivering niet af.

Het betoog slaagt niet.

4.3.    Voor zover [appellant A] en [appellant B] betogen dat de op het perceel Oosteinde 44 afgebroken manegebebouwing destijds kennelijk inpasbaar was binnen het bebouwingsbeeld en dat daarom niet valt in te zien dat een woning ter plaatse niet aanvaardbaar zou zijn, overweegt de Afdeling dat dit betoog niet slaagt. Allereerst heeft de raad onweersproken verklaard dat de manegebebouwing geen deel uitmaakte van het rijksmonument. Verder dient de beoordeling of een ontwikkeling uit een oogpunt van een goede ruimtelijke ordening aanvaardbaar is, te worden gemaakt aan de hand van de huidige ruimtelijke situatie en de daarvoor geldende planologische en beleidsmatige kaders. De omstandigheid dat in het verleden op het perceel bebouwing aanwezig was, is daarbij niet doorslaggevend.

4.4.    Over het betoog dat in de plantoelichting onvoldoende is onderbouwd op welke wijze de bouw van een woning aan de Tjabbesstreek als compensatie voor de sloop van de manege op het perceel Oosteinde 44 leidt tot verbetering van de ruimtelijke kwaliteit, overweegt de Afdeling het volgende.

De raad heeft toegelicht dat de ruimtelijke kwaliteitsverbetering op het perceel Oosteinde 44 is gelegen in de sanering van de voormalige manegebebouwing en de beëindiging van de bijbehorende manegefunctie. Deze ingreep wordt in samenhang bezien met de landschappelijke herinrichting van het plangebied. Voor het perceel aan de Tjabbesstreek heeft de raad in de plantoelichting onderbouwd dat de ontwikkeling voorziet in de realisatie van een woning die wordt ingepast en aansluit bij de bestaande verkavelings- en lintstructuur van de Tjabbesstreek. In artikel 3.6 van de planregels is daarvoor een voorwaardelijke verplichting opgenomen, waarmee wordt geborgd dat gebruik van de gronden en bouwwerken uitsluitend is toegestaan wanneer de kavelontwikkeling plaatsvindt conform het in bijlage 1 van de toelichting opgenomen ruimtelijk kader. De Afdeling acht deze motivering toereikend.

Het betoog slaagt niet.

4.5.    Gelet op het voorgaande ziet de Afdeling in het beroep van [appellant A] en [appellant B] geen aanknopingspunten voor het oordeel dat het plan op de genoemde onderdelen in strijd is met de Omgevingsverordening.

Overig

5.       De beroepsgrond dat de beoogde woning op het perceel aan de Tjabbestreek te dicht bij spuitzones komt te liggen, hebben [appellant A] en [appellant B] zonder succes naar voren gebracht, omdat enige nadere onderbouwing daarvan ontbreekt.

Conclusie

6.       Het beroep is ongegrond.

7.       De raad hoeft geen proceskosten vergoeden.

Beslissing

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State:

verklaart het beroep ongegrond.

Aldus vastgesteld door mr. P.H.A. Knol, lid van de enkelvoudige kamer, in tegenwoordigheid van mr. P. Plambeck, griffier.

w.g. Knol

lid van de enkelvoudige kamer

w.g. Plambeck

griffier

Uitgesproken in het openbaar op 11 november 2026

159

 

BIJLAGE

 

OMGEVINGSVERORDENING PROVINCIE GRONINGEN 2016

Hoofdstuk 2 Ruimtelijke ordening

Titel 2.3 Bundeling van verstedelijking

Afdeling 2.3 Niet-functioneel aan het buitengebied gebonden functies, zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik

Artikel 2.13.1 Nieuwvestiging of uitbreiding van niet-functioneel aan het buitengebied gebonden functies

1. Een bestemmingsplan dat betrekking heeft op het buitengebied bevat geen bestemmingen die voorzien in een nieuwe stedelijke ontwikkeling.

Artikel 2.13.3 Bouw- en verbouwmogelijkheden vrijgekomen gebouwen in het buitengebied

1. Een bestemmingsplan dat betrekking heeft op vrijgekomen gebouwen in het buitengebied voorziet niet in:

b. het oprichten van nieuwe gebouwen, anders dan vervangende nieuwbouw.

Artikel 2.13.4 Ruimte-voor-Ruimte-regeling

In afwijking van artikel 2.13.3 kan een bestemmingsplan voorzien in:

b. de mogelijkheid om een woning te bouwen ter compensatie van de afbraak van 750 m2 voor hergebruik niet geschikte of geschikt te maken niet karakteristieke of beeldbepalende bebouwing of de mogelijkheid om twee woningen op te richten ter compensatie van de afbraak van 2000 m2 voor hergebruik niet geschikte of geschikt te maken niet karakteristieke of beeldbepalende bebouwing, mits:

2. de nieuw te bouwen woning of woningen wordt/worden gebouwd op het perceel waar de bebouwing wordt gesloopt, tenzij gemotiveerd wordt dat het bouwen van (een) woning(en) op deze locatie uit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening niet aanvaardbaar is in welk geval op een andere locatie (een) woning(en) mag/mogen worden gebouwd;

3. de ruimtelijke kwaliteit door de sloop en vervangende nieuwbouw verbetert;

4. de ruimtelijk relevante kenmerken van de nieuwe bebouwing, zoals onder meer bepaald wordt door de schaal en maat, en de erfinrichting, passen in het voor het betrokken gebied kenmerkende landschaps- en bebouwingsbeeld;

5. in het geval een nieuw te bouwen woning wordt gebouwd op het perceel waar de bebouwing wordt gesloopt, de maatwerkmethode wordt toegepast onder begeleiding van een onafhankelijke of een bij de gemeente werkzame deskundige op het gebied van stedenbouw en landschapsarchitectuur;