Collectieve actie, WAMCA. Vervolg op ECLI:NL:RBOBR:2025:8099. Summierlijke ondeugdelijkheid (artikel 1018c…

Civiel recht

Zittingsplaats 's-Hertogenbosch

Zaaknummer: C/01/402997/ HA ZA 24-234

Vonnis van 11 november 2026

in de zaak van

STICHTING DROOGTESCHADE WATERWINNING,

te Hilversum,

eisende partij,

hierna te noemen: SDW,

advocaat: mr. M. Ynzonides,

tegen

te 's-Hertogenbosch,

advocaat: mr. P.W. den Hollander,
2. VITENS N.V.,

te Zwolle,

advocaat: mr. B.J.P.G. Roozendaal,
3. WMD DRINKWATER N.V.,

te Assen,

advocaat: mr. T. van Malssen,
4. N.V. WATERBEDRIJF GRONINGEN,

te Groningen,

advocaat: mr. D.J. Beenders,
5. OASEN N.V.,

te Gouda,

advocaat: mr. M.J. de Best,
6. N.V. WATERLEIDING MAATSCHAPPIJ LIMBURG,

te Maastricht,

advocaat: mr. H.H.T. Beukers,
7. EVIDES N.V.,

te Rotterdam,

advocaat: mr. C.C. Corsten,
8. N.V. PWN WATERLEIDINGBEDRIJF NOORD-HOLLAND,

te Velserbroek,

advocaat: mr. W.C.T. Weterings,

gedaagde partijen,

hierna samen te noemen: de Drinkwaterbedrijven.

1.1.

Deze collectieve actie gaat over de vergoeding van droogteschade van landbouwbedrijven als gevolg van grondwateronttrekkingen door de Drinkwaterbedrijven. Een korte samenvatting van deze zaak is gegeven in overwegingen 1.1 t/m 1.3 van het tussenvonnis van 10 december 2025 (ECLI:NL:RBOBR:2025:8099).

1.2.

In dit eindvonnis komt de rechtbank tot het oordeel dat aan een inhoudelijke behandeling van de collectieve vordering van SDW niet wordt toegekomen. De rechtbank beslist dat een landelijke methode voor schadeafwikkeling van droogteschade zoals SDW die beoogt te bewerkstelligen met haar collectieve vordering niet past in het wettelijk systeem. Daarom is die vordering summierlijk ondeugdelijk in de zin van artikel 1018c lid 5, aanhef en onder c Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv). SDW vraagt de rechtbank ook om verklaringen voor recht te geven over een aantal kwesties die spelen bij de vaststelling van droogteschade. De rechtbank komt ook aan een inhoudelijke behandeling daarvan niet toe. Het afgeven van de gevraagde verklaringen voor recht gaat geen collectieve schaderegeling opleveren want de claims van de landbouwbedrijven kunnen niet gebundeld worden behandeld. SDW heeft voor wat betreft de gevraagde verklaringen voor recht onvoldoende aannemelijk gemaakt dat het instellen van de collectieve vordering efficiënter en effectiever is dan het instellen van een individuele vordering. Dit laatste is op grond van artikel 1018c lid 5 aanhef en onder b Rv een voorwaarde voor ontvankelijkheid van een collectieve vordering. De rechtbank verklaart SDW dan ook niet-ontvankelijk in haar vordering.

1.3.

Vanwege de summierlijke ondeugdelijkheid van de collectieve vordering als geheel, zoals SDW die in de dagvaarding heeft gepresenteerd en waartegen de Drinkwaterbedrijven zich hebben moeten verweren, verhoogt de rechtbank de salariskosten van de advocaten van de Drinkwaterbedrijven met een factor 3 op grond artikel 1018l lid 1 Rv.

2.1.

Het verloop van de procedure tot nu toe blijkt uit:

• het tussenvonnis van 10 december 2025;

• de 8 afzonderlijke antwoordconclusies van de Drinkwaterbedrijven inzake de ontvankelijkheidseisen van de WAMCA;

• de brief van de rechtbank van 20 april 2026 waarin zij akkoord gaat met de door de Drinkwaterbedrijven voorgestelde agenda voor de zitting van 22 juni 2026;

• de akte overlegging nadere productie 10 door gedaagde sub 1 van 29 mei 2026;

• de akte overlegging nadere producties 41 t/m 45 door SDW van 1 juni 2026.

2.2.

Een mondelinge behandeling van de zaak heeft plaatsgevonden op 22 juni 2026. De advocaten van partijen (met uitzondering van gedaagde sub 3) hebben spreekaantekeningen overgelegd en voorgelezen. Van wat er overigens op de zitting aan de orde is geweest, heeft de griffier aantekeningen gemaakt.

2.3.

Ten slotte is de vonnisdatum bepaald op 11 november 2026.

3.1.

In paragraaf 3 van het tussenvonnis van 10 december 2025 is een korte inleiding gegeven op een deel van de feiten in deze zaak. Voor zover aanvullende feiten relevant zijn voor de in dit vonnis te beantwoorden vragen over de ontvankelijkheid van de SDW, zullen die feiten bij de beoordeling aan de orde komen.

4.1.

Het petitum van de dagvaarding omvat een vordering in twee delen, met elk diverse subonderdelen (waarin gedaagden gezamenlijk zijn aangeduid als ‘de waterbedrijven’):

5.1.

In het tussenvonnis van 10 december 2025 heeft de rechtbank geconcludeerd dat zij bevoegd is om te beslissen over de vordering die SDW heeft ingesteld. Daarnaast heeft de rechtbank geoordeeld dat op die vordering de Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie (WAMCA) zowel materieel als temporeel van toepassing is.

5.2.

De door SDW op 27 maart 2024 ingediende collectieve vordering valt onder het regime van titel 14A van boek 3 Rv. Voor de ontvankelijkheid van deze collectieve vordering geldt een aantal – ook ambtshalve te beoordelen – eisen.

5.3.

De rechtbank stelt allereerst vast dat is voldaan aan de op straffe van niet-ontvankelijkheid voorgeschreven handelingen als bedoeld in artikel 1018c lid 2 Rv (indienen en aantekenen van de dagvaarding in het Centraal register voor collectieve vorderingen, te vinden op www.rechtspraak.nl onder de knop ‘Registers’).

5.4.

Op grond van artikel 1018c lid 5 Rv kan een inhoudelijke behandeling van de collectieve vordering van SDW slechts plaatsvinden indien en nadat de rechtbank heeft beslist:

1. dat SDW voldoet aan de ontvankelijkheidseisen van artikel 3:305a lid 1 tot en met 3 Burgerlijk Wetboek (BW), zoals het statutenvereiste, het gelijksoortigheidsvereiste, en het waarborgvereiste (waaronder begrepen eisen ten aanzien van representativiteit, middelen, governance en transparantie),

2. dat SDW voldoende aannemelijk heeft gemaakt dat het voeren van deze collectieve vordering efficiënter en effectiever is dan het instellen van een individuele vordering doordat de te beantwoorden feitelijke en rechtsvragen in voldoende mate gemeenschappelijk zijn, het aantal personen tot bescherming van wier belangen de vordering strekt, voldoende is en, indien de vordering strekt tot schadevergoeding, dat zij alleen dan wel gezamenlijk een voldoende groot financieel belang hebben,

3. dat niet summierlijk is gebleken van de ondeugdelijkheid van de collectieve vordering.

5.5.

De Drinkwaterbedrijven verzoeken de rechtbank primair om bij vonnis, uitvoerbaar bij voorraad, SDW niet-ontvankelijk te verklaren, met veroordeling van SDW in de kosten van de procedure, inclusief de nakosten, zowel zonder als met betekening, en – voor het geval voldoening van de (na)kosten niet binnen de gestelde termijn plaatsvindt – te vermeerderen met de daarover verschuldigde wettelijke rente vanaf 14 dagen na het te deze te wijzen vonnis tot de dag van algehele voldoening.

5.6.

In aanvulling hierop verzoeken gedaagden sub 5 en 8 de rechtbank om met toepassing van artikel 1018l lid 1 Rv de proceskostenveroordeling van SDW te vervijfvoudigen.

5.7.

De Drinkwaterbedrijven hebben ieder afzonderlijk een antwoordconclusie genomen waarin zij hun beroep op niet-ontvankelijkheid van SDW hebben toegelicht. Hun algemene argumentatie is in onderdelen opgenomen in de conclusies van gedaagden sub 1, 2, 4 en 6. De overige gedaagden hebben zich daarbij aangesloten. De Drinkwaterbedrijven hebben daarnaast ieder vanuit het perspectief van die algemene argumentatie aandacht besteed aan eigen bedrijfsspecifieke aspecten.

5.8.

De Drinkwaterbedrijven stellen zich kort gezegd op het standpunt dat aan een inhoudelijke behandeling van de collectieve vordering van SDW niet kan worden toegekomen omdat:

• i) de vordering van SDW summierlijk ondeugdelijk is in de zin van artikel 1018c lid 5, aanhef en onder c, Rv;

• ii) de belangen van de landbouwbedrijven onvoldoende gelijksoortig zijn als bedoeld in artikel 3:305a lid 1 BW;

• iii) SDW niet representatief is als bedoeld in artikel 3:305a lid 2 BW;

• iv) SDW niet voldoet aan een aantal organisatorische en financiële waarborgeisen genoemd in artikel 3:305a lid 2 en lid 5 BW.

5.9.

SDW stelt dat grondwateronttrekkingen door de Drinkwaterbedrijven ertoe leiden dat landbouwbedrijven in Nederland droogteschade lijden in de vorm van verminderde opbrengst van gewassen en herinzaaikosten. SDW heeft bij wijze van voorbeeld voorgerekend dat in het jaar 2020 door de Drinkwaterbedrijven in totaal 746 miljoen kubieke meter grondwater is onttrokken, wat volgens SDW voor de landbouwbedrijven in dat jaar heeft geleid tot een totale droogteschadelast van € 28,1 miljoen waarvoor de Drinkwaterbedrijven op grond van de wet aansprakelijk zijn.

5.10.

SDW stelt deze collectieve actie in omdat volgens haar een groot deel van alle droogteschade die de Drinkwaterbedrijven veroorzaken met onttrekkingen van grondwater niet wordt vergoed. SDW stelt dat dit komt omdat landbouwbedrijven zelf initiatief moeten nemen om hun schade vergoed te krijgen, maar vaak zelf niet weten dat zij schade lijden door grondwateronttrekkingen. Een achterblijvende opbrengst kan immers verschillende oorzaken hebben, waaronder het weer. Landbouwbedrijven zijn vaak niet bekend met de precieze invloed van onttrekkingen uit de nabije omgeving. Landbouwbedrijven die een schaderegeling willen, kiezen vaak voor een adviestraject bij de AdviesCommissie Schade Grondwater (ACSG), maar dat vergt uitvoerig bodemonderzoek en dat is tijdrovend en complex. Voor zover SDW bekend is slechts voor 42 van de in totaal 187 grondwaterwinningen in Nederland een schaderegeling getroffen. Het adviestraject bij de ACSG leidt volgens SDW niet altijd tot een correcte schaderegeling, onder andere omdat de ACSG de normbedragen onjuist zou berekenen.

5.11.

SDW stelt op te komen voor de belangen van alle landbouwbedrijven in Nederland, met of zonder schaderegeling, die gevestigd zijn in het invloedsgebied van onttrekkingen van grondwater door de Drinkwaterbedrijven. SDW wil voor hen met deze collectieve actie kort gezegd bereiken dat met een (relatief) eenvoudig toepasbare, snelle en kostenefficiënte methode kan worden berekend wat de totale schade is die deze landbouwbedrijven landelijk bezien lijden door de grondwateronttrekkingen. Volgens SDW kan de vergoeding voor die schade – naar rato te betalen door de Drinkwaterbedrijven – ook met een (relatief) eenvoudige, snelle en kostenefficiënte methode worden verdeeld over alle gedupeerde landbouwbedrijven.

5.12.

De collectieve actie van SDW ziet zowel op droogteschade die in de afgelopen twintig jaren is geleden (voor zover die schade nog niet is vergoed) als op droogteschade die in de toekomst nog zal worden geleden. Voor het verleden wil SDW een betaling ineens die alle geleden schade dekt. Voor de toekomst wil SDW dat de jaarlijks te lijden schade op een juiste manier wordt berekend en tijdig wordt uitgekeerd.

5.13.

SDW heeft haar vordering als volgt opgebouwd. SDW vordert allereerst een verklaring voor recht dat de WAMCA hier integraal van toepassing is (vordering sub 1.A) en vervolgens veertien verklaringen voor recht (vordering sub 1.B t/m 1.O) waarmee zij beoogt dat de rechtbank piketpaaltjes slaat aan de hand waarvan kan worden berekend dan wel bepaald:

- wat de totale droogteschade is die de Drinkwaterbedrijven met hun onttrekkingen landelijk veroorzaken,

• hoe die totale schadelast naar rato van hun aandeel moet worden toegerekend aan de Drinkwaterbedrijven, en

• aan de hand van welke verdeelsleutel het totale bedrag aan schadevergoeding over de landbouwbedrijven moet worden verdeeld.

5.14.

SDW vordert sub 2 dat de Drinkwaterbedrijven worden veroordeeld tot het betalen van schadevergoeding over het verleden op basis van een door de rechtbank vast te stellen collectieve schadeafwikkeling (vordering sub 2.A) en dat de Drinkwaterbedrijven worden veroordeeld tot het betalen van schadevergoeding voor de toekomst, door de Drinkwaterbedrijven te berekenen met inachtneming van de door de rechtbank gegeven verklaringen voor recht (vordering sub 2.B).

5.15.

De Drinkwaterbedrijven voeren aan dat in de dagvaarding van SDW besloten ligt dat de manier waarop SDW wil dat droogteschade wordt afgewikkeld zowel feitelijk als juridisch niet mogelijk is.

5.16.

De Drinkwaterbedrijven stellen daartoe onder meer dat de wet geen grondslag biedt om hen gezamenlijk aansprakelijk te houden voor de totale droogteschade die zij landelijk veroorzaken. Zij benadrukken dat het ook bij een collectieve actie uiteindelijk moet gaan om het vaststellen van individuele aanspraken. Het Landelijk Hydrologisch Model (LHM) waar SDW haar aanpak op baseert is volgens de Drinkwaterbedrijven niet bedoeld en ook niet geschikt om te fungeren als basis voor het vaststellen van de droogteschade van individuele landbouwbedrijven: het model is te grofmazig en houdt geen rekening met lokale omstandigheden, zoals lokale schade-ondervangende maatregelen (waar in onttrekkingsvergunningen vaak het een en ander over is bepaald). Volgens de Drinkwaterbedrijven wordt droogteschade in veel gevallen al vergoed (er zijn allerhande schaderegelingen met landbouwbedrijven getroffen) en zijn schadevorderingen uit het verleden deels verjaard. Juridisch houdbare verdeelsleutels voor de verdeling van de draagplicht over de Drinkwaterbedrijven en voor de verdeling van aanspraken over de verschillende landbouwbedrijven zijn door SDW niet gegeven en kunnen door SDW ook niet worden gegeven, aldus de Drinkwaterbedrijven. Volgens de Drinkwaterbedrijven is de landelijke aanpak die SDW voorstaat om de droogteschade af te wikkelen niet mogelijk, omdat daarbij de voor schadeafwikkeling noodzakelijke band tussen schade, gedupeerd landbouwbedrijf en aansprakelijk drinkwaterbedrijf wordt doorgesneden.

5.17.

Volgens de Drinkwaterbedrijven ontbreekt ook een voldoende belang voor SDW en haar achterban voor deze collectieve procedure, omdat deze procedure nooit tot een vaststelling van schadevergoeding voor de landbouwbedrijven kan leiden, maar daarvoor altijd de (gratis) route van de ACSG nodig blijft. Een zelfstandig belang bij de gevraagde verklaringen voor recht (vordering 1) ontbreekt volgens de Drinkwaterbedrijven omdat die zijn bedoeld als tussenstappen om te komen tot toewijzing van de gevraagde – maar niet toewijsbare – veroordeling tot betaling (vordering 2).

5.18.

In aanvulling hierop voeren gedaagden 5 en 8 (Oasen en PWN) nog aan dat de collectieve vordering tegenover hen te meer summierlijk ondeugdelijk is omdat zij helemaal geen droogteschade door grondwateronttrekkingen veroorzaken. Oasen stelt dat zij uitsluitend oeverwater uit de Lek gebruikt als bron voor drinkwater. PWN stelt dat zij voornamelijk duinwater en oppervlaktewater (IJsselmeer) gebruikt en nauwelijks grondwater onttrekt. Bij de enkele grondwateronttrekkingen die zij doet, houdt zij het grondwaterpeil op niveau en zij heeft in verband met die onttrekkingen dan ook nog nooit een klacht of claim van landbouwbedrijven in haar gebied ontvangen, aldus PWN.

5.19.

SDW is van mening dat het beroep van de Drinkwaterbedrijven op het summierlijk blijken van de ondeugdelijkheid van de vordering niet slaagt. Van een ‘evident kansloze’ vordering is volgens haar geen sprake.

5.20.

Volgens SDW is het LHM geschikt om op basis daarvan de droogteschade vast te stellen die de Drinkwaterbedrijven landelijk veroorzaken. SDW voert aan dat zij slechts de schade van de landbouwbedrijven aannemelijk hoeft te maken en handvatten hoeft aan te reiken voor de begroting van die schade, waarna het aan de rechtbank is om een collectieve schaderegeling vast te stellen. Is een landbouwbedrijf gevestigd in het invloedsgebied van een grondwaterwinning en blijkt uit het LHM van een daling van de grondwaterstand, dan is daarmee volgens SDW voldoende aannemelijk dat schade is geleden, die dan vervolgens abstract kan worden berekend.

5.21.

Voor de door haar voorgestelde landelijke aanpak bestaan volgens SDW ook geen juridische belemmeringen omdat er geen wettelijk voorgeschreven systeem is voor de vaststelling van droogteschade. Die schade moet worden begroot volgens de algemene regels van schadevergoedingsrecht en uiteindelijk is het de civiele rechter die beslist. Het debat over de wijze van schadeberekening kan in de inhoudelijke fase plaatsvinden, aldus SDW, die er daarbij op wijst dat bij een collectieve actie nu eenmaal een verdergaande abstractie van de schadeberekening hoort dan bij een individuele zaak.

5.22.

SDW stelt dat ook als het LHM niet zou kunnen worden toegepast, haar vordering er toch toe kan leiden dat de rechtbank een collectieve schaderegeling vaststelt door een beslissing te geven over de zelfstandig te beoordelen onderdelen van het petitum waarin SDW vraagt om correcties op de wijze waarop de Drinkwaterbedrijven de te vergoeden droogteschade nu (in navolging van de ACSG) vaststellen. Volgens SDW moet de schade over het verleden hoe dan ook door een rechter worden vastgesteld middels een collectieve schadeafwikkeling in de zin van artikel 1018i lid 2 Rv. De (onverplichte) route via de ACSG voor alle landbouwbedrijven samen is volgens SDW geen bruikbare route gebleken.

5.23.

Voor wat betreft Oasen en PWN stelt SDW dat beide bedrijven wel degelijk grondwater onttrekken en daardoor droogteschade veroorzaken. Volgens SDW blijkt dat onder meer uit gegevens van de Vereniging van Waterbedrijven in Nederland (VEWIN), een rapport van De Bakelse Stroom/Advies in Water uit november 2023 en een eigen memo van 5 mei 2026.

5.24.

In uitzonderlijke gevallen kan de rechter op basis van een summiere beoordeling tot de conclusie komen dat een collectieve vordering ondeugdelijk is en daarom niet inhoudelijk kan worden behandeld (artikel 1018c lid 5 aanhef en sub c Rv). Deze ondeugdelijkheid kan er bijvoorbeeld uit bestaan dat een feitelijke of juridische grondslag voor de vordering ontbreekt of dat niet duidelijk is welk belang met de procedure wordt gediend.

5.25.

De rechtbank is van oordeel dat summierlijk is gebleken van de ondeugdelijkheid van de collectieve vordering van SDW voor zover SDW met die vordering een collectieve schadeafwikkeling beoogt op basis van een landelijk vast te stellen totaalbedrag aan droogteschade. De rechtbank is van oordeel dat een juridische en feitelijke grondslag daarvoor ontbreekt. Dit zal zij hierna toelichten.

5.26.

Drinkwaterbedrijven in Nederland zijn zelfstandige bedrijven die binnen het eigen bij wet vastgestelde exclusieve verzorgingsgebied water winnen voor de productie van drinkwater. Dat is hun wettelijke taak. Zij beschikken hiervoor ieder over een provinciale vergunning, tot eind 2009 op grond van de Grondwaterwet (Gww), daarna de Waterwet (Wtw) en vanaf 2024 de Omgevingswet (Ow). Op grond van deze opeenvolgende wetten waren en zijn drinkwaterbedrijven verplicht om droogteschade die door hun grondwateronttrekking wordt veroorzaakt te ondervangen voor zover dat redelijkerwijs van hen kan worden gevergd, bijvoorbeeld door het treffen van compenserende maatregelen. Als schade niet wordt ondervangen, dan is het drinkwaterbedrijf verplicht die schade desgevorderd aan de rechthebbende te vergoeden.

5.27.

Elk drinkwaterbedrijf is op grond van deze wetgeving aansprakelijk voor de schade die het veroorzaakt voor landbouwbedrijven in het invloedsgebied van zijn eigen onttrekkingen. Andersom heeft elk landbouwbedrijf dat schade lijdt door onttrekking van grondwater door een drinkwaterbedrijf, ter zake van die schade een vorderingsrecht op dat betreffende drinkwaterbedrijf.

5.28.

De verplichting van drinkwaterbedrijven om droogteschade te vergoeden is een wettelijke verplichting tot volledige schadevergoeding. Voor de vaststelling van de schade gelden de algemene regels van schadevergoedingsrecht uit afdeling 6.1.10 BW. Uit artikel 6:97 BW volgt dat de schade wordt begroot op de wijze die het meest met de aard ervan in overeenstemming is en dat de schade wordt geschat als de omvang daarvan niet nauwkeurig kan worden vastgesteld.

5.29.

De WAMCA biedt in beginsel de mogelijkheid om individuele schadeclaims te bundelen in een collectieve schadevordering. Daarbij kan bij het begroten van schades enigszins worden geabstraheerd van de bijzondere individuele omstandigheden van het geval, eventueel met een indeling in categorieën gedupeerden, om op een efficiënte en effectieve manier een schadeafwikkeling voor een grotere groep gedupeerden mogelijk te maken. Dit abstraheren van individuele omstandigheden is mogelijk bij het bepalen van de omvang van de schadeclaims, maar niet bij het vaststellen van het bestaan van die claims en kan er niet toe leiden dat een drinkwaterbedrijf aansprakelijk wordt gehouden voor droogteschade die het niet zelf heeft veroorzaakt. Ook bij een collectieve schadeafwikkeling moet voor elk van de te bundelen schadeclaims kunnen worden vastgesteld dat daarvoor een grondslag bestaat. In dit geval betekent dit dat voor elk landbouwbedrijf moet kunnen worden vastgesteld of deze droogteschade lijdt als gevolg van grondwateronttrekking, en welk van de Drinkwaterbedrijven voor die onttrekking verantwoordelijk is.

5.30.

Bij een landelijke schadeafwikkeling op de manier zoals gevorderd door SDW wordt niet vastgesteld of voor elk van de te bundelen schadeclaims van de afzonderlijke landbouwbedrijven tegenover het eigen drinkwaterbedrijf een deugdelijke grondslag bestaat, en kán dat ook niet worden vastgesteld. SDW wil – zowel voor het verleden (een betaling ineens) als voor de toekomst (jaarlijkse betaling) – een collectieve afwikkeling van de schade waarbij eerst de totale droogteschade die de Drinkwaterbedrijven samen jaarlijks veroorzaken bij benadering wordt berekend (waarbij wordt geabstraheerd van individuele omstandigheden) en waarbij dat totale schadebedrag vervolgens aan de hand van een nog te bepalen verdeelmechanisme wordt toebedeeld aan enerzijds de Drinkwaterbedrijven, die ieder een deel van het totaalbedrag aan vergoeding moeten betalen, en anderzijds aan de landbouwbedrijven, die ieder een deel van dat totaalbedrag aan vergoeding ontvangen.

5.31.

Voor het op deze wijze collectief afwikkelen van droogteschade door het hanteren van een landelijke pot met geld die door de Drinkwaterbedrijven moet worden gevuld tot een schadebedrag dat op landelijk niveau is berekend, welk bedrag vervolgens over de landbouwbedrijven moet worden verdeeld, ontbreekt een wettelijke grondslag:

( i) Op grond van de wet is een drinkwaterbedrijf uitsluitend aansprakelijk voor schade die het zelf heeft veroorzaakt. Met haar vordering miskent SDW dat de wet geen grondslag biedt om de Drinkwaterbedrijven gezamenlijk aansprakelijk te houden voor de totale droogteschade die zij door hun onttrekkingen landelijk bezien met elkaar veroorzaken. SDW onderkent weliswaar dat de Drinkwaterbedrijven alleen verantwoordelijk zijn voor de door hun eigen onttrekkingen veroorzaakte schade, maar SDW houdt daarmee onvoldoende rekening bij wat zij vordert. De vordering houdt immers niet in dat voor elk van de Drinkwaterbedrijven wordt vastgesteld hoeveel schade is veroorzaakt. SDW gaat uit van een totale landelijke schade en geeft in de dagvaarding aan dat het voor haar en haar achterban minder van belang is wie van de Drinkwaterbedrijven precies welk deel van de totale schadelast draagt. SDW stelt voor om de totale schadelast over de Drinkwaterbedrijven te verdelen naar rato, bijvoorbeeld aan de hand van een verdeelsleutel die is gebaseerd op een globale indicatie van alle opbrengstverandering en herinzaaikosten per drinkwaterbedrijf. Inherent aan een verdeling van de schadelast op basis van een dergelijke globale verdeelsleutel is dat een drinkwaterbedrijf aansprakelijk kan worden gehouden voor schade die het niet zelf heeft veroorzaakt. Het wettelijk vereiste causale verband ontbreekt dus.

( ii) SDW lijkt met haar vordering ook te miskennen dat elk landbouwbedrijf op grond van de wet uitsluitend een vorderingsrecht heeft wanneer het daadwerkelijk droogteschade lijdt, terwijl vast staat dat in de gebieden van de aangesproken drinkwaterbedrijven ook landbouwbedrijven zijn die geen schade lijden als gevolg van de onttrekkingen van grondwater. SDW gaat uit van een landelijk totaalbedrag aan schadevergoeding en stelt zich voor wat betreft de verdeling van die vergoeding over de landbouwbedrijven voorlopig op het standpunt dat eerst zou moeten worden bepaald op hoeveel aanvullende schadevergoeding de landbouwbedrijven die al een schaderegeling hebben nog recht hebben (uitgaande van het hectarepercentage droogteschade waar die schaderegeling op is gebaseerd). De totale schade voor alle landbouwbedrijven samen zou dan volgens SDW moeten worden verminderd met de reeds uitgekeerde en nog te vergoeden schade aan die landbouwbedrijven met een schaderegeling. De resterende schade zou dan moeten worden verdeeld over de landbouwbedrijven zonder schaderegeling. Binnen de aanpak die SDW voorstaat is niet voorzien in een manier om voor elk landbouwbedrijf, ook die zonder schaderegeling, vast te stellen of droogteschade is geleden. Een voorstel voor een verdeelsleutel van de resterende schade over de landbouwbedrijven zonder schaderegeling is door SDW ook niet gegeven. Naar het oordeel van de rechtbank geldt dat, ongeacht voor welke verdeelsleutel zal worden gekozen, van een vaststelling van individuele aanspraken geen sprake zal zijn en het (dus) zo zou kunnen zijn dat ook landbouwbedrijven waarvan niet vaststaat dat zij droogteschade hebben geleden, voor een vergoeding in aanmerking komen. Daarvoor biedt de wet geen grondslag.

5.32.

De methode die SDW voor ogen staat om de schade te bepalen is feitelijk ook niet geschikt om individuele vorderingsrechten vast te stellen. Voor het berekenen van de grondwaterstandsverlaging als gevolg van grondwateronttrekkingen op landelijk niveau – wat bij de aanpak die SDW voorstaat de basis zou moeten bieden voor de berekening van droogteschade op landelijk niveau – wil SDW het LHM toepassen. SDW onderkent dat het LHM niet bedoeld is voor het berekenen van droogteschade en dat het niet geschikt is om te bepalen wat de droogteschade is die elk van de Drinkwaterbedrijven veroorzaakt in de invloedsgebieden van de eigen onttrekkingen. Zoals SDW stelt in de dagvaarding, is het LHM een landelijk model en vanwege de schaalgrootte te grofmazig om op lokaal niveau grondwaterstandsverlaging als gevolg van een specifieke waterwinning te berekenen. SDW heeft niet weersproken dat het model onder meer ook geen rekening houdt met eventuele lokale maatregelen die een drinkwaterbedrijf heeft getroffen om schade te voorkomen. Het LHM doet daarmee onvoldoende recht aan de werkelijkheid op perceelsniveau en is daarom niet geschikt om per landbouwbedrijf vast te stellen of droogteschade is geleden als gevolg van een bepaalde grondwateronttrekking door een van de Drinkwaterbedrijven.

5.33.

Voor zover de door SDW gewenste landelijke collectieve regeling voor afwikkeling van droogteschade ziet op de toekomst – die SDW in onderdeel 2.B van haar vordering niet heeft begrensd – geldt temeer dat de wet daarvoor geen ruimte biedt. Op grond van artikel 6:105 lid 1 BW kan de rechtbank beslissen over toekomstige schade in situaties waarin de schadeveroorzakende gebeurtenis al wel heeft plaatsgevonden maar de omvang van de schade nog niet vaststaat omdat (een deel van) die schade pas later zal intreden. Zolang de schadeveroorzakende gebeurtenis nog niet heeft plaatsgevonden is van aansprakelijkheid echter geen sprake en is een veroordeling tot vergoeding daarvan dus niet mogelijk. Van een collectieve afwikkeling van droogteschade die zal worden geleden als gevolg van toekomstige grondwateronttrekkingen kan dan ook geen sprake zijn.

5.34.

Op basis van voorgaande overwegingen concludeert de rechtbank dat een deugdelijke grondslag voor de collectieve vordering van SDW ontbreekt voor zover SDW daarmee een collectieve landelijke schadeafwikkeling beoogt. De landelijke methode voor schadeafwikkeling die SDW voorstaat, past niet in het systeem van de wet. Voor wat betreft vordering 2.B komt daar nog bij dat de wet geen ruimte biedt voor een afwikkeling van schade die het gevolg is van toekomstige grondwateronttrekkingen. De collectieve vordering van SDW is voor wat betreft de onderdelen 2.A en 2.B dus summierlijk ondeugdelijk in de zin van artikel 1018c lid 5 aanhef en sub c Rv en kan niet inhoudelijk worden behandeld. De onderdelen 1.B, 1.C, 1.D, 1.F, 1.N en 1.O van de vordering zijn allemaal ingesteld in het kader van de gevorderde collectieve landelijke schadeafwikkeling en zijn daarom ook summierlijk ondeugdelijk.

5.35.

Bij de mondelinge behandeling heeft SDW aangevoerd, in aanvulling op wat in de dagvaarding staat, dat ook als de rechtbank zou oordelen dat het LHM in een collectieve schadeafwikkeling niet als landelijk model zou kunnen worden toegepast (vordering 1.B), zij niettemin belang heeft bij een beslissing van de rechtbank op de andere zelfstandig te beoordelen onderdelen van haar vordering sub 1 (de gevraagde verklaringen voor recht). De rechtbank zou hiermee een aantal correcties kunnen aanbrengen op de wijze waarop de Drinkwaterbedrijven – in navolging van de ACSG – droogteschade plegen te berekenen, wat volgens SDW (ook) zou kunnen leiden tot een collectieve schaderegeling.

5.36.

SDW heeft niet nader toegelicht of onderbouwd hoe op basis van de gevraagde verklaringen voor recht een collectieve schaderegeling tot stand zou kunnen komen en waarom het instellen van deze collectieve vordering daarmee efficiënter en effectiever zou zijn dan het instellen van individuele vorderingen.

5.37.

In de verschillende onderdelen van vordering 1 vraagt SDW de rechtbank om verklaringen voor recht over een aantal uitgangspunten dat zou moeten gelden bij de vaststelling van droogteschade. Het gaat kort gezegd over de volgende kwesties:

• (1.E) of natschade en droogteschade over verschillende jaren mag worden verrekend en wat dat betekent voor de wettelijke rente,

• (1.G) of de Drinkwaterbedrijven jaarlijks de berekening van vergoeding voor droogteschade moeten herijken op basis van de meest recente opbrengstgegevens en prijzen,

• (1.H) van welke opbrengstgegevens moet worden uitgegaan bij de berekening van schadevergoeding voor droogteschade,

• (1.I) of melkveebedrijven ook over de periode voor 1 januari 2020 aanspraak kunnen maken op een opslag op het normbedrag voor extra herinzaaikosten,

• (1.J) hoe het vanaf 2020 geldende normbedrag voor tuinbouwbedrijven moet worden teruggerekend naar normbedragen voor voorgaande jaren,

• (1.K) of voor biologische landbouwbedrijven de normbedragen met een factor 1,5 moeten worden verhoogd,

• (1.L) of aanspraak bestaat op vergoeding van eventuele belastingschade bij schadeuitkering over het verleden ineens, en

• (1.M) of aanspraak bestaat op wettelijke rente over de volledige periode van schadegerechtigdheid.

5.38.

De rechtbank overweegt dat een rechterlijke beslissing over deze kwesties wellicht behulpzaam zou kunnen zijn bij het treffen van schaderegelingen tussen de afzonderlijke landbouwbedrijven en het drinkwaterbedrijf binnen wiens verzorgingsgebied zijn perceel zich bevindt. Een dergelijke beslissing gaat er echter niet toe leiden dat op basis daarvan de individuele aanspraken van landbouwbedrijven over de afgelopen 20 jaar gebundeld kunnen worden vastgesteld en afgewikkeld in het kader van deze collectieve procedure, zoals SDW wenst.

5.39.

Ook als de rechtbank de gevorderde verklaringen voor recht zou afgeven, dan zal ten aanzien van elk landbouwbedrijf dat stelt in de afgelopen 20 jaar droogteschade te hebben geleden die nog niet of niet volledig is vergoed, onder andere moeten worden vastgesteld wat de lokale grondwaterstandsverlaging is geweest als gevolg van de betreffende onttrekking door het drinkwaterbedrijf, wat de effecten zijn geweest van eventueel door het drinkwaterbedrijf getroffen schade-ondervangende maatregelen en of er voordeel is behaald wegens minder natschade. In veel gevallen zal daarvoor lokaal onderzoek nodig zijn want landelijke modellen zoals het LHM kunnen daarvoor niet worden gebruikt. Per landbouwbedrijf zal bovendien moeten worden beoordeeld of er al schade is vergoed. Zo ja, dan zal moeten worden beoordeeld of de getroffen schaderegeling aan het gedupeerde landbouwbedrijf juridisch ruimte biedt om alsnog aanvullend schade te vorderen. Als nog geen schade is vergoed dan zal moeten worden beoordeeld of de vordering eventueel geheel of gedeeltelijk is verjaard.

5.40.

De beoordeling van deze feitelijke en juridische aspecten (en mogelijk nog meer) moet plaatsvinden aan de hand van de individuele omstandigheden van het geval en de vorderingen lenen zich daarom niet voor bundeling, zoals de Drinkwaterbedrijven ook aanvoeren. SDW stelt dat een bundeling van vorderingen kan plaatsvinden per categorie landbouwbedrijf – SDW noemt in dit verband melkveebedrijven, akkerbouwbedrijven, tuinbouwbedrijven en landbouwbedrijven met of zonder (volledige vergoedende) schaderegeling – maar onderbouwt niet dat en hoe binnen die categorieën kan worden geabstraheerd van de hiervoor onder r.o. 5.39 genoemde feitelijke en juridische aspecten die relevant zijn voor het vaststellen van de individuele vorderingsrechten. Ook binnen die categorieën is naar het oordeel van de rechtbank geen sprake van voldoende gelijksoortigheid van de vorderingen om ze gebundeld te kunnen beoordelen.

5.41.

Ook als de rechtbank de gevorderde verklaringen voor recht zou afgeven, zal daarom elk landbouwbedrijf dat een vergoeding wil ontvangen wegens droogteschade een vordering moeten instellen bij het eigen drinkwaterbedrijf, waarbij in veel gevallen een onderzoek zal moeten plaatsvinden door de ACSG. Een landbouwbedrijf dat het niet eens kan worden met het drinkwaterbedrijf over zijn recht op schadevergoeding, kan zich wenden tot de civiele rechter.

5.42.

De conclusie moet daarom luiden dat SDW niet voldoende aannemelijk heeft gemaakt dat het instellen van deze collectieve vordering, ter verkrijging van verklaringen van recht over de in r.o. 5.37 vermelde kwesties, efficiënter en effectiever is dan het instellen van een individuele vordering. Dit laatste is op grond van artikel 1018c lid 5 aanhef en onder b Rv een voorwaarde voor ontvankelijkheid van een collectieve vordering. Ook ten aanzien van deze deelvorderingen wordt SDW daarom niet-ontvankelijk verklaard in haar collectieve vordering.

5.43.

Met vordering 1.A wenst SDW duidelijkheid te krijgen over het toepasselijke procesrecht. De rechtbank heeft de vorderingen van SDW beoordeeld met inachtneming van het WAMCA-regime. Een verklaring voor recht op dit punt heeft geen toegevoegde waarde, zodat deze vordering bij gebrek aan belang niet-ontvankelijk wordt verklaard.

5.44.

Omdat SDW niet-ontvankelijk is in haar collectieve vordering, komt de rechtbank ook niet toe aan een beoordeling van vordering 2.C.

5.45.

Uit al het voorgaande volgt dat de collectieve vordering van SDW zoals zij die primair heeft gepresenteerd summierlijk ondeugdelijk is omdat een collectieve landelijke schadeafwikkeling zoals SDW die voorstaat niet past in het systeem van de wet. Het enkel beslissen op de gevorderde verklaringen voor recht, waar SDW subsidiair om verzoekt, gaat geen collectieve schaderegeling opleveren, omdat de vorderingen van de landbouwbedrijven niet gebundeld kunnen worden behandeld. SDW kan daarom niet worden ontvangen in haar vordering en aan een inhoudelijke beoordeling van de zaak wordt niet toegekomen.

5.46.

Gelet op deze conclusie zal de rechtbank de diverse andere gronden die de Drinkwaterbedrijven hebben aangevoerd ter onderbouwing van hun standpunt dat SDW niet in haar vordering kan worden ontvangen, hier onbesproken laten.

5.47.

SDW is in deze collectieve procedure in het ongelijk gesteld en moet daarom de proceskosten (inclusief nakosten) betalen.

5.48.

Op grond van artikel 1018l lid 1 Rv kan de rechtbank, indien summierlijk gebleken is van de ondeugdelijkheid van de vordering, het advocatensalaris van de wederpartij maximaal vervijfvoudigen, tenzij de billijkheid zich daartegen verzet.

5.49.

De rechtbank ziet aanleiding in dit geval van deze bevoegdheid gebruik te maken en de vergoeding voor de salarissen van de advocaten van de Drinkwaterbedrijven te verhogen. De vordering is uiteindelijk weliswaar deels op andere gronden niet-ontvankelijk verklaard maar van de collectieve vordering als geheel, zoals SDW die in de dagvaarding heeft gepresenteerd en waartegen de Drinkwaterbedrijven verweer hebben moeten voeren, heeft de rechtbank vastgesteld dat deze summierlijk ondeugdelijk is. De rechtbank ziet hierin aanleiding de vergoeding van de salarissen te verdrievoudigen. Om redenen van billijkheid zal de rechtbank de vergoeding niet vervijfvoudigen. De rechtbank houdt er daarbij rekening mee dat de Drinkwaterbedrijven gezamenlijk hebben kunnen optrekken in deze procedure met de daarbij horende efficiencyvoordelen. De proceskostenveroordeling wordt uitgesproken ten gunste van de individuele Drinkwaterbedrijven en dus niet de Drinkwaterbedrijven gezamenlijk.

5.50.

De door SDW te vergoeden proceskosten zoals elk van de Drinkwaterbedrijven die in deze procedure heeft gemaakt worden begroot op:

5.51.

De gevorderde wettelijke rente over de proceskosten wordt toegewezen zoals vermeld in de beslissing.

6.1.

verklaart SDW niet-ontvankelijk in haar vordering,

6.2.

veroordeelt SDW in de proceskosten van elk van de Drinkwaterbedrijven, ieder voor zich, van € 42.556,00, te betalen binnen veertien dagen na aanschrijving daartoe, te vermeerderen met € 98,00 plus de kosten van betekening als SDW niet tijdig aan de veroordelingen voldoet en het vonnis daarna wordt betekend,

6.3.

veroordeelt SDW tot betaling van de wettelijke rente als bedoeld in artikel 6:119 BW over de proceskosten als deze niet binnen veertien dagen na aanschrijving zijn betaald,

6.4.

verklaart dit vonnis voor wat betreft de in 6.2 en 6.3 gegeven veroordelingen uitvoerbaar bij voorraad.