Rechtbank Den Haag, eerste aanleg - enkelvoudig vreemdelingenrecht

Met ingang van 2 juli 2024 is de bevoegde beslissingsautoriteit in het Nederlandse vreemdelingenrecht gewijzigd van de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid naar de minister van Asiel en Migratie. De rechtbank stelt vast dat in het bestreden besluit staat vermeld dat dit is genomen namens de staatssecretaris. Dit is een gebrek. De gemachtigde van verweerder heeft echter op de zitting te kennen gegeven dat verweerder de bestreden besluiten voor zijn rekening neemt. Verder is niet in geschil dat het bestreden besluit is genomen door een ambtenaar die daartoe op grond van mandaat bevoegd was. Bovendien is niet gesteld of gebleken dat eiser door de onjuiste ondertekening in zijn belangen is geschaad. Gelet op dit alles acht de rechtbank aannemelijk dat eiser niet is benadeeld en passeert zij dit gebrek met toepassing van artikel 6:22 van de Awb (vgl. de uitspraak van de Afdeling van 13 februari 2007, ECLI:NL:RVS:2007:AZ9588).

De beroepsgrond slaagt niet.

Naar het oordeel van de rechtbank heeft verweerder zich terecht en voldoende gemotiveerd op het standpunt gesteld dat eiser niet in aanmerking komt voor vrijstelling van het mvv-vereiste in verband met zijn gezondheidssituatie. De rechtbank licht dat hierna toe.

De beslissing van verweerder om eiser niet vrij te stellen van het mvv-vereiste vanwege zijn gezondheidssituatie, is gebaseerd op het advies van het BMA van 17 juli 2024. In dit BMA-advies staat dat eiser volgens de informatie van zijn behandelaars lijdt aan niersteenvorming, verminderde visus van het linkeroog en langdurige psychische klachten. Verder is vermeld dat eiser voor zijn oogproblematiek oogdruppels gebruikt en jaarlijks wordt gezien door een oogarts, dat deze behandeling mogelijk van blijvende aard is en dat bij het uitblijven van behandeling de oogdruk zal toenemen, wat op langere termijn ertoe kan leiden dat de nog aanwezig restvisus verder afneemt en mogelijk zelfs volledig verdwijnt of beperkt wordt tot lichtperceptie. Voor het overige zijn geen gevolgen te verwachten. Voor de niersteenvorming en psychische klachten vindt thans geen behandeling (meer) plaats. Het BMA concludeert dat bij uitblijven van de behandeling op korte termijn geen medische noodsituatie wordt verwacht omdat geen sprake is van aandoeningen waaruit overlijden, ADL-afhankelijkheid of gedwongen behandeling of opname krachtens de wet verplichte of Wet zorg en dwang wordt verwacht. Verder concludeert het BMA dat eiser kan reizen, waarbij geen medische voorziening noodzakelijk is.

Volgens vaste rechtspraak van de hoogste bestuursrechter is een advies van het BMA een deskundigenadvies waar verweerder in principe van uit mag gaan. Verweerder heeft wel de plicht om zich ervan te vergewissen dat het advies op zorgvuldige wijze tot stand is gekomen, de redenering daarin begrijpelijk is en de getrokken conclusie daarop aansluit. Wanneer verweerder heeft voldaan aan de vergewisplicht, is het vervolgens aan eiser om de juistheid van het advies van het BMA te betwisten, bijvoorbeeld met een contra-expertise of door concrete aanknopingspunten aan te dragen voor twijfel aan de juistheid van het advies (zie bijvoorbeeld de uitspraak van de Afdeling van 7 januari 2025, ECLI:NL:RVS:2025:21).

Het BMA heeft het advies gebaseerd op informatie van eisers behandelaars. Gelet op de in het advies weergegeven informatie van de behandelaars en de beantwoording van de vragen door het BMA kan de rechtbank verweerder volgen in het standpunt dat bij het uitblijven van behandeling op korte termijn geen medische noodsituatie wordt verwacht. Eiser heeft niet met een contra-expertise onderbouwd dat de conclusie van het BMA onjuist is of anderszins concrete aanknopingspunten voor twijfel aan het BMA-advies naar voren gebracht. In beroep heeft eiser weliswaar stukken overgelegd waaruit blijkt dat zijn visus aan het linkeroog zeer beperkt is, maar hieruit volgt niet dat zijn medische situatie anders was dan waar het BMA van uit is gegaan of sinds het opstellen van het BMA-advies is verslechterd. Het betoog van eiser dat verweerder het BMA-advies voorafgaand aan het nemen van het bestreden besluit aan hem had moeten voorleggen, volgt de rechtbank niet. Eiser licht niet toe waar hij dit op baseert en wat dit voor hem had uitgemaakt. Het advies is, zoals verweerder terecht opmerkt in het verweerschrift, gebaseerd op informatie van de behandelaars van eiser. Verder heeft eiser in beroep de mogelijkheid om medische stukken van zijn behandelaars dan wel een contra-expertise over te leggen om het BMA-advies te weerspreken. Ten aanzien van het betoog van eiser dat het BMA-advies incompleet is omdat het BMA niet heeft betrokken dat eiser ADL-afhankelijk is en mantelzorg ontvangt van zijn geloofsgenoten, en dat verweerder op dit punt nader advies had moeten inwinnen bij het BMA, overweegt de rechtbank als volgt. Verweerder merkt terecht op dat het aan eiser is om met stukken te onderbouwen dat hij afhankelijk is van mantelzorg van zijn vader dan wel derden. Uit het BMA-advies volgt dat ADL-afhankelijkheid één van de punten is die het BMA in zijn onderzoek en advies heeft betrokken. Het BMA concludeert immers dat daarvan (de rechtbank begrijpt: ook) bij het uitblijven van behandeling geen sprake zal zijn. Daarmee is het al dan niet afhankelijk zijn van mantelzorg voldoende in het BMA-advies betrokken. Verweerder hoefde dus hierover geen nader advies te vragen aan het BMA. Dit geldt ook in beroep, nu eiser ook in beroep geen stukken heeft overgelegd die aannemelijk maken dat hij afhankelijk is van mantelzorg.

Verweerder stelt zich gelet op het voorgaande terecht op het standpunt dat mag worden uitgegaan van de conclusies van het BMA in het advies van 17 juli 2024. Hieruit volgt dat geen aanleiding bestaat om aan te nemen dat eiser vanwege zijn gezondheidstoestand bij terugkeer naar Azerbeidzjan een reëel risico in de zin van artikel 3 van het EVRM loopt. Omdat geen medische noodsituatie op korte termijn wordt verwacht, hoefde verweerder ook geen onderzoek te doen naar de behandelmogelijkheden voor eiser in Azerbeidzjan. De rechtbank gaat in het kader van deze beroepsgrond daarom niet in op de (medische) hulp die eiser stelt nodig te hebben en de vraag of die zorg voor eiser feitelijk toegankelijk is in Azerbeidzjan. Het beroep van eiser op de arresten van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) van 13 december 2016, in de zaak Paposhvili tegen België, ECLI:CE:ECHR:2016:1213JUD00417381, en van 1 oktober 2019, in de zaak Savran tegen België, ECLI:CE:ECHR:2019:1001JUD005746715, kan ook niet slagen, reeds omdat niet uit medische stukken blijkt dat eisers gezondheidssituatie qua ernst vergelijkbaar is met die welke in de arresten aan de orde was.

Gelet op het voorgaande slaagt de beroepsgrond dat verweerder eiser om medische redenen had moeten vrijstellen van het mvv-vereiste niet. De rechtbank merkt daarbij op dat als de medische situatie van eiser verergert, hij een nieuwe aanvraag kan indienen.

Uit rechtspraak van het EHRM volgt dat relaties tussen volwassen familieleden onder de bescherming van artikel 8 van het EVRM kunnen vallen, als de banden tussen hen zijn aan te merken als “further elements of dependency, involving more than the normal emotional ties” (zie bijvoorbeeld paragraaf 64 van het arrest van het EHRM van 2 september 2020, in de zaak Azerkane, ECLI:CE:ECHR:2020:0602JUD000313816). Volgens het EHRM bestaat dus familieleven in de zin van artikel 8, eerste lid, van het EVRM tussen meerderjarigen buiten het kerngezin, als er tussen hen bijkomende elementen van afhankelijkheid bestaan die de gebruikelijke emotionele banden overstijgen. Uit vaste rechtspraak van de Afdeling, bijvoorbeeld de uitspraak van 27 maart 2024, ECLI:NL:RVS:2024:1188, onder 5.2., volgt dat verweerder een brede beoordeling moet maken van de vraag of er bijkomende elementen van afhankelijkheid bestaan, waarin hij alle individuele omstandigheden van het geval betrekt. Hij mag in die beoordeling niet slechts betrekken of een vreemdeling vanwege diens medische toestand afhankelijk is van een referent, maar hij moet een op het specifieke geval toegespitste beoordeling maken van alle door een vreemdeling aangedragen feiten en omstandigheden die kunnen maken dat er bijkomende elementen van afhankelijkheid bestaan. Elementen zoals de financiële en materiële afhankelijkheid, de gezondheid van de betrokkenen en de banden met het land van herkomst moeten, voor zover zij zijn aangevoerd, in die beoordeling een rol spelen. Verder kan bijvoorbeeld de mate van emotionele afhankelijkheid en de vraag of betrokkenen eerder hebben samengewoond van belang zijn. Verweerder mag bij deze beoordeling zwaarwegend, maar niet doorslaggevend gewicht toekennen aan het antwoord op de vraag of er een reële mogelijkheid bestaat dat ook andere familieleden of derden de door het afhankelijke familielid benodigde zorg geven. Dit laatste volgt bijvoorbeeld uit de uitspraak van de Afdeling van 4 april 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1003, onder 3.2. Geen van deze factoren is op zichzelf, noch in combinatie met andere factoren, per definitie voldoende om bijkomende elementen van afhankelijkheid aan te tonen. Steeds zullen alle omstandigheden van het geval moeten worden meegewogen.

Verder volgt uit de voormelde uitspraak van de Afdeling van 27 maart 2024, onder 5.3., dat het aan de betrokken vreemdeling is om te stellen, en zoveel mogelijk te onderbouwen, uit welke feiten en omstandigheden de bijkomende elementen van afhankelijkheid zouden kunnen blijken. Het is vervolgens aan verweerder om te beoordelen of er daadwerkelijk bijkomende elementen van afhankelijkheid bestaan. Deze beoordeling is van feitelijke aard. De bestuursrechter moet het onderzoek van verweerder naar de relevante feiten en omstandigheden en de door verweerder gegeven motivering voor het antwoord op de vraag of er familieleven bestaat in de zin van artikel 8, eerste lid, van het EVRM, als dit wordt betwist, volledig toetsen, zodat effectieve rechtsbescherming is verzekerd. Bij de weging van de elementen heeft verweerder beoordelingsruimte. De uitkomst van de beoordeling of er bijkomende elementen van afhankelijkheid bestaan toetst de bestuursrechter daarom enigszins terughoudend.

De rechtbank stelt vast dat verweerder alle van betekenis zijnde relevante feiten en omstandigheden bij zijn beoordeling heeft betrokken.

De rechtbank stelt voorop dat zij begrijpt dat eiser en zijn vader, die enkel elkaar nog als familieleden hebben, meer invulling willen geven aan hun familieleven en dat dit door hun gezondheidssituatie, woonsituatie en de afstand tussen hun woonplaatsen slechts in beperkte mate mogelijk is. De beoordeling betreft echter een feitelijke toets. Beoordeeld moet worden of de feitelijke situatie (en niet de gewenste situatie) maakt dat sprake is van beschermingswaardig familieleven. Daarvan is naar het oordeel van de rechtbank geen sprake. De rechtbank licht hierna toe waarom.

Over de (factor) emotionele afhankelijkheid (en samenwonen) overweegt de rechtbank als volgt. Het is, zoals verweerder ook heeft betrokken, begrijpelijk dat eiser en zijn vader veel steun bij elkaar vinden, aangezien beiden zich in een moeilijke situatie bevinden. De rechtbank deelt echter met verweerder het oordeel dat hieruit niet volgt dat sprake is van bijkomende elementen van afhankelijkheid. Verweerder stelt terecht dat eiser en zijn vader elkaar weinig zien en daarnaast slechts telefonisch contact hebben. Dat eisers vader vanwege zijn moeilijke situatie niet altijd telefonisch bereikbaar is en het telefonisch contact daardoor beperkt wordt, maakt dit niet anders. Het gaat in de beoordeling immers om de feitelijke situatie. Hoewel eiser en zijn vader gezamenlijk uit Azerbeidzjan naar Nederland zijn gevlucht, is niet gebleken dat zij, toen zij niet meer samenwoonden, zich niet zelfstandig (ten opzichte van elkaar) hebben weten te handhaven. Hoewel begrijpelijk is dat referent na een geweldsincident behoefte heeft aan contact met eiser, maakt dit niet dat sprake is van bijkomende elementen van afhankelijkheid.

Verweerder heeft zich, gelet op het voorgaande, ook in onderlinge samenhang bezien, terecht op het standpunt gesteld dat geen sprake is van beschermenswaardig familieleven in de zin van artikel 8 van het EVRM en dat het besluit daarom niet in strijd is met artikel 8 van het EVRM. Dit betekent dat verweerder eiser niet op grond van artikel 3.71, tweede lid, aanhef en onder l, van het Vb heeft hoeven vrijstellen van het mvv-vereiste. De beroepsgrond slaagt niet.

Uit vaste rechtspraak van het EHRM volgt dat verweerdereen ‘fair balance’ moet vinden tussen het belang van een vreemdeling bij voortzetting van privéleven in Nederland en het belang van Nederland bij een beperkt toelatingsbeleid (arrest van 31 januari 2006, Rodrigues Da Silva en Hoogkamer tegen Nederland, ECLI:CE:ECHR:2006:0131JUD005043599, paragraaf 39). Verweerder moet alle voor de belangenafweging relevante feiten en omstandigheden kenbaar in zijn beoordeling betrekken. Daarbij is een belangrijke overweging of een vreemdeling zijn privéleven in Nederland opbouwt, terwijl die vreemdeling zich ervan bewust is dat zijn verblijfsstatus maakt dat de voortzetting van zijn privéleven vanaf het begin onzeker is (arrest van 28 juli 2020, Pormes tegen Nederland, ECLI:CE:ECHR:2020:0728JUD002540214, paragrafen 57, 58 en 60). Als dat het geval is, dan leidt afwijzing van een aanvraag van die vreemdeling om aan hem verblijf toe te staan alleen in uitzonderlijke omstandigheden tot een schending van artikel 8 van het EVRM. Zie bijvoorbeeld de uitspraak van de Afdeling van 1 juli 2026, ECLI:NL:RVS:2026:3812. Wanneer een belangenafweging is gemaakt in het kader van artikel 8 van het EVRM, dient de rechtbank eerst te toetsen of verweerder alle relevante feiten en omstandigheden in zijn belangenafweging heeft betrokken. Indien dit het geval is, dient de rechtbank te toetsen of verweerder zich niet ten onrechte op het standpunt heeft gesteld dat die afweging heeft geresulteerd in een ‘fair balance’ zoals hiervoor vermeld. De vraag of alle feiten en omstandigheden zijn betrokken, moet de rechtbank zonder terughoudendheid (vol) toetsen. De uitkomst van de gemaakte belangenafweging dient de rechtbank enigszins terughoudend te toetsen. Dat betekent onder meer dat de rechtbank het gewicht dat verweerder aan de verschillende belangen heeft toegekend, enigszins terughoudend moet toetsen.

De rechtbank is van oordeel dat verweerder niet alle relevante feiten en omstandigheden bij zijn belangenafweging heeft betrokken en in het kader van zijn belangenafweging onvoldoende heeft gemotiveerd waarom aan de banden van eiser met Azerbeidzjan zoveel gewicht moet worden toegekend en waarom er van uit moet worden gegaan dat eiser zich bij terugkeer naar Azerbeidzjan kan handhaven en daar een bestaan kan opbouwen. Eiser (thans 34 jaar oud) is op zevenjarige leeftijd naar Nederland gekomen en heeft dus maar een beperkt deel van zijn leven in Azerbeidzjan gewoond. Niet in geschil is dat eiser niet van Azerbeidjaanse afkomst is en de Azerbeidzjaanse taal (Azeri) niet spreekt, maar een gemengde etnisch Armeense afkomst heeft, Armeens spreekt, Armeens christelijk is opgevoed en christen is (terwijl in Azerbeidzjan vrijwel de gehele bevolking moslim is). Eiser behoorde destijds in Azerbeidzjan tot een minderheidsgroep en volgens eiser werd de periode voorafgaand aan zijn vertrek naar Nederland gekenmerkt door angst en geweld. Naar het oordeel van de rechtbank maakt dit alles aannemelijk dat eiser in de zeven jaar dat hij (als jong kind) in Azerbeidzjan heeft gewoond, slechts zeer beperkte banden heeft opgebouwd met Azerbeidzjan. De rechtbank vindt het standpunt van verweerder in het primaire besluit, dat eiser wordt geacht gewend te zijn aan de cultuur en de gewoontes in Azerbeidzjan nu hij zijn eerste levensjaren daar heeft doorgebracht, dan ook onvoldoende gemotiveerd. In het bestreden besluit zwakt verweerder dit standpunt af door te stellen dat het aannemelijk is dat eiser ‘enigszins bekend is met de taal en gewoontes’ in Azerbeidzjan, maar zonder daarbij duidelijk te maken wat die wijziging betekent voor de banden van eiser met Azerbeidzjan en het gewicht dat daaraan moet worden toegekend en hoe dit dan weegt in het geheel van de belangenafweging. De rechtbank overweegt verder dat de mate waarin eiser banden heeft met Azerbeidzjan ook doorwerkt in de beantwoording van de vraag of eiser zich bij terugkeer naar Azerbeidzjan zal kunnen handhaven en daar een bestaan kan opbouwen. Bovendien voert eiser in het kader van die vraag terecht aan dat verweerder onvoldoende rekening heeft gehouden met het etnisch conflict in de regio, de omstandigheid dat in Azerbeidzjan thans nagenoeg geen etnisch Armeniërs en personen van gemengde afkomst meer wonen en dat mensen van gemengde afkomst zich ‘low profile’ houden, maar dit voor eiser niet mogelijk is. Eiser wijst er daarbij onder meer op dat hij zal worden uitgezet naar Azerbeidzjan waardoor er direct aandacht voor hem zal zijn, hij uitsluitend Nederlands en Armeens spreekt, niet bekend is met de dagelijkse gang van zaken in Azerbeidzjan en bovendien visueel gehandicapt is. Verder voert eiser aan dat hij niemand kent in Azerbeidzjan en gezien zijn gemengde etnisch Armeense afkomst, religie en zijn medische omstandigheden niet snel hulp, werk en inwoning zal kunnen krijgen. De steun en hulp die hij thans ontvangt van zijn familie, vrienden en geloofsgenoten (bijvoorbeeld voor vervoer naar zijn vader en afspraken, of bij paniekaanvallen) zal daar niet mogelijk zijn. Meer in het bijzonder voert hij nog aan dat, gezien zijn afkomst en religie, medische hulp voor hem niet toegankelijk zal zijn. Verweerder overweegt hierover dat eiser niet aannemelijk heeft gemaakt dat hij bij terugkeer naar Azerbeidzjan een reëel risico loopt om te worden onderworpen aan een behandeling in strijd met artikel 3 van het EVRM en verwijst naar de uitspraak van de rechtbank Den Haag van 2 februari 2018 waarin is geoordeeld dat niet is gebleken dat eiser vanwege zijn geloof of etnisch gemengde afkomst niet naar Azerbeidzjan kan terugkeren. Ook stelt verweerder in het verweerschrift en op de zitting dat asielgerelateerde gronden niet worden getoetst in deze reguliere aanvraag en dat de feitelijke toegankelijkheid van de medische zorg enkel in het kader van artikel 64 van de Vw aan de orde kan komen (indien een medische noodsituatie zou ontstaan). Naar het oordeel van de rechtbank dient verweerder echter de door eiser aangevoerde huidige algemene situatie in Azerbeidzjan voor etnisch Armeniërs en mensen van gemengde afkomst, in samenhang met eisers gezondheidssituatie, ook te betrekken in de belangenafweging in het kader van artikel 8 EVRM, naast en in samenhang met de overige door eiser aangevoerde persoonlijke omstandigheden. Ook die feiten en omstandigheden zijn immers van betekenis voor de vraag in hoeverre eiser een bestaan zal kunnen opbouwen in Azerbeidzjan en verweerder moet alle aangevoerde relevante feiten en omstandigheden bij zijn belangenafweging betrekken. Gelet hierop is de rechtbank van oordeel dat verweerder zich onvoldoende gemotiveerd op het standpunt heeft gesteld dat het voor eiser niet onmogelijk zal zijn om zich bij terugkeer naar Azerbeidzjan aan te passen aan het leven aldaar. Verweerder lijkt zich er geen rekenschap van te geven dat ‘het leven aldaar’ voor etnisch Azerbeidzjanen anders is dan voor eiser die van een gemengde etnisch Armeense afkomst is en Armeens christelijk is opgevoed. Verweerder heeft dan ook onvoldoende gemotiveerd dat het besluit inzake eisers privéleven niet in strijd is met artikel 8 van het EVRM.

Gelet op het bovenstaande heeft verweerder in het bestreden besluit onvoldoende gemotiveerd waarom bij eiser geen toepassing is gegeven aan de vrijstelling van het mvv-vereiste op grond van artikel 3.71, tweede lid, aanhef en onder l, van het Vb.

Ingevolge artikel 16, eerste lid, aanhef en onder b, van de Vw kan een aanvraag voor een verblijfsvergunning regulier voor bepaalde tijd als bedoeld in artikel 14 worden afgewezen indien de vreemdeling niet beschikt over een geldig document voor grensoverschrijding. Het beleid van verweerder voor de toepassing van deze bepaling is neergelegd in paragraaf B1/4.2 van de Vc.

Tussen partijen is niet in geschil dat eiser niet voldoet aan het paspoortvereiste. De rechtbank moet de vraag beantwoorden of verweerder deugdelijk gemotiveerd heeft besloten dat eiser niet wordt vrijgesteld van dat vereiste. Dat is naar het oordeel van de rechtbank niet het geval. Hieronder wordt uitgelegd waarom de rechtbank dat vindt.

De rechtbank overweegt dat uit de Kamerbrief van de minister van Justitie en Veiligheid van 26 oktober 2015 volgt dat de Azerbeidzjaanse autoriteiten het (juridische) bezit van de Azerbeidzjaanse nationaliteit in het algemeen niet erkennen als het een etnisch Armeniër betreft en dat om die reden is besloten van etnische Armeniërs uit Azerbeidzjan niet langer te eisen dat zij (onder andere) een geldig Azerbeidzjaans paspoort overleggen. Naar het oordeel van de rechtbank heeft verweerder onvoldoende gemotiveerd waarom het paspoortvereiste in het geval van eiser wel kan worden tegengeworpen, terwijl dit bij andere etnische Armeniërs uit Azerbeidzjaan – die zich materieel gezien in een vergelijkbare situatie als eiser bevinden – niet langer wordt geëist. Het standpunt van verweerder dat de Kamerbrief ziet op etnisch Armeniërs in een naturalisatieprocedure, leidt niet tot een ander oordeel. Deze omstandigheid heeft namelijk geen invloed op vraag of eisers nationaliteit door de Azerbeidzjaanse autoriteiten zal worden erkend en eiser al dan niet in staat is om aan een paspoort te komen. De rechtbank volgt verweerder evenmin in zijn standpunt dat eiser eerst zelf een poging had moeten ondernemen om aan een paspoort te komen. Verweerder was immers bekend met de omstandigheid dat de Azerbeidzjaanse autoriteiten in het algemeen geen paspoort verstrekken aan etnisch Armeniërs. Het onder deze omstandigheid van eiser verlangen dat hij eerst zelf een poging onderneemt, heeft naar het oordeel van de rechtbank weinig praktische meerwaarde.

Uit wat hiervoor is overwogen volgt dat verweerder niet deugdelijk heeft gemotiveerd waarom eiser niet is vrijgesteld van het mvv-vereiste op grond van artikel 3.72 van het Vb. De beroepsgrond slaagt.

Gelet op wat de rechtbank hiervoor heeft overwogen in de rechtsoverwegingen 5.2 en 6.3 gaat de rechtbank thans niet op deze beroepsgrond in. De rechtbank verwijst naar wat hierna onder 10 wordt overwogen.