Vreemdelingenrecht
asiel Somalië, discriminatie, vrees voor Al-Shabaab, willekeurig geweld Mogadishu, traumatabeleid, artikel 8…
Rechtbank Den Haag, 27 oktober 2026
ECLI:NL:RBDHA:2026:32727 · Rechtbank Den Haag · 27 oktober 2026
https://www.uitspraken.nl/uitspraak/rechtbank-den-haag/bestuursrecht/vreemdelingenrecht/eerste-aanleg-enkelvoudig/ecli-nl-rbdha-2026-32727
Zaakgegevens
Op 27 oktober 2026 heeft de Rechtbank Den Haag in eerste aanleg uitspraak gedaan in een zaak over vreemdelingenrecht.
- Instantie
- Rechtbank Den HaagRechtbankDe rechter die de meeste zaken als eerste behandelt: civiele zaken, strafzaken en bestuurszaken.Meer uitleg
- Zittingsplaats
- Arnhem
- Datum uitspraak
- 27 oktober 2026
- Datum publicatie
- 6 november 2026
- Zaaknummer
- NL25.53658
- Rechtsgebied
- Bestuursrecht » Vreemdelingenrecht
- Procedure
- Eerste aanleg - enkelvoudigEnkelvoudige kamerDe zaak is behandeld door één rechter.Meer uitleg
- ECLI
- ECLI:NL:RBDHA:2026:32727
Inhoud van deze uitspraak
Samenvatting
asiel Somalië, discriminatie, vrees voor Al-Shabaab, willekeurig geweld Mogadishu, traumatabeleid, artikel 8 van het EVRM, schrijnendheid, gegrond, rechtsgevolgen in stand laten.
Uitspraak
RECHTBANK DEN HAAG
Zittingsplaats Arnhem
Bestuursrecht
zaaknummer: NL25.53658
uitspraak van de enkelvoudige kamer van 27 oktober 2026 in de zaak tussen
[eiser] , v-nummer: [x] , eiser
(gemachtigde: mr. E. Derksen),
en
de minister van Asiel en Migratie
(gemachtigde: mr. R.M. Koning).
Samenvatting
1. Deze uitspraak gaat over de afwijzing van de asielaanvraag van eiser als bedoeld in artikel 28 van de Vreemdelingenwet 2000 (Vw 2000). Eiser is het hier niet mee eens. Hij voert daartoe een aantal beroepsgronden aan. Aan de hand van deze beroepsgronden beoordeelt de rechtbank de afwijzing van de asielaanvraag.
De rechtbank komt in deze uitspraak tot het oordeel dat het beroep gegrond is. De rechtbank vernietigt het bestreden besluit, maar ziet aanleiding om de rechtsgevolgen daarvan in stand te laten. De rechtbank oordeelt dat de minister het juiste toetsmoment heeft gehanteerd. Daarnaast heeft de minister terecht gesteld dat eiser niet kan worden aangemerkt als vluchteling vanwege zijn vrees voor discriminatie. Ook heeft de minister terecht gesteld dat eiser geen reëel risico op ernstige schade loopt vanwege zijn geloofwaardig geachte problemen met Al-Shabaab. De minister heeft echter onvoldoende gemotiveerd waarom eiser vanwege zijn individuele situatie – zoals zijn lange verblijf buiten Somalië – geen risico op ernstige schade loopt bij terugkeer. Ook heeft de minister, hoewel hij terecht uitgaat van een relatief lager niveau van willekeurig geweld in Mogadishu, onvoldoende gemotiveerd waarom eiser vanwege zijn individuele omstandigheden geen verhoogd risico loopt om slachtoffer te worden van willekeurig geweld. Om deze redenen is het beroep gegrond, maar de rechtbank ziet aanleiding om de rechtsgevolgen van het vernietigde besluit in stand te laten. Verder heeft de minister terecht gesteld dat eiser niet in aanmerking komt voor een vergunning op grond van het traumatabeleid, artikel 8 van het EVRM of vanwege schrijnende omstandigheden. Hieronder legt de rechtbank uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.
Op deze zaak is het recht van toepassing dat gold vóór 12 juni 2026.
Procesverloop
2. Eiser heeft een aanvraag om verlening van een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd ingediend. De minister heeft met het bestreden besluit van 20 oktober 2025 deze aanvraag afgewezen als ongegrond.
Eiser heeft beroep ingesteld tegen het bestreden besluit. De minister heeft op het beroep gereageerd met een verweerschrift. Eiser heeft daarop gereageerd met een aanvulling van het beroep.
De rechtbank heeft het beroep op 5 augustus 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben de gemachtigde van eiser en de gemachtigde van de minister deelgenomen.
Beoordeling door de rechtbank
Inleiding
3. Eiser heeft zijn eerste asielaanvraag ingediend op 12 december 2020. Die aanvraag is toen niet in behandeling genomen omdat een andere lidstaat op grond van de Dublinverordening verantwoordelijk was voor de behandeling daarvan. De tweede en derde asielaanvraag van eiser zijn ook niet inhoudelijk behandeld omdat eiser met onbekende bestemming was vertrokken. Vervolgens heeft eiser op 31 mei 2024 zijn vierde (huidige) asielaanvraag ingediend, waarin zijn relaas voor het eerste inhoudelijk is beoordeeld.
Aan deze asielaanvraag heeft eiser ten grondslag gelegd dat hij in Somalië problemen heeft gehad met Al-Shabaab en om deze reden het land heeft verlaten. Hij is door Al-Shabaab ontvoerd, zijn zus is door hen vermoord en zijn broer gemarteld. Hij vreest bij terugkeer door Al-Shabaab vermoord te worden. Daarnaast behoort eiser tot een minderheidsstam en is hij om die reden gediscrimineerd in Somalië.
De minister heeft deze aanvraag bij besluit van 5 september 2024 afgewezen als kennelijk ongegrond. Daarbij heeft de minister gesteld dat de identiteit van eiser en de problemen met Al-Shabaab ongeloofwaardig zijn. De nationaliteit en herkomst zijn wel geloofwaardig bevonden, maar leiden niet tot vluchtelingschap en/of een reëel risico op ernstige schade. Het tegen dat besluit ingediende beroep is bij uitspraak van 25 november 2024 gegrond verklaard. Daarbij heeft de rechtbank geoordeeld dat de minister niet kenbaar rekening heeft gehouden met de in het advies van MediFirst genoemde beperkingen. Daarnaast oordeelde de rechtbank dat in het besluit onvoldoende gemotiveerd was waarom gebruik is gemaakt van een niet-registertolk op de eerste dag van het nader gehoor. Tot slot heeft de rechtbank met betrekking tot de geloofwaardigheidsbeoordeling geoordeeld dat een aantal standpunten van de minister geen stand kunnen houden. De rechtbank heeft daarom het besluit van 5 september 2024 vernietigd en de minister opgedragen een nieuw besluit te nemen.
De minister heeft hierna op 8 mei 2025, 27 mei 2025 en 23 juni 2025 voornemens uitgebracht omdat eiser steeds met onbekende bestemming is vertrokken. Eiser heeft zich echter steeds weer (tijdig) gemeld. Op 30 juli 2025 heeft een nader gehoor plaatsgevonden. Na een voornemen en zienswijze heeft de minister op 20 oktober 2025 de asielaanvraag van eiser afgewezen als ongegrond. Dat besluit ligt nu ter toetsing voor. De minister heeft in dat besluit de volgende asielmotieven vastgesteld:
1. identiteit, nationaliteit en herkomst;
2. problemen met Al-Shabaab;
3. discriminatie als lid van de Jereer-stam.
De minister heeft zich op het standpunt gesteld dat alle asielmotieven geloofwaardig zijn. Eiser wordt echter niet aangemerkt als vluchteling omdat het gegeven dat eiser door medeburgers werd gediscrimineerd daarvoor onvoldoende is. Eiser heeft met zijn verklaringen namelijk niet aannemelijk gemaakt dat het voor hem onmogelijk is om te functioneren in Somalië. Daarnaast loopt eiser volgens de minister ook geen reëel risico op ernstige schade. De problemen met Al-Shabaab hebben namelijk in 2008, dus al ruim 17 jaar geleden, plaatsgevonden. Hierdoor is niet aannemelijk dat eiser nog steeds doelwit is. Hij heeft ook niets meer van Al-Shabaab vernomen sinds zijn vertrek. Ook is Mogadishu, waar eiser vandaan komt, sinds 2011 niet meer in handen van Al-Shabaab. Verder neemt de minister voor Mogadishu aan dat sprake is van een relatief lager niveau van willekeurig geweld. Daarmee is het aan eiser om op basis van individuele omstandigheden aannemelijk te maken dat hij een verhoogd risico loopt op willekeurig geweld. Dat heeft eiser niet gedaan. De problemen in het verleden zijn daarvoor onvoldoende. De minister heeft zich in het besluit verder op het standpunt gesteld dat eiser niet voldoet aan de voorwaarden voor het traumatabeleid geen reguliere vergunning op grond van artikel 8 van het EVRM krijgt en dat geen sprake is van klemmende redenen.
Nader stuk na sluiting onderzoek ter zitting
4. Na sluiting van het onderzoek ter zitting heeft de minister op 17 september 2026 aan de rechtbank laten weten dat eiser met onbekende bestemming (MOB) is vertrokken. De minister verzoekt de rechtbank te beoordelen of nog procesbelang bestaat. Deze brief geeft de rechtbank geen aanleiding om het onderzoek te heropenen. De gemachtigde van eiser heeft namelijk tijdens de zitting toegelicht dat eiser door Nederland zwerft en daardoor niet altijd beschikbaar is voor de autoriteiten en andere organisaties. Zij heeft wel al die tijd contact met eiser. De rechtbank voegt hier aan toe dat uit het dossier een patroon blijkt van MOB-meldingen, maar dat de gemachtigde in reactie daarop steeds meedeelde dat zij nog contact heeft met eiser. Gelet op deze historie en de toelichting van de gemachtigde tijdens de zitting over het (doorlopende) contact met eiser ziet de rechtbank geen reden om het onderzoek te heropenen en onderzoek te doen naar het procesbelang. Dit betekent dat de brief van 17 september 2026 buiten beschouwing blijft.
Ingetrokken beroepsgrond
5. Eiser heeft in zijn schriftelijke beroepsgronden aangevoerd dat de minister in het besluit ten onrechte is teruggekomen op geloofwaardig bevonden verklaringen in het voornemen. Deze beroepsgrond heeft eiser tijdens de zitting niet langer gehandhaafd. Deze grond behoeft dan ook geen verdere bespreking.
Heeft de minister het juiste toetsmoment gehanteerd?
6. Eiser betoogt dat de minister een onjuist toetsmoment heeft gehanteerd. Op het moment dat eiser zijn land van herkomst verliet, had hij namelijk aanspraak kunnen maken op internationale bescherming. Dat is volgens eiser het startpunt van de beoordeling en het is vervolgens aan de minister om te motiveren dat die vrees er niet langer is.
Deze beroepsgrond slaagt niet. De minister heeft terecht gesteld dat in asielzaken sprake is van een actuele en ex-nunc toetsing. De minister toetst dus op het moment van het bestreden besluit of een vreemdeling aannemelijk heeft gemaakt dat sprake is van vluchtelingschap of een reëel risico op ernstige schade. Eiser heeft tijdens de zitting desgevraagd niet kunnen toelichten wat de (juridische) grondslag is van zijn standpunt dat de minister bij het beoordelen van de zwaarwegendheid het moment van vertrek uit het land van herkomst als uitgangspunt moet nemen en dat, als een vreemdeling ten tijde van dat vertrek te vrezen had, de minister vervolgens moet motiveren dat deze vrees er op dit moment niet meer is. Dit betoog vindt ook geen steun in de wet- en regelgeving en/of de rechtspraak.
Kan eiser aangemerkt worden als vluchteling vanwege de ondervonden discriminatie?
7. Eiser voert aan dat hij gegronde vrees voor vervolging loopt in Somalië omdat hij lid is van de Jereer-stam. Dit is een minderheidsstam die structureel wordt gediscrimineerd en wordt onderworpen aan geweld, dwang en rekrutering. Eiser heeft uiteengezet welke problemen hij en zijn familie hebben ondervonden. Deze problemen had de minister in samenhang moeten beoordelen. Daarnaast kan deze stam geen bescherming krijgen van de autoriteiten of lokale structuren. Uit landeninformatie blijkt ook dat leden van deze stam kwetsbaar zijn.
Deze beroepsgrond slaagt niet. De minister stelt zich terecht op het standpunt dat eiser niet kan worden aangemerkt als vluchteling vanwege de eerder ondervonden discriminatie. Het is namelijk niet aannemelijk dat eiser vanwege de discriminatie zo ernstig wordt beperkt in zijn bestaansmogelijkheden dat hij onmogelijk op maatschappelijk en sociaal gebied kan functioneren. Daarbij heeft de minister er terecht op gewezen dat uit de verklaringen van eiser blijkt dat zijn familie (die tot dezelfde stam behoort) een woning had in Mogadishu, eiser werk had en niet uitgesloten was van onderwijs en medische zorg. Daarnaast verblijven drie zussen van eiser, die ook tot de Jareer-stam behoren, op dit moment in Somalië. Deze omstandigheden zijn door eiser niet betwist. Het gegeven dat de Jareer-stam behoort tot een van de meest gemarginaliseerde bevolkingsgroepen in Somalië en dat leden van die stam worden onderworpen aan geweld en gedwongen rekrutering, zoals eiser stelt, doet niet af aan het voorgaande waaruit blijkt dat het niet onmogelijk was voor eiser om in Somalië op maatschappelijk en sociaal gebied te functioneren. Door enkel te verwijzen naar algemene landeninformatie, heeft eiser zijn individuele vrees niet aannemelijk gemaakt.
Loopt eiser een reëel risico op ernstige schade?
8. Eiser voert aan dat hij nog steeds vreest voor Al-Shabaab. Dat hij enkel vanwege het tijdsverloop niet meer in de negatieve aandacht zou staan van Al-Shabaab, is onjuist. Al-Shabaab is een gewapende groepering die beschikt over een uitgebreid netwerk en gericht optreedt tegen tegenstanders, deserteurs of personen die zich aan het gezag van Al-Shabaab hebben onttrokken. Door enkel te stellen dat Al-Shabaab vanwege het tijdsverloop geen aandacht meer voor eiser heeft, miskent de minister het systeem en de modus operandi van Al-Shabaab. Eiser voert daarnaast aan dat hij vanwege meerdere individuele omstandigheden een risico loopt op ernstige schade bij terugkeer. Daarbij wijst eiser op zijn lange verblijf in het Westen, zijn lange afwezigheid uit Somalië, zijn gebrek aan kennis over het gebied waar hij naar terug zou moeten, zijn positie als Jareer, de eerdere problemen met Al-Shabaab en zijn psychische problematiek.
Problemen Al-Shabaab vanwege deserteren
De minister stelt zich naar het oordeel van de rechtbank terecht op het standpunt dat eiser geen reëel risico op ernstige schade loopt vanwege zijn eerdere problemen met Al-Shabaab. Dat Al-Shabaab geweld gebruikt tegen deserteurs wordt niet betwist. De minister stelt echter terecht dat eiser niet aannemelijk heeft gemaakt dat hij daarmee te maken zal krijgen, omdat niet is gebleken dat eiser (thans) nog in de negatieve belangstelling van Al-Shabaab staat. Eiser is namelijk in 2008, inmiddels ruim 18 jaar geleden, gevlucht voor Al-Shabaab. Deze periode is dermate lang dat niet gevolgd wordt dat eiser nog langer door hen gezocht wordt of herkend zal worden. Daarnaast is Al-Shabaab al sinds 2011 niet meer aan de macht in Mogadishu. Bovendien heeft eiser zelf ook verklaard dat hij niet meer herkend zal worden en dat hij niet vreest voor een bepaalde groep. In zoverre slaagt de beroepsgrond van eiser niet.
Vrees bij terugkeer
De rechtbank stelt vast dat in de uitspraak van 25 november 2024 aan de minister de opdracht is gegeven om bij de beoordeling van het risico op ernstige schade rekening te houden met het feit dat eiser behoort tot een minderheidsstam, dat hij al een lange tijd uit Somalië weg is, dat hij daar geen sociaal netwerk heeft en dat Al-Shabaab zich ook ophoudt in Mogadishu. Deze omstandigheden heeft de minister niet kenbaar in het besluit betrokken. Tijdens de zitting heeft de minister gesteld dat het vertrekpunt nu een andere geloofwaardigheidsbeoordeling is, dat deze omstandigheden impliciet zijn betrokken en dat het standpunt is dat het aan eiser is om zijn vrees bij terugkeer aannemelijk te maken. De rechtbank stelt vast dat de minister in het bestreden besluit heeft opgenomen dat het door eigen toedoen van eiser is dat hij al lange tijd in Europa is, en dus al lange tijd niet meer in Somalië is geweest. Dit staat echter los van de vraag of op dit moment sprake is van vrees bij terugkeer. Want ook al zou het door eigen toedoen zijn dat eiser al lange tijd niet in Somalië is geweest, dan betekent dat niet dat hij daarom bij terugkeer niet heeft te vrezen. Uit het ambtsbericht over Somalië van april 2025 (ambtsbericht) en de EUAA Country Guidance blijkt namelijk dat een aantal van de door eiser gestelde omstandigheden, zoals een lange tijd buiten Somalië hebben verbleven, risico’s op ernstige schade kunnen betekenen bij terugkeer. De beoordeling of de door eiser genoemde omstandigheden leiden tot een aannemelijke vrees bij terugkeer heeft de minister, ook gelet op de opdracht in de uitspraak van 25 november 2024, ten onrechte onvoldoende kenbaar gemaakt. Dat betekent dat sprake is van een motiveringsgebrek. Het beroep is daarom gegrond.
De rechtbank ziet echter aanleiding om de rechtsgevolgen in stand te laten. Uit het ambtsbericht volgt namelijk dat de mate waarin terugkeerders risico lopen in Somalië sterk samenhangt met hun individuele omstandigheden en hun sociale netwerk. In dat kader stelt de rechtbank vast dat eiser drie zussen heeft die, zo heeft de gemachtigde van eiser tijdens de zitting bevestigd, allemaal in Mogadishu wonen, getrouwd zijn en tot dezelfde clan als eiser behoren. Gelet daarop is de rechtbank van oordeel dat eiser een sociaal netwerk in Mogadishu heeft. Daarbij komt dat eiser ook een neef heeft die bij de veiligheidsdienst werkt. De enkele stelling van eiser dat het hebben van drie zussen niet maakt dat sprake is van een sociaal netwerk, acht de rechtbank onvoldoende, temeer omdat gebleken is dat de in Somalië woonachtige familie bereid is om eiser te helpen. Zo heeft de familie de afgifte en overkomst van identiteitsdocumenten geregeld. Omdat eiser beschikt over een sociaal netwerk in Mogadishu is niet aannemelijk dat hij, ondanks de eerdergenoemde individuele omstandigheden, een reëel risico loopt op ernstige schade bij terugkeer naar Somalië.
Is in Mogadishu sprake van een hogere mate van willekeurig geweld?
9. Eiser voert aan dat, gelet op landeninformatie van ná het door de minister vastgestelde beleid, in het herkomstgebied van eiser (Mogadishu) sprake is van een hogere mate van willekeurig geweld. De veiligheidssituatie is namelijk instabiel, onvoorspelbaar en ernstig verslechterd. Daarbij heeft eiser gewezen op de Country Guidance van oktober 2025 en het EUAA-rapport van mei 2026 over de veiligheidssituatie in Somalië. Ook hebben recent, in juni 2026, weer zware gevechten plaatsgevonden. De minister heeft verder de ontheemding en humanitaire situatie onvoldoende betrokken bij de beoordeling van de mate van willekeurig geweld. Volgens eiser is gelet hierop op dit moment sprake van een relatief hoger niveau van willekeurig geweld. Daarnaast is onduidelijk hoe de individuele risicofactoren van eiser, zoals zijn etnische achtergrond, eerdere problemen met Al-Shabaab en langdurig verblijf in het Westen, meewegen in de beoordeling of eiser een verhoogd risico loopt om slachtoffer te worden van willekeurig geweld. Ook hierbij heeft eiser gewezen op het Country Guidance rapport van oktober 2025 waaruit een aantal relevante omstandigheden blijken waardoor eiser een verhoogd risico loopt om slachtoffer te worden van willekeurig geweld, zoals bijvoorbeeld zijn gebrek aan kennis van de plaatselijke situatie en geweldpatronen vanwege zijn langdurige verblijf buiten Somalië. Tijdens de zitting heeft eiser nader toegelicht dat zijn betoog zo moet worden begrepen dat de minister op basis van de recentere rapporten van het EUAA voor Mogadishu niet langer kan uitgaan van een relatief lager niveau van willekeurig geweld.
Niveau van willekeurig geweld in Mogadishu
De minister stelt zich op het standpunt dat in Mogadishu sprake is van een relatief lager niveau van willekeurig geweld, zoals ook is benoemd in paragraaf C7/30.4.2 van de Vreemdelingencirculaire 2000 (Vc 2000). In het verweerschrift is de minister uitgebreider ingegaan op de EUAA-rapporten van oktober 2025 en mei 2026. Maar dat heeft het standpunt niet anders gemaakt.
De rechtbank stelt voorop dat niet in geschil is dat getoetst moet worden aan Mogadishu, omdat dit het herkomstgebied is van eiser en hij daar naartoe zal moeten terugkeren. Ook is niet in geschil dat in Mogadishu geen sprake is van een uitzonderlijk niveau van willekeurig geweld, waardoor de enkele aanwezigheid leidt tot een reëel risico op willekeurig geweld. Het geschil spitst zich toe op de vraag of sprake is van een relatief hoger niveau (zoals eiser betoogt) of een relatief lager niveau van willekeurig geweld (zoals de minister stelt).
De rechtbank oordeelt dat de minister ten aanzien van Mogadishu terecht is uitgegaan van een relatief lager niveau van willekeurig geweld. De rechtbank verwijst daarbij allereerst naar recente uitspraken van deze rechtbank en zittingsplaats, waarbij het Country Guidance rapport van oktober 2025 is betrokken en waarin is geoordeeld dat dit rapport niet maakt dat de minister niet langer kan uitgaan van een relatief lager niveau van willekeurig geweld. Met betrekking tot het EUAA-rapport van mei 2026 overweegt de rechtbank het volgende. Uit dit rapport volgt dat:
“Al-Shabaab attacks within Mogadishu have reportedly declined since 2023, evolving from recurring bomb attacks to less frequent high profile attacks aiming at undermining government authority. Similarly, a UN report noted that between July and December 2025, Al-Shabaab attacks focused on military targets and were largely directed at security installations and government officials.”
“All this notwithstanding, the overall security situation in Mogadishu (Benadir) experienced a further decline in the overall number of security events and resulting fatalities - 354 and 225 respectively - in line with late periods. Reportedly, within Mogadishu, Al-Shabaab focused more on military targets than on mass civilian casualties.”
Naar het oordeel van de rechtbank kan hieruit worden afgeleid dat de aandacht van Al-Shabaab voor Mogadishu zelf lijkt te zijn afgenomen en dat Al-Shabaab de focus meer op militaire doelen heeft gelegd. Hieruit blijkt naar het oordeel van de rechtbank dat eerder sprake is van gericht geweld dan van willekeurig geweld. Het betoog van eiser dat ook bij deze gerichte aanvallen burgers risico lopen om daarvan slachtoffer te worden, met name omdat Mogadishu een dichtbevolkte stad is, leidt niet tot een ander oordeel. Het EUAA rapporteert namelijk met betrekking tot de veiligheidssituatie in Mogadishu dat sprake is van een daling van het aantal incidenten en slachtoffers. Ook het aantal ontheemden leidt niet tot een ander oordeel, nu niet in geschil is dat het aantal ontheemden ongeveer gelijk is gebleven. Uit dit rapport volgt geen wezenlijke verslechtering van de veiligheidssituatie in Mogadishu, waardoor niet langer uitgegaan zou kunnen worden van het lagere niveau van willekeurig geweld. De beroepsgrond van eiser slaagt dus in zoverre niet.
Individuele situatie en persoonlijke omstandigheden
De minister heeft zich in het bestreden besluit en in het verweerschrift op het standpunt gesteld dat de individuele omstandigheden die eiser heeft aangevoerd, zien op gericht geweld, waardoor deze omstandigheden volgens de minister niet kunnen worden betrokken bij de beoordeling of eiser gelet op zijn individuele positie en persoonlijke omstandigheden een verhoogd risico loopt om slachtoffer te worden van willekeurig geweld.
De rechtbank is van oordeel dat de minister het onder 9.4 genoemde standpunt onvoldoende heeft gemotiveerd. Ook tijdens de zitting heeft de minister onvoldoende kunnen toelichten waarom de omstandigheden zoals door eiser benoemd enkel zien op gericht geweld en niet relevant zijn bij de vraag of iemand een verhoogd risico loopt om slachtoffer te worden van willekeurig geweld. De rechtbank oordeelt dat de minister met de onder 9.4. weergegeven motivering miskent dat bij de beoordeling van artikel 15, aanhef en onder c, van de Kwalificatierichtlijn elementen die verband houden met de individuele status en persoonlijke situatie van de vreemdeling kunnen bijdragen aan het reële risico op ernstige schade. De door eiser genoemde omstandigheden kunnen risicoverhogende factoren zijn die maken dat juist hij risico loopt om slachtoffer te worden van willekeurig geweld, zoals ook volgt uit het EUAA-rapport van oktober 2025. Dat betekent dat de minister had moeten beoordelen of deze omstandigheden kunnen leiden tot een verhoogd risico op ernstige schade door willekeurig geweld. Dat heeft de minister miskend. Dat betekent dat het bestreden besluit ook op dit punt een motiveringsgebrek kent en ook hierom voor vernietiging in aanmerking komt. In het kader van de finale geschilbeslechting zal de rechtbank ook hier beoordelen of de rechtsgevolgen van het vernietigde besluit in stand kunnen worden gelaten
Zoals de rechtbank onder 8.3 heeft geoordeeld, beschikt eiser in Mogadishu over een sociaal netwerk, waar hij terecht kan voor onderdak en hulp en zijn gebrek aan kennis van de plaatselijke situatie en geweldpatronen kan compenseren. Ten aanzien van de overige omstandigheden – ook in onderlinge samenhang bezien – heeft eiser onvoldoende onderbouwd dat hij bij terugkeer een verhoogd risico loopt op ernstige schade. De rechtbank neemt daarbij in aanmerking dat eiser ook tijdens zijn eerdere jarenlange verblijf in Mogadishu al behoorde tot een minderheidsclan en uitingen van discriminatie heeft ervaren, maar zich wel staande wist te houden. Ook het enkele feit dat eiser na een lang verblijf in het buitenland terugkeert naar Somalië, is onvoldoende om een verhoogd risico aan te nemen. Uit het ambtsbericht volgt namelijk dat de mate waarin terugkeerders risico lopen in Somalië sterk samenhangt met hun individuele omstandigheden en hun sociale netwerk. Zoals hiervoor overwogen heeft eiser bij terugkeer in Mogadishu een sociaal netwerk. Tot slot is van belang dat eiser – zie onder 8.1 – niet aannemelijk heeft gemaakt dat hij een reëel risico op ernstige schade loopt vanwege zijn eerdere problemen met Al-Shabaab.
Komt eiser in aanmerking voor een vergunning op grond van het traumatabeleid?
10. Eiser betoogt dat hij aan alle voorwaarden voldoet van het traumatabeleid. Hij is namelijk op zeer jonge leeftijd gedwongen gerekruteerd en vastgehouden door Al-Shabaab, zijn zus is op gewelddadige wijze omgebracht en eiser is getuige geweest van de sporen van de marteling van zijn broer. Daarnaast is eiser getuige geweest van het neerschieten van zijn vriend. Deze gebeurtenissen hebben voor eiser blijvende fysieke en psychische gevolgen. Daarnaast staat in het beleid niet dat tijdsverloop ertoe kan leiden dat geen beroep meer kan worden gedaan op dat beleid. Tot slot betoogt eiser dat, ook als hij niet aan alle voorwaarden van het traumatabeleid voldoet, de minister kenbaar moet beoordelen of artikel 4:84 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) kan worden toegepast.
De minister stelt zich terecht op het standpunt dat eiser niet voldoet aan de voorwaarden voor het traumatabeleid, zoals opgenomen in paragraaf C2/3.3.2.2 van de Vc 2000. Daarbij heeft eiser tijdens de zitting erkend dat de marteling van zijn broer geen omstandigheid is die valt onder de limitatieve opsomming van het traumatabeleid, omdat eiser daarvan geen getuige is geweest. Dat heeft de minister dan ook terecht gesteld. De minister heeft in het bestreden besluit echter ten onrechte gesteld dat eiser met betrekking tot de moord op zijn zus niet onder het traumatabeleid kan vallen omdat hij daar geen getuige van is geweest. De rechtbank wijst er in dat kader op dat in voornoemde beleidsparagraaf staat dat ‘de gewelddadige dood van naaste familieleden of huisgenoten van de vreemdeling’ als traumatiserende daad in het kader van het traumatabeleid kan worden aangemerkt. Dat eiser daarvan getuige had moeten zijn, volgt niet uit dit beleid. De minister heeft dit tijdens de zitting ook erkend. De dood (onthoofding) van de zus van eiser kan naar het oordeel van de rechtbank worden aangemerkt als ‘gewelddadige dood van een familielid’. Dat betekent dat sprake is van een (traumatiserende) daad/gebeurtenis die valt onder het traumatabeleid. Dat leidt echter niet tot verlening van een verblijfsvergunning, omdat eiser niet voldoet aan een andere (cumulatieve) voorwaarde van het traumatabeleid. Uit het voornoemde beleid volgt namelijk dat er (ook) sprake moet zijn van een causaal verband tussen de traumatische gebeurtenis en het vertrek uit het land van herkomst. De directe aanleiding voor het vertrek uit Somalië was niet de dood van zijn zus maar de latere rekrutering door Al-Shabaab en de daarop volgende ontsnapping, maar die gebeurtenissen vallen niet onder het traumatabeleid. In de correcties en aanvullingen op het nader gehoor is ook benadrukt dat de ontsnapping aan Al-Shabaab de reden voor vertrek is geweest. Dat de dood van de zus hierbij ook meespeelde, zoals eiser tijdens de zitting heeft betoogd, maakt dat niet anders omdat de dood van de zus zelf kennelijk geen reden was om Somalië te verlaten. Daardoor is er onvoldoende causaal verband tussen de traumatische gebeurtenis en het vertrek uit Somalië en heeft de minister terecht gesteld dat eiser niet in aanmerking komt voor een verblijfsvergunning op grond van het traumatabeleid.
Ook het beroep op artikel 4:84 van de Awb slaagt niet. Het traumatabeleid is namelijk al een (begunstigende) afwijking van de toepassing van artikel 29, eerste lid, onder b, van de Vw 2000. De door eiser genoemde omstandigheid – te weten: dat ook als niet wordt voldaan aan de voorwaarden van het traumatabeleid de minister gelet op de combinatie van de meegemaakte gebeurtenissen (minderjarigheid, gedwongen rekrutering, familiegeweld, dood van een vriend en de psychische gevolgen) moet afwijken van die voorwaarden – is geen reden om af te wijken van het beleid omdat dit geen bijzondere omstandigheid is als bedoeld in artikel 4:84 van de Awb, aangezien daardoor de limitatieve opsomming in het beleid zou worden uitgebreid.
Komt eiser in aanmerking voor een vergunning op grond van artikel 8 van het EVRM?
11. Eiser betoogt dat hij aanspraak kan maken op een vergunning op grond van artikel 8 van het EVRM, zodat hij vanuit Nederland het gezinsleven met zijn zoon in Duitsland kan continueren. Hoewel eiser de biologische band nog niet heeft aangetoond, is het grievend om de verwantschap te ontkennen. Eiser heeft namelijk veel verdriet van het overlijden van zijn andere zoon.
De rechtbank is van oordeel dat de minister in wat eiser heeft aangevoerd terecht geen reden heeft gezien om aan hem een vergunning op grond van artikel 8 van het EVRM te verlenen. Eiser heeft onvoldoende onderbouwd waarom de minister hem in Nederland een verblijfsvergunning op grond van artikel 8 van het EVRM zou moeten verlenen, zodat eiser in Duitsland gezinsleven (contact met zijn zoon) kan uitoefenen. Daar komt bij dat eiser tijdens het nader gehoor heeft verklaard geen contact te hebben met zijn zoon. De beroepsgrond slaagt niet.
Had de minister een vergunning op grond van schrijnendheid moeten verlenen?
12. Eiser betoogt dat de minister hem vanwege zijn schrijnende omstandigheden een vergunning had moeten verlenen. Daarbij speelt mee dat zijn ene zoon is overleden in Duitsland en zijn andere zoon daar nog verblijft. Daarnaast spelen bij eiser veel psychische klachten. Tijdens de zitting heeft eiser bevestigd dat dit moet worden begrepen als een beroep op artikel 3.6ba van het Vreemdelingenbesluit 2000 (Vb 2000).
Naar het oordeel van de rechtbank heeft de minister geen aanleiding hoeven zien om aan eiser een vergunning op basis van schrijnendheid te verlenen. Uit het beleid (paragraaf B11/2.5 van de Vc 2000) blijkt dat hiervan slechts zeer terughoudend gebruik wordt gemaakt. In het beleid staan ook een aantal omstandigheden benoemd, en hoewel deze niet limitatief zijn, doet geen van deze omstandigheden zich in het geval van eiser voor. Hoewel uit het dossier is op te maken dat bij eiser sprake is van psychische problematiek, is daarvan geen medische documentatie overgelegd. Daarom is onduidelijk waaruit deze problemen bestaan. Tijdens de zitting is gebleken dat eiser niet onder behandeling staat en dat er nooit een diagnose is gesteld. Ten aanzien van de zoon van eiser die in Duitsland woont, heeft de minister ook geen schrijnende omstandigheid hoeven zien. Eiser heeft onvoldoende onderbouwd waarom eiser voor contact met zijn zoon in Duitsland in Nederland een verblijfsvergunning zou moeten krijgen. Er is dus geen sprake van een samenstel van omstandigheden die zodanig schrijnend zijn dat toepassing moet worden gegeven aan artikel 3.6ba van het Vb 2000. De beroepsgrond slaagt niet.
Conclusie en gevolgen
13. Het beroep is gegrond. De minister heeft het bestreden besluit in strijd met artikel 3:46 van de Awb onvoldoende deugdelijk gemotiveerd. De rechtbank vernietigt het bestreden besluit, maar ziet wel aanleiding om gelet op wat is overwogen onder 8.3 en 9.6 te bepalen dat de rechtsgevolgen van het bestreden besluit in stand blijven. Dat betekent dat de minister de asielaanvraag van eiser terecht heeft afgewezen.
Omdat het beroep gegrond is, krijgt eiser een vergoeding van zijn proceskosten. De minister moet deze vergoeding betalen. De vergoeding bedraagt € 1.868 (1 punt voor het indienen van het beroepschrift en 1 punt voor het verschijnen op de zitting, met een waarde per punt van € 934 en een wegingsfactor 1). Verder zijn geen kosten gemaakt die vergoed kunnen worden.
Beslissing
De rechtbank:
- verklaart het beroep gegrond;
- vernietigt het bestreden besluit van 20 oktober 2025;
- bepaalt dat de rechtsgevolgen van het vernietigde besluit in stand blijven;
- veroordeelt de minister in de proceskosten van eiser tot een bedrag van € 1.868.
Deze uitspraak is gedaan door mr. J.M. Hollebrandse, rechter, in aanwezigheid van mr. K.H.M.M. Otten, griffier.
Uitgesproken in het openbaar en bekendgemaakt op:
Informatie over hoger beroep
Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met de uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen 4 weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.