Uitsluiting bieder commandopost Clingendael niet onrechtmatig.

Team handel - voorzieningenrechter

zaak- / rolnummer: C/09/708128 / KG ZA 26-737

Vonnis in kort geding van 3 november 2026

in de zaak van

NATIONALE MAATSCHAPPIJ TOT RESTAUREREN & HERBESTEMMEN VAN CULTUREEL ERFGOED B.V., mede h.o.d.n. BOEi, te Amersfoort,

eiseres,

advocaten: mr. S.C. Brackmann en mr. L. Sylaj,

tegen:

DE STAAT DER NEDERLANDEN (ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, DG Vastgoed en Bedrijfsvoering Rijk), te Den Haag,

gedaagde,

advocaat: mr. R.Q. Janus,

waarin zich aan de zijde van de eisende partij heeft gevoegd:

STICHTING WIJKBELANGEN UILENNEST te Den Haag,

vertegenwoordigd door mr. V. Wösten.

Partijen worden hierna respectievelijk aangeduid als ‘BOEi’, ‘de Staat’ en ‘de Stichting’.

1.1.

1.2.

Op 12 oktober 2026 heeft de mondelinge behandeling van de zaak plaatsgevonden. BOEi en de Staat hebben hun standpunten aan de hand van overgelegde pleitnotities toegelicht.

2.1.

De Stichting heeft verzocht zich te mogen voegen aan de zijde van BOEi. Ter zitting heeft BOEi verklaard geen bezwaar te hebben tegen de voeging. De Staat heeft daartegen wel verweer gevoerd. Volgens de Staat heeft de Stichting onvoldoende belang bij voeging en ook is de voeging volgens hem in strijd met de goede procesorde. De voorzieningenrechter heeft de Stichting na een korte schorsing van de zitting toegelaten als gevoegde partij. Daartoe heeft de voorzieningenrechter overwogen dat het in deze kortgedingprocedure gaat over de mogelijke verkoop van het voormalige bunkercomplex Commandopost Clingendael aan de [adres] (hierna: ‘de Commandopost). De Stichting heeft blijkens haar statuten onder meer ten doel het behoud van cultureel erfgoed in de Haagse wijk Uilennest en wijdere omgeving. Gelet op dit statutaire doel en de ligging van de Commandopost, heeft de Stichting voldoende belang bij de verzochte voeging. Ter zitting is de representativiteit voldoende toegelicht namens de Stichting. Daarnaast is niet gebleken dat de voeging aan een voortvarende afdoening van dit kort geding in de weg staat. Hierdoor is er evenmin sprake van strijd met de goede procesorde.

Op grond van de stukken en het verhandelde ter zitting wordt in dit geding van het volgende uitgegaan.

3.1.

De Staat, meer in het bijzonder het Rijksvastgoedbedrijf, heeft een openbare verkoopprocedure met voorselectie georganiseerd om te komen tot verkoop van de Commandopost.

3.2.

In het kader van de voorselectie dienen belangstellenden aan te tonen dat zij ervaring hebben met herontwikkelingsprojecten van soortgelijke complexiteit, aard en omvang. Daarnaast dient door belangstellenden in het kader van de voorselectie een visie te worden ingediend, waarin belangstellenden hun visie geven op de herontwikkeling van de Commandopost.

3.3.

De in te dienen visie dient aan te sluiten bij de ruimtelijke en programmatische kaders en randvoorwaarden die zijn neergelegd in de ten behoeve van deze verkoopprocedure opgestelde Nota van Uitgangspunten. Ingediende visies worden door een selectiecommissie beoordeeld aan de hand van vier selectiecriteria. Deze staan vermeld in artikel 4.6 van de Selectieleidraad, die een bijlage vormt bij het ‘Biedboek verkoop bij openbare inschrijving Commandopost Clingendael te Wassenaar’ van 10 maart 2025 (hierna: ‘het Biedboek’). Daarbij gaat het om de criteria 1) Integrale Kwaliteit, 2) Landschap, Ruimte en Planologie, 3) Gebouw, Architectuur en Cultuurhistorie en 4) Haalbaarheid.

3.4.

De beoordeling van de ingediende visies vindt eerst plaats door ieder commissielid afzonderlijk aan de hand van de geanonimiseerde visies. Alle partijen krijgen de mogelijkheid om hun visie aan de hand van een presentatie te verduidelijken, waarbij de commissieleden de mogelijkheid hebben om verduidelijkingsvragen te stellen. De selectiecommissie bespreekt vervolgens gezamenlijk de ingediende visies, waarbij de commissieleden de mogelijkheid hebben om hun individuele waardering te herzien. Daarna brengt de selectiecommissie de eindbeoordeling uit. Op basis van de waardering van de visies worden de partijen, die met hun visie de in artikel 4.10.2 van de Selectieleidraad vastgestelde minimumscores hebben behaald, uitgenodigd om deel te nemen aan de biedingsfase van de verkoopprocedure.

3.5.

In artikel 4.4.4 onder a van het Biedboek is bepaald dat in de situatie dat een combinatie van (rechts)personen aan de verkoopprocedure deelneemt, het niet is toegestaan om de hoedanigheid en/of de samenstelling van de (rechts)personen van die combinatie gedurende de verkoopprocedure te wijzigen.

3.6.

De Staat onderzoekt blijkens artikel 5.1 van het Biedboek in de biedingsfase de aanvaardbaarheid van de ingediende onvoorwaardelijke biedingen. In artikel 5.2.11.1 van het Biedboek is bepaald dat de Staat in beginsel binnen drie maanden na de inschrijvingsdatum beslist over het al dan niet aanvaarden van de biedingen en over de gunning. Uit artikel 5.2.11.2 van het Biedboek volgt dat de Staat daarnaast bevoegd is om de gunning afhankelijk te stellen van de uitkomst van een door de Staat desgewenst uit te voeren integriteits- en/of solvabiliteitsonderzoek naar de partij die de meest aanvaardbare bieding heeft uitgebracht, gelijk of vergelijkbaar met de procedures en criteria zoals opgenomen in de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Wet Bibob). De Staat is bevoegd een door haar aan te wijzen externe partij te verzoeken om dienaangaande een advies uit te brengen. Dit advies is voor de Staat niet bindend. De Staat is bevoegd niet tot gunning over te gaan indien het resultaat van dit onderzoek daartoe aanleiding geeft.

3.7.

In artikel 6.3.2 van het Biedboek is onder meer bepaald dat het belangstellenden niet is toegestaan om informatie uit hun aanmelding, de daarmee verband houdende documenten, eventueel ingediende plannen en de uiteindelijke bieding bekend te maken aan derden, op welke wijze dan ook. Indien hieraan niet wordt voldaan, kan dit blijkens artikel 6.3.3 van het Biedboek aanleiding zijn om de desbetreffende belangstellende van verdere deelname aan de verkoopprocedure uit te sluiten, hetgeen ter uitsluitende beoordeling van de Staat is.

3.8.

[afbeelding niet beschikbaar]

[afbeelding niet beschikbaar]

3.9.

Op de verkoopprocedure is verder van toepassing een door de Staat opgestelde Vertrouwelijkheids- en integriteitsverklaring en disclaimer. Deze is als bijlage bij het Biedboek gevoegd. Hierin behoudt de Staat zich onder meer het recht voor om de verkoopprocedure om haar moverende redenen te beëindigen en om een bieding niet te accepteren of niet op een bieding in te gaan, ongeacht of de bieding de hoogste voorgestelde prijs inhoudt, hetgeen mede afhankelijk is van een te verrichten onderzoek naar de aanvaardbaarheid van de biedingen, zoals nader omschreven in het Biedboek.

3.10.

BOEi is een Professionele Organisatie voor Milieubehoud (POM) en als zodanig geregistreerd bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. BOEi heeft zich, net als vier andere partijen, in het kader van de verkoopprocedure aangemeld voor deelname aan de voorselectie. Daartoe heeft zij op 24 juni 2025 een aanmeldingsformulier ingevuld en ondertekend. Dit formulier ging vergezeld van een geanonimiseerd en niet-geanonimiseerd exemplaar van haar visie. BOEi heeft de door haar ingediende visie op 8 september 2025 aan de selectiecommissie gepresenteerd. Op 29 september 2025 heeft de door de Staat aangewezen projectnotaris BOEi en [bedrijfsnaam] B.V., mede h.o.d.n. [handelsnaam] (hierna: ‘[handelsnaam]’), uitgenodigd voor de biedingsfase.

3.11.

Bij e-mail van 13 november 2025 heeft de Staat via de projectnotaris als volgt bericht aan de partijen die tot het doen van een bieding waren uitgenodigd:

3.12.

BOEi en [handelsnaam] hebben tijdig een bieding uitgebracht.

3.13.

De Staat heeft het op 13 november 2025 aangekondigde onderzoek laten uitvoeren door Integis B.V. (hierna: ‘Integis’). Integis heeft op 28 april 2026 haar eindrapport uitgebracht. Voorafgaand aan het uitbrengen van het eindrapport heeft Integis een concept van haar rapport aan BOEi ter beschikking gesteld. BOEi heeft hierop op 23 april 2026 een reactie gegeven. In het eindrapport, waaraan de reactie van BOEi als bijlage is gehecht en dat op 29 juni 2026 aan BOEi ter beschikking is gesteld, valt onder meer het volgende te lezen:

16. Tijdens de tweede bezichtigingsronde voor de twee partijen die geselecteerd waren om door te gaan naar de biedingsfase, kreeg het RVB van een partij een melding dat zij meerdere keren waren benaderd door BOEi terwijl zij hier geen prijs op stelden. Op 11 november 2025 ontving het RVB via de projectnotaris een melding van deze partij over het handelen van BOEi.

17. Over het handelen van BOEi ontving de projectleider van het RVB verder een melding van een partij die wel een visie had opgesteld, maar die niet was geselecteerd door de selectiecommissie. Deze melding bevat verwijten van uiteenlopende aard.

Integis verricht onafhankelijk extern onderzoek naar:

• De aard en omvang van de (in de meldingen opgenomen) verwijten;

• De feiten en omstandigheden die samenhangen met de verwijten;

• De rol van de bij de verwijten betrokken personen c.q. partijen;

• De mate waarin en de wijze waarop de verwijten verifieerbaar zijn;

teneinde vast te stellen of:

• De verwijten al dan niet houdbaar zijn;

• De met de verwijten samenhangende gedragingen al dan niet kwalificeren als

normoverschrijdende gedragingen.

(…)

3.3

3.4

Het houden van interviews

26. Wij hebben de volgende personen geïnterviewd:

29. Verder hebben wij schriftelijke vragen gesteld aan medewerkers van R4a architecten en ingenieurs (‘R4a’). De namen van deze medewerkers zijn bij ons bekend; zij hebben onze schriftelijke vragen schriftelijk beantwoord onder het uitgangspunt dat wij hun namen niet in ons rapport vermelden.”

• Een (mondelinge) melding van [naam 5] over het handelen van BOEi, welke melding het RVB op 11 november 2025 door tussenkomst van de projectnotaris heeft ontvangen (…);

• Een (schriftelijke) melding van [naam 3] d.d. 1 december 2025”

(…)

7.4

Verwijt over een verzoek in gesprek te treden met BOEi

7.6

Verwijt over contact door [naam 1] voorafgaand aan de bieding

7.10

Verwijt over identieke presentaties selectiecommissie en bewoners

3.14.

De Staat heeft bij brief van 8 juni 2026 onder meer als volgt aan BOEi bericht:

4.1.

BOEi vordert, daarin gesteund door de Stichting, na wijziging van eis, – zakelijk weergegeven – bij vonnis, voor zover mogelijk uitvoerbaar bij voorraad:

( I) de Staat te gebieden:

( II) de Staat te verbieden:

4.2.

Ter onderbouwing van haar primaire vorderingen voert BOEi – samengevat – aan dat het door Integis uitgevoerde onderzoek onvoldoende deugdelijk is om de beslissing tot uitsluiting te kunnen dragen. Er is volgens BOEi niet voldaan aan artikel 5.2.11.2 van het Biedboek, dat bepaalt dat het onderzoek gelijk is aan of vergelijkbaar met de procedures en criteria van de Wet Bibob. Integis heeft alleen een feitenonderzoek verricht naar de meldingen, maar heeft de in artikel 9 lid 3 Wet Bibob genoemde onderzoeksvragen niet in haar onderzoek betrokken en de in artikel 9 lid 4 juncto artikel 3 lid 2 tot en met lid 5 Wet Bibob vermelde beoordelingsstappen niet uitgevoerd.

4.3.

Ter onderbouwing van haar subsidiaire vordering tot staking van de verkoopprocedure stelt BOEi dat haar met de kennisneming van de beslissing tot uitsluiting is gebleken dat de Staat de wet- en regelgeving voor de afstoot van erfgoed niet heeft toegepast. Uit niets blijkt volgens BOEi dat de Staat heeft gehandeld conform het Verdrag van Faro, de uitvoeringsagenda van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en/of de Leidraad Afstoot Monumenten van het Rijksvastgoedbedrijf. Dit komt volgens BOEi met name tot uitdrukking in het feit dat zij ten onrechte door de Staat is afgerekend op het natreven van (vroegtijdige) participatie en het creëren van maatschappelijk draagvlak. Daarnaast wijst BOEi er ook in dit verband op dat Integis een feitenonderzoek naar concrete meldingen heeft verricht in plaats een met de Wet Bibob vergelijkbaar integriteitsonderzoek, zoals voorgeschreven in artikel 5.2.11.2 van het Biedboek.

4.4.

De Staat voert verweer, dat hierna, voor zover nodig, zal worden besproken.

5.1.

In dit kort geding moet worden beoordeeld of er aanleiding bestaat om in te grijpen in de beslissing van de Staat om BOEi van verdere deelname aan de verkoopprocedure uit te sluiten.

5.2.

Tussen partijen is niet in geschil dat de Staat op grond van artikel 5.2.11.2 van het Biedboek bevoegd is om een integriteits- en/of solvabiliteitsonderzoek uit te voeren naar de partij die de meest aanvaardbare bieding heeft uitgebracht. Vaststaat dat uitsluitend BOEi en [handelsnaam] tot de biedingsfase zijn toegelaten en dat BOEi in de biedingsfase de meest aanvaardbare (en naar de Staat ter zitting heeft verklaard ook de hoogste) bieding heeft uitgebracht. De Staat heeft op basis van de door [naam 5] en [naam 3] over BOEi gedane meldingen een opdracht aan Integis verstrekt om BOEi aan een integriteitsonderzoek te onderwerpen. In zijn beslissing van 8 juni 2026 heeft de Staat in de eerste plaats overwogen dat uit het door Integis verrichte integriteitsonderzoek blijkt ‘dat BOEi op 7 oktober 2025 de ingediende visie (gedeeltelijk) openbaar heeft gemaakt en heeft gepresenteerd aan een groep mensen’, hetgeen volgens de Staat een overtreding oplevert van artikel 6.3.2 van het Biedboek, die zodanig ernstig is dat deze op grond van artikel 6.3.3 van het Biedboek een grond voor uitsluiting vormt. Daarnaast blijkt volgens de Staat uit het onderzoek van Integis dat BOEi heeft geprobeerd om met [handelsnaam] in contact te treden om te komen tot afspraken over de bieding. Dit moet volgens de Staat worden aangemerkt als een poging tot prijsafstemming. Gelet op deze uitkomst van het integriteitsonderzoek, is volgens de Staat de bieding van BOEi niet aanvaardbaar en wordt indachtig artikel 5.2.11.2 niet aan BOEi gegund. In dit kort geding ligt daarmee de vraag voor of deze gronden afzonderlijk dan wel in onderlinge samenhang bezien de beslissing tot uitsluiting kunnen dragen.

5.3.

BOEi heeft bij akte nadere toelichting grondslagen van de vorderingen aangevoerd dat het onderzoek van Integis niet voldoet aan het bepaalde in artikel 5.2.11.2 van het Biedboek, omdat het niet gelijk is aan of vergelijkbaar is met de procedures en criteria zoals opgenomen in de Wet Bibob. Naar de voorzieningenrechter begrijpt stelt BOEi hiermee dat de Staat de uitkomsten van dit onderzoek niet aan zijn beslissing tot uitsluiting ten grondslag heeft mogen leggen. Nog daargelaten de vraag of BOEi dit standpunt niet – zoals de Staat stelt – al bij dagvaarding had kunnen en moeten aanvoeren, geldt dat BOEi op inhoudelijke gronden niet in dit standpunt kan worden gevolgd. Daartoe is in de eerste plaats van belang dat artikel 5.2.11.2 niet voorschrijft dat een Bibob-procedure moet worden doorlopen. Bepaald is immers dat ook kan worden gekozen voor een vergelijkbaar onderzoek, waarbij de term ‘vergelijkbaar’ niet nader is gedefinieerd. Daarnaast geldt – zoals de Staat terecht opmerkt – dat de inhoud en reikwijdte van het uit te voeren integriteitsonderzoek in belangrijke mate worden bepaald door de omstandigheden van het geval. In dit specifieke geval zijn hiervoor bepalend de aard en inhoud van de over BOEi gedane meldingen. Deze meldingen raken aan de integriteit van BOEi en reeds daarom was de Staat niet alleen bevoegd maar ook gehouden om die meldingen te onderzoeken. Artikel 5.2.11.2 van het Biedboek biedt daartoe naar het oordeel van de voorzieningenrechter voldoende grondslag. De Staat stelt bovendien met juistheid dat er op basis van de gedane meldingen geen indicaties zijn dat er in het kader van de verkoopprocedure strafbare feiten zijn gepleegd. Om die reden is het begrijpelijk dat Integis haar integriteitsonderzoek niet overeenkomstig de artikel 9 lid 3 en artikel 9 lid 4 juncto artikel 3 lid 2 tot en met 5 van de Wet Bibob heeft ingericht.

5.4.

BOEi stelt dat er nog meer procedurele gebreken kleven aan het door Integis uitgevoerde integriteitsonderzoek. BOEi heeft die stelling nader onderbouwd in haar akte nadere toelichting grondslagen vorderingen. Volgens de Staat moet die akte voor wat betreft die nadere onderbouwing buiten beschouwing worden gelaten, omdat BOEi zich hiermee een niet toelaatbare extra schriftelijke ronde toe-eigent. BOEi stelt terecht dat artikel 130 Rv het nemen van deze akte toelaat en hoewel de akte kort voor de zitting is genomen, is niet gebleken dat de Staat hierdoor op onevenredige wijze in zijn procesbelangen is geschaad. De Staat heeft immers ter zitting op de in de akte ingenomen stellingen kunnen reageren en dat heeft de Staat ook daadwerkelijk gedaan. Daarmee is van strijd van met de goede procesorde geen sprake.

5.5.

BOEi stelt in dat verband onder meer dat de Staat heeft verzuimd om voorafgaand aan het onderzoek een duidelijke onderzoeksopdracht te formuleren en het toetsingskader kenbaar vast te stellen. De voorzieningenrechter deelt dit standpunt niet. In paragraaf 2 van het onderzoeksrapport is duidelijk verwoord met welke onderzoeksopdracht de Staat Integis aan het werk heeft gezet. Integis diende – kort gezegd – onderzoek te verrichten naar de inhoud van de verwijten, de bij die verwijten betrokken personen en naar de mate waarin de verwijten steun vinden in de feiten. Ook het doel van het onderzoek is in het onderzoeksrapport benoemd, te weten vaststellen of die verwijten al dan niet houdbaar zijn en of de desbetreffende gedragingen al dan niet kwalificeren als normoverschrijdende gedragingen. Daarbij heeft Integis in paragraaf 3.3 en paragraaf 4 van het onderzoeksrapport expliciet vermeld dat de Staat heeft medegedeeld dat het Biedboek daarbij als normenkader fungeert. Gelet hierop en bij gebreke van aanwijzingen die duiden op het tegendeel, is er geen aanleiding om aan te nemen dat – zoals BOEi heeft aangevoerd – Integis zelfstandig een (verdergaand) normenkader heeft vastgesteld en gehanteerd.

5.6.

Integis heeft vervolgens in haar onderzoeksrapport de ontvangen meldingen uitvoerig beschreven en zij heeft daaruit een aantal verwijten gedestilleerd. [naam 1] heeft tijdens een met hem gehouden interview op deze verwijten kunnen reageren, waarna Integis heeft beoordeeld of de verwijten ‘houdbaar zijn’. Uit het onderzoeksrapport blijkt dat die beoordeling zich voor wat betreft het verwijt dat [naam 1] voorafgaand aan de bieding heeft geprobeerd om met [naam 5] in contact te komen, heeft beperkt tot de vraag of dit verwijt steun vindt in de feiten. Dit is volgens Integis voor wat betreft dit verwijt het geval. In randnummers 125 en 152 laat Integis het vervolgens uitdrukkelijk aan de Staat om te beslissen of het passend is dat [naam 1] het initiatief heeft genomen om in het desbetreffende stadium van de verkoopprocedure in contact te treden met [naam 5]. Daarmee is het dus de Staat en niet Integis die heeft beoordeeld of in dat verband sprake is van een normoverschrijding en of daartegen moet worden opgetreden. Daarbij tekent de voorzieningenrechter aan dat die feitelijke gang van zaken ook volledig in lijn is met hetgeen is vermeld in randnummer 20 van het onderzoeksrapport, te weten ‘De doelstelling van het onderzoek was gericht op het zijdens de opdrachtgever kunnen besluiten of al dan niet passende maatregelen dienen te worden genomen’. Wat betreft de op 7 oktober 2025 door BOEi gegeven presentatie heeft Integis het verwijt onderzocht dat [naam 1] hiervoor ‘veel wijkbewoners’ heeft uitgenodigd en dat de presentatie identiek was aan de presentatie voor de selectiecommissie. Integis heeft geconcludeerd dat ook dit verwijt houdbaar is en heeft – onder verwijzing naar artikel 6.3.2 van het Biedboek – geconstateerd dat BOEi ‘informatie uit de aanmelding, de daarmee verband houdende documenten en/of eventueel ingediende plannen’ bekend heeft gemaakt aan derden. Hoewel Integis ten aanzien van dit verwijt wel heeft beoordeeld of de desbetreffende gedraging kwalificeert als een normoverschrijdende gedraging, geldt dat op basis van de voorhanden stukken moet worden aangenomen dat die toetsing zich heeft beperkt tot een toetsing aan artikel 6.3.2 van het Biedboek. Dit betreft een norm die de Staat vóór aanvang van de verkoopprocedure heeft vastgesteld en waarmee BOEi en de overige belangstellenden reeds vóór aanmelding bekend waren. Ook ten aanzien van dit verwijt geldt dat het uiteindelijk de Staat is die heeft beslist of in dat verband daadwerkelijk sprake is van een normoverschrijdende gedraging en of vanwege die gedraging maatregelen noodzakelijk zijn. Dit betekent dat het onderzoeksrapport in zoverre evenmin blijk geeft van procedurele gebreken en dat de Staat zich op de in dat rapport neergelegde bevindingen heeft mogen baseren. Van strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel, het gelijkheidsbeginsel of het transparantiebeginsel is in dat verband dan ook geen sprake.

5.7.

De voorzieningenrechter zal vervolgens beoordelen of de Staat een poging van BOEi om in contact te treden met [naam 5] redelijkerwijs heeft mogen aanmerken als een poging tot prijsafstemming en, als dit het geval is, of dit een gegronde reden oplevert om BOEi van verdere deelname aan de verkoopprocedure uit te sluiten. In dat verband constateert de voorzieningenrechter in de eerste plaats dat BOEi niet heeft weersproken dat [naam 1] vóór het indienen van de biedingen zowel via [naam 4] als R4a heeft geprobeerd om met [naam 5] in contact te treden. Vaststaat dat deze pogingen niet tot een rechtstreeks contact tussen [naam 1] en [naam 5] hebben geleid. In dit kort geding gaat het vooral om de contactpoging via R4a. Integis vermeldt in het onderzoeksrapport dat zij beschikt over een per e-mail van 10 november 2025 door R4a toegezonden verslag dat een niet bij naam genoemde medewerker van R4a heeft opgesteld naar aanleiding van het telefoongesprek dat deze medewerker met [naam 1] heeft gevoerd. Volgens Integis valt in deze e-mail te lezen dat [naam 1] tijdens het gesprek aan de medewerker van R4a onder meer te kennen heeft gegeven dat [handelsnaam] en BOEi de enige twee partijen zijn die nog meedingen in de selectie, dat [naam 1] het vervelend vindt als één van hen moet gaan overbieden om het project te verwerven en dat hij openstaat voor een eventuele samenwerking. BOEi betwist – althans zo begrijpt de voorzieningenrechter haar betoog – dat [naam 1] tegen de desbetreffende medewerker van R4a heeft gezegd dat hij het vervelend vindt als één van hen moet gaan overbieden. Volgens BOEi heeft Integis onvoldoende onderzoek verricht naar de schriftelijke verklaring van deze medewerker en meer in het bijzonder naar het belang dat R4a er mogelijk bij heeft om BOEi in diskrediet te brengen.

5.8.

Wat hier verder ook van zij, ook als de inhoud van de schriftelijke verklaring van de medewerker van R4a volledig buiten beschouwing wordt gelaten, snijdt naar het oordeel van de voorzieningenrechter het aan door de Staat aan het adres van BOEi gemaakte verwijt onverminderd hout. [naam 1] heeft ter zitting gesteld dat hem tijdens dit interview woorden in de mond zijn gelegd en ook heeft BOEi gesteld dat zij twijfels heeft over de onafhankelijkheid van Integis. Die twijfels over de onafhankelijkheid van Integis heeft BOEi niet geconcretiseerd, zodat die stelling als onvoldoende onderbouwd wordt gepasseerd. Evenmin heeft BOEi aannemelijk gemaakt dat Integis tijdens het interview [naam 1] woorden in de mond heeft gelegd. Dit betekent dat de voorzieningenrechter er in het kader van dit kort geding vanuit gaat dat [naam 1] ten overstaan van Integis de verklaring heeft afgelegd zoals weergegeven in randnummer 138 tot en met 140 van het onderzoeksrapport.

5.9.

Voor de gegrondheid van het gemaakte verwijt komt vooral betekenis toe aan de volgende passages uit de verklaring van [naam 1]:

5.10.

Vaststaat dat [naam 1] op het moment dat hij probeerde om via R4a met [naam 5] in contact te komen wist dat alleen BOEi en [handelsnaam] nog in de race waren om de Commandopost te verwerven. Zowel BOEi als [handelsnaam] was op dat moment toegelaten tot de biedingsfase en geen van beide had op dat moment een bieding ingediend. Daarnaast is niet in geschil dat het aangaan van een formele samenwerking, in de zin van deelname aan de verkoopprocedure als combinatie, op grond van het Biedboek na aanmelding niet meer was toegestaan. De samenwerking die BOEi voor ogen stond, te weten [handelsnaam] als financier en verwerver van de eigendom en BOEi voor de inhoud, had bij die stand van zaken alleen gestalte kunnen krijgen als BOEi zich zou hebben teruggetrokken. Die terugtrekking van BOEi zou – zoals [naam 1] in het interview heeft verklaard – ertoe hebben geleid dat [handelsnaam] als enige bieder zou zijn overgebleven en het ‘project’ zou hebben gewonnen. De samenwerking in de door BOEi beoogde vorm, zou dus tot een bieding van [handelsnaam] hebben geleid die niet in concurrentie tot stand zou zijn gekomen. [handelsnaam] zou dan immers hebben geweten dat zij de enige overgebleven bieder was en zij had haar bieding op die situatie kunnen inrichten, bijvoorbeeld door een lager bod uit te brengen dan zij zou hebben gedaan als BOEi zich niet zou terugtrekken. De Staat heeft deze poging van BOEi tot het leggen van contact met [handelsnaam] met die intentie in redelijkheid kunnen aanmerken als een ‘poging tot prijsafstemming’. Deze poging tot prijsafstemming raakt aan de integriteit van BOEi. BOEi had zich op dat moment in de verkoopprocedure, dat wil zeggen enkele dagen vóór het indienen van de biedingen, van het leggen van contact met dat doel dienen te onthouden. Na het indienen van haar aanmelding behoorde de samenwerking zoals BOEi die voor ogen stond op grond van het Biedboek niet meer tot de mogelijkheden.

5.11.

De poging tot prijsafstemming van BOEi is aan het licht gekomen in het kader van het uitgevoerde integriteitsonderzoek en is daarom onderdeel van de uitkomst van dat onderzoek. Op grond van artikel 5.2.11.2 van het Biedboek komt de Staat de bevoegdheid toe om de gunning van de uitkomst van het integriteitsonderzoek afhankelijk te stellen. Van die bevoegdheid heeft de Staat gebruik gemaakt en daartoe heeft zij onder de geschetste omstandigheden redelijkerwijs kunnen besluiten. Dat betekent dat er geen aanleiding is om in te grijpen in de beslissing van de Staat om de bieding van BOEi in verband met de poging tot prijsafstemming als onaanvaardbaar aan te merken en BOEi uit te sluiten van verdere deelname aan de verkoopprocedure. In het midden kan bij die stand van zaken blijven of – zoals de Staat bij conclusie van antwoord heeft gesteld en BOEi heeft weersproken – de poging tot prijsafstemming een schending oplevert van artikel 6 Mededingingswet. Schending van die norm heeft de Staat immers in de uitsluitingsbeslissing van 8 juni 2026 niet aan de uitsluiting ten grondslag gelegd.

5.12.

Nu de poging tot prijsafstemming de beslissing van de Staat om BOEi van verdere deelname aan de verkoopprocedure uit te sluiten reeds zelfstandig kan dragen, behoeft in het kader van dit kort geding niet te worden beoordeeld of de tweede grondslag voor uitsluiting eveneens terecht door de Staat is ingeroepen. Daarmee kan dus in het midden blijven of BOEi – zoals zij uitvoerig heeft weersproken – zich eveneens schuldig heeft gemaakt aan een overtreding van artikel 6.3.2 van het Biedboek door in die bepaling genoemde informatie met derden te delen.

5.13.

5.14.

Uit hetgeen hiervoor is overwogen volgt dat de voorzieningenrechter aan een inhoudelijke beoordeling van dat betoog niet toekomt vanwege het feit dat de geconstateerde poging tot prijsafstemming de uitsluiting van BOEi reeds zelfstandig kan dragen. Echter ook als BOEi met juistheid stelt dat de Staat ten onrechte een overtreding van artikel 6.3.2 van het Biedboek heeft aangenomen, geldt dat dit enkele feit onvoldoende is om aan te kunnen nemen dat de Staat relevante wet- en regelgeving niet heeft toegepast. Zulks klemt te meer nu de Staat dit verwijt gemotiveerd heeft weersproken en BOEI vervolgens haar standpunt in het licht van die betwisting onvoldoende nader heeft onderbouwd, zodat hieraan voorbij wordt gegaan. Voor zover BOEi betoogt dat haar subsidiaire vorderingen moeten worden toegewezen omdat Integis niet een met de Wet Bibob vergelijkbaar integriteitsonderzoek heeft verricht, geldt dat dit betoog evenmin kan slagen. De voorzieningenrechter verwijst in dat verband naar hetgeen hiervoor in rov. 5.3 is overwogen. Voor het treffen van een andere passende voorziening, zoals BOEi meer subsidiair heeft gevorderd, bestaat tenslotte evenmin aanleiding.

5.15.

BOEi en de Stichting zijn in het ongelijk gesteld en moeten daarom de proceskosten (inclusief nakosten) betalen. De proceskosten van de Staat worden begroot op:

- griffierecht € 735

- salaris advocaat € 1.177

- nakosten € 189 (plus de verhoging zoals vermeld in de

5.16.

6.1.

wijst het gevorderde af;

6.2.

veroordeelt BOEi en de Stichting hoofdelijk in de proceskosten van de Staat ad € 2.101, te betalen binnen veertien dagen na aanschrijving daartoe. Als BOEi en de Stichting niet tijdig aan de proceskostenveroordeling voldoen en het vonnis daarna wordt betekend, dan moeten zij € 98 extra betalen, plus de kosten van betekening;

6.3.

veroordeelt BOEi en de Stichting hoofdelijk in de wettelijke rente als bedoeld in artikel 6:119 Burgerlijk Wetboek over de proceskosten als deze niet binnen veertien dagen na aanschrijving zijn voldaan;

6.4.

verklaart de proceskostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad.