Bestuursrecht overig

Kinderopvangtoeslag. Geen compensatie voor institutionele vooringenomenheid/hardheid in 2009-2010…

Rechtbank Gelderland, 24 september 2026

Zaakgegevens

Op 24 september 2026 heeft de Rechtbank Gelderland in eerste aanleg uitspraak gedaan in een zaak over bestuursrecht.

Instantie
Rechtbank Gelderland
Zittingsplaats
Arnhem
Datum uitspraak
24 september 2026
Datum publicatie
10 november 2026
Zaaknummer
ARN 25/5568
Procedure
Eerste aanleg - enkelvoudig
ECLI
ECLI:NL:RBGEL:2026:8678
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Kinderopvangtoeslag. Geen compensatie voor institutionele vooringenomenheid/hardheid in 2009-2010. Aannemelijk dat toeslag namens eiseres is stopgezet, wat een reguliere wijziging is. Wel institutionele vooringenomenheid in 2014, maar geen compensatie omdat geen (betaalde) uren kinderopvang zijn afgenomen. Hardheid in 2014 kan in het midden blijven, omdat terugvordering/verlaging onder de wettelijke ondergrens van € 1.500 blijft. Beroep ongegrond.

Uitspraak

RECHTBANK GELDERLAND

Zittingsplaats Arnhem

Bestuursrecht

zaaknummer: ARN 25/5568


proces-verbaal van de mondelinge uitspraak van de enkelvoudige kamer van

24 september 2026 in de zaak tussen

[eiseres] , uit [plaats] , eiseres

(gemachtigde: mr. Y. Eryilmaz),

en

de Dienst Toeslagen

(gemachtigde: mr. H.A.W. Oude Lenferink).

Zitting

De rechtbank heeft het beroep van eiseres op 24 september 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben eiseres, haar gemachtigde en de gemachtigde van de minister deelgenomen. Ook was de dochter van eiseres aanwezig.

Na afloop van de zitting heeft de rechtbank, na een onderbreking voor raadkameroverleg, mondeling uitspraak gedaan.

Beslissing

De rechtbank verklaart het beroep ongegrond.

Motivering

1. De Dienst Toeslagen heeft met het besluit van 21 mei 2024 de kinderopvangtoeslag van eiseres over de jaren 2009, 2010, 2012, 2013 en 2014 integraal beoordeeld wat heeft geleid tot een (aanvullende) compensatie van € 5.254. De Dienst Toeslagen heeft het daartegen door eiseres gemaakte bezwaar ongegrond verklaard met het besluit van 27 oktober 2025.

2. Eiseres heeft beroep ingesteld tegen het besluit van 27 oktober 2025. De Dienst Toeslagen heeft op het beroep gereageerd met een verweerschrift.

3. De rechtbank stelt dit voorop. Eiseres heeft heel veel meegemaakt, en met hulp heeft zij een forse periode van verslaving overwonnen en is nu ruim 20 jaar clean. Dat is een enorm compliment waard, en de rechtbank vindt het dan ook op zijn plaats om dat in deze uitspraak zwart op wit te zetten. Tegelijkertijd gaat het in deze beroepszaak om iets dat moeilijk past bij deze grote prestatie van eiseres. In deze zaak moet de rechtbank namelijk beoordelen of de compensatie die eiseres heeft gekregen juist is vastgesteld, waarbij de rechtbank – kort gezegd – alleen kan kijken naar de fouten van de Dienst Toeslagen met betrekking tot de kinderopvangtoeslag. Dit terwijl op de zitting is gebleken dat er zo ontzettend veel meer in het leven van eiseres heeft gespeeld en nog speelt. De rechtbank vindt het belangrijk om te zeggen dat zij ook dat heeft gehoord en gezien.

4. De rechtbank moet aan de hand van de beroepsgronden van eiseres beoordelen of zij recht heeft op een hogere compensatie. De rechtbank komt tot het oordeel dat dit niet het geval is. De rechtbank legt hierna uit waarom zij dat vindt.

4.1.

De besluitvorming van de Dienst Toeslagen komt op het volgende neer. In de jaren 2012 en 2013 was sprake van institutionele vooringenomenheid dan wel hardheid van de Dienst Toeslagen naar eiseres. Daarom heeft zij recht geeft op een compensatie van € 36.690. In de jaren 2009 en 2010 heeft de Dienst Toeslagen geen persoonlijke betalingsregeling toegekend vanwege de onterechte kwalificatie van opzet of grove schuld. Eiseres heeft daarom recht op een tegemoetkoming van € 4.503. Het totaal is € 41.193. Eiseres ontving eerder € 35.939, wat met het totaal is verrekend. Voor 2014 is er geen recht compensatie of tegemoetkoming.

4.2.

Eiseres vindt allereerst dat haar ten onrechte compensatie is geweigerd voor institutionele vooringenomenheid dan wel hardheid van de Dienst Toeslagen in de jaren 2009 en 2010. De rechtbank is dat niet met haar eens, en legt hierna uit waarom.

4.2.1.

De rechtbank gaat uit van de volgende feiten. De kinderopvangtoeslag voor 2009 is op 18 februari 2010 toegekend en op diezelfde dag telefonisch stopgezet. Deze stopzetting heeft geleid tot een aanpassing van de kinderopvangtoeslag naar € 0, waarvan eiseres op 5 maart 2010 een beschikking heeft gekregen. Op diezelfde dag is ook de kinderopvangtoeslag voor 2010 naar € 0 aangepast. Dit heeft tot terugvorderingen geleid. Op 21 november 2011 heeft (de toenmalig sociaal raadsman van) eiseres bezwaar gemaakt tegen het afwijzen van een betalingsregeling voor de toeslagjaren 2009 en 2010. In het bezwaarschrift staat onder andere: “De kinderopvang toeslag heb ik aangevraagd op advies van mijn toenmalige bijstandsconsulente. Doordat ik van mijn 12e tot en met mijn 27e jaar (van 1992 tot en met 2007) dakloos ben geweest (ik was verslaafd aan cocaine, cannabis en alcohol) was ik niet gewend om zelf administratie te voeren. Vanaf de tijd dat ik niet meer dakloos ben zat ik in een traject van de GGZ, Panassia, en zat mijn kind in de kinderopvang. Mij was op dat moment niet bekend dat de gemeente de gehele kinderopvang betaalde op grond van een Sociaal Medische Indicatie. (…) Zelf heb ik tot voorkort niet geleerd om mijn financiën goed bij te houden. Ik begrijp dat ik de schuld moet betalen, echter ik kan het niet in één keer.”

4.2.2.

De rechtbank overweegt als volgt. In het dossier zijn alleen nog technische gegevens van het telefoongesprek van 18 februari 2010 aanwezig. Daarin staat het sofi-nummer (nu: BSN) van eiseres, de ingangsdatum 1 januari 2009, het jaar 2009 waar de wijziging betrekking op heeft en het woord “stopzetten”. De Dienst Toeslagen heeft toegelicht dat hieruit blijkt dat door of namens eiseres om stopzetting is verzocht. De rechtbank gelooft eiseres dat zij dit niet zelf heeft gedaan, zoals zij ook op de zitting heeft toegelicht. Eiseres was op dat moment net begonnen met haar weg uit het dal van verslaving, en mede om die reden had zij hulp bij haar administratie (op financieel gebied). De rechtbank vindt het wel aannemelijk dat dit stopzetten namens eiseres is gedaan, vermoedelijk door een begeleider die haar financiën beheerde. De rechtbank wijst ook op het namens eiseres geschreven bezwaarschrift van 21 november 2011. Daaruit volgt dat de gemeente de kinderopvang bekostigde. Het stopzetten van de kinderopvangtoeslag was daarom ook een logische stap. Het stopzetten van kinderopvangtoeslag op een verzoek namens een ouder is een zogenaamde reguliere wijziging. Dit betekent dat er geen sprake is van institutionele vooringenomenheid of hardheid van de Dienst Toeslagen.

4.2.3.

Uit de gang van zaken blijkt wel dat de Dienst Toeslagen geen persoonlijke betalingsregeling heeft toegekend vanwege de onterechte kwalificatie van opzet of grove schuld. Dat heeft de Dienst Toeslagen al erkend met het besluit van 21 mei 2024. De hoogte van de daarbij behorende tegemoetkoming is door eiseres verder niet bestreden.

4.2.4.

De rechtbank kan in deze procedure niet beoordelen of er door anderen fouten zijn gemaakt, bijvoorbeeld door een begeleider die mogelijk – en zelfs waarschijnlijk – namens eiseres destijds de kinderopvangtoeslag heeft aangevraagd en weer stopgezet. In deze procedure gaat het namelijk alleen om het handelen van de Dienst Toeslagen, en niet dat van anderen. Wie destijds namens eiseres haar toeslagen regelde, is ruim zestien jaar later vermoedelijk ook niet meer te achterhalen.

4.3.

Eiseres vindt ook dat haar ten onrechte compensatie is geweigerd voor institutionele vooringenomenheid dan wel hardheid van de Dienst Toeslagen in het jaar 2014. De rechtbank volgt haar daarin niet. Zij legt hierna uit waarom.

4.3.1.

De rechtbank gaat uit van de volgende feiten. Eiseres heeft op 19 december 2013 een aanvraag voor kinderopvangtoeslag gedaan. Op 30 december 2013 heeft de Dienst Toeslagen om nadere informatie verzocht. Op 31 december 2013 laat eiseres weten dat de ingangsdatum wijzigt (van 1 januari 2014 naar 16 januari 2014) en dat ze nog geen informatie kan verstrekken. Dat is later ook niet gebeurd, zodat de aanvraag op 4 maart 2014 is afgewezen. Aan eiseres is aangegeven dat zij desalniettemin de gegevens kon aanleveren dan wel in bezwaar kon gaan. Geen van beiden is gebeurd. Uit de KOI-viewer blijkt dat de dochter van eiseres in 2014 wel geregistreerd is (geweest) bij een buitenschoolse opvang (BSO), maar dat er nul uren kinderopvang zijn afgenomen.

4.3.2.

De rechtbank vindt dat er is wel sprake van institutionele vooringenomenheid zoals de Dienst Toeslagen ook erkent, omdat eiseres niet afdoende in de gelegenheid is gesteld om het recht op kinderopvangtoeslag aannemelijk te maken. Dat geeft in het geval van eiseres geen recht op compensatie, omdat er geen uren kinderopvang zijn afgenomen. Voor dit oordeel is van belang dat de Dienst Toeslagen in mag beginsel uitgaan van de juistheid van de gegevens in de KOI-viewer. Dit is slechts anders als de Dienst Toeslagen redelijkerwijs had moeten twijfelen aan de KOI-viewer. Het is dan aan eiseres om aannemelijk te maken dat dit het geval is. Eiseres is hierin niet geslaagd. Zij heeft op de zitting gezegd dat zij hier geen stukken van heeft. Overigens heeft eiseres tijdens het gesprek over haar aanvraag voor compensatie (het zgn. oudergesprek) op 31 januari 2024 zelf verklaard dat haar kinderen in 2014 niet naar de opvang zijn gegaan, omdat er geen toeslag werd ontvangen. Op de zitting is nog wel besproken dat in 2014 een gastouder nog een aantal uren opvang heeft verzorgd, zoals eiseres ook in het oudergesprek heeft gezegd. De gastouder heeft eiseres toen niet verplicht om dat te betalen, toen bleek dat eiseres dat niet kon. Eiseres heeft de gastouder hier vanuit goed fatsoen wel wat geld voor gegeven. Deze gang van zaken verklaart goed waarom die uren niet in de KOI-viewer zijn terechtgekomen.

4.3.3.

De rechtbank vindt verder dat de Dienst Toeslagen in dit geval in het midden kon laten of er daarnaast ook sprake was van hardheid. Compensatie op die grond is namelijk niet aan de orde als minder dan € 1.500 aan kinderopvangtoeslag is teruggevorderd of het recht op kinderopvangtoeslag met minder dan € 1.500 is verlaagd. Dit doet zich in het geval van eiseres voor. Ook al zou er (tevens) sprake zijn van hardheid, dan zou dat niet tot compensatie leiden.

5. Omdat het beroep ongegrond is, is er geen aanleiding om de Dienst Toeslagen te veroordelen in de proceskosten van eiseres of om die op te dragen het door eiseres betaalde griffierecht te vergoeden.

De rechter wijst erop dat partijen het recht hebben om tegen deze uitspraak hoger beroep in te stellen bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Het hoger beroep moet zijn ingesteld binnen zes weken na de dag van verzending van dit proces-verbaal.

Deze uitspraak is uitgesproken in het openbaar op 24 september 2026 door mr. A.F. Vink, rechter, in aanwezigheid van mr. I.M. Stroink, griffier.

griffier

rechter

Een afschrift van dit proces-verbaal is verzonden aan partijen op:

Artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder b, van de Wet hersteloperatie toeslagen (Wht). Artikel 2.6, eerste lid, van de Wht. De KOI-viewer is een informatiesysteem dat onder andere wordt gebruikt door de Belastingdienst en Dienst Toeslagen om gegevens uit het KOI-bestand (Kinderopvanggegevens en Inkomens) te vergelijken en controleren voor de kinderopvangtoeslag. Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State 3 juni 2026, ECLI:NL:RVS:2026:3175, overweging 3.1. Artikel 2.1, vierde lid, van de Wht.