Bestuursrecht overig

Verzoek om overbrenging vanuit Afghanistan. Tolkenregeling.

Rechtbank Den Haag, 21 oktober 2026

Zaakgegevens

Op 21 oktober 2026 heeft de Rechtbank Den Haag in eerste aanleg uitspraak gedaan in een zaak over bestuursrecht.

Instantie
Rechtbank Den Haag
Zittingsplaats
Den Haag
Datum uitspraak
21 oktober 2026
Datum publicatie
20 oktober 2026
Zaaknummer
SGR 25/4342
Procedure
Eerste aanleg - enkelvoudig
ECLI
ECLI:NL:RBDHA:2026:30879
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Verzoek om overbrenging vanuit Afghanistan. Tolkenregeling.

Uitspraak

RECHTBANK DEN HAAG

Bestuursrecht

zaaknummer: SGR 25/4342


uitspraak van de enkelvoudige kamer van 21 oktober 2026 in de zaak tussen


[eiser] , uit [land] , eiser

(gemachtigde: mr. M.A. Krikke),

en

de minister van Defensie, verweerder

(gemachtigde: mr. E.C. Pietermaat).

Inleiding

1. In deze uitspraak beoordeelt de rechtbank het beroep van eiser tegen de afwijzing van zijn verzoek om overbrenging van hem en zijn gezin naar Nederland.

1.1.

Verweerder heeft deze aanvraag met het besluit van 5 september 2022 afgewezen. Dit besluit is, nadat de gemachtigde van eiser op 14 mei 2023 namens eiser opnieuw om overbrenging verzocht, op 3 juli 2024 aan de gemachtigde van eiser toegezonden. Eiser heeft bezwaar gemaakt en beroep ingesteld tegen het niet tijdig nemen van een besluit op zijn bezwaarschrift.

1.2.

Met het bestreden besluit van 22 juli 2025 op het bezwaar van eiser is verweerder bij de afwijzing van de aanvraag gebleven.

1.3.

Verweerder heeft op het beroep gereageerd met een verweerschrift.

1.4.

De rechtbank heeft het beroep op 23 september 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: eiser (het laatste deel van de zitting via een telefoonverbinding), A.J. Omarkhel als tolk, de gemachtigde van eiser, [naam 1] , kantoorgenoot van de gemachtigde van verweerder, en [naam 2] , ambtenaar werkzaam bij het ministerie van Defensie.

Beoordeling door de rechtbank

Waar gaat deze zaak over?

2. Eiser heeft verzocht om overbrenging van Afghanistan naar Nederland. Hij stelt dat hij van 2004 tot 2011 als dorpsoudste op verzoek van het hoofd van de politie van de provincie Baghlan bewakers heeft voorgedragen aan het Provinciaal Reconstructie Team (PRT) in [plaats] , eerst ten behoeve van het Nederlandse PRT (tot 2006) en daarna ten behoeve van het Hongaarse PRT (tot 2011). Ook fungeerde hij als tussenpersoon tussen de lokale bevolking en het PRT. Vanaf 2012 tot de machtsovername door de Taliban was hij werkzaam voor het Afghaanse ministerie van Defensie. Eiser stelt dat hij als gevolg van de werkzaamheden voor het Nederlandse PRT gevaar loopt. Verweerder heeft het verzoek van eiser afgewezen, omdat eiser geen lokale medewerker is geweest als bedoeld in de Tolkenregeling.

Wat vindt eiser in beroep?

3. Eiser voert aan dat hij wel degelijk kwalificeert als lokale medewerker. Eiser droeg niet alleen geschikte kandidaten voor, maar fungeerde ook als spreekbuis van het PRT richting de bevolking. Verweerder heeft dit ten onrechte niet meegenomen. Alle lokale Afghanen die minimaal drie maanden voor de missie hebben gewerkt kunnen een beroep doen op de Tolkenregeling. Eiser voldoet daaraan. Verweerder moet dus een individuele beoordeling maken.

4. Eiser loopt gevaar door zijn werkzaamheden voor het Nederlandse PRT. Verweerder stelt ten onrechte dat eiser met de overgelegde videobeelden het actuele gevaar niet heeft aangetoond, omdat de beelden niet direct herleidbaar zouden zijn tot hem en/of zijn straat. Hij heeft de videobeelden zelf gemaakt. Het feit dat hij ook voor het Hongaarse PRT heeft gewerkt betekent verder niet dat er geen verband is tussen zijn werkzaamheden voor de Nederlandse missie en de bedreigingen. Uit algemene openbare bronnen blijkt een groot dreigingsrisico juist omdat eiser zichtbaar heeft gewerkt voor de missie. Eiser verwijst naar openbare bronnen, zoals het Algemene Ambtsbericht 2023, waaruit blijkt welke dreiging personen ervaren die geassocieerd werden met westerse troepen. Duidelijk is dat er in Afghanistan huis-aan-huiszoekingen door de Taliban plaatsvinden, waarbij eiser het gevaar loopt gearresteerd en geëxecuteerd te worden vanwege zijn werkzaamheden. Voldoende is dat er een verband bestaat tussen de werkzaamheden en de bedreigingen; dat dit ook nog voor andere werkzaamheden zou gelden, maakt dit niet anders.

5. Het is onevenredig om te verlangen dat eiser aantoont dat de bedreigingen exclusief zien op Nederland. Dit plaatst hem in een onmogelijke positie, omdat een aanvraag bij Hongarije dan tot eenzelfde afwijzing zou komen en hij in een vacuüm belandt en er geen enkele bescherming kan worden verkregen. Verder is het voor hem onmogelijk het daadwerkelijk gevaar aan te tonen. Immers, pas als dit zich manifesteert, kan hij dit bewijzen. Het bestreden besluit is daarom in strijd met het evenredigheidsbeginsel. De eis van zichtbaar in een positie zijn gebracht staat bovendien ver af van de Afghaanse realiteit. Ook bij niet (heel) zichtbare functies is er een groot risico dat de Taliban hiervan op de hoogte is geraakt. De Taliban is nooit uit Afghanistan verdwenen, getuige de vele zelfmoordaanslagen die hebben plaatsgevonden, zodat alleen daardoor het directe gevaar al vaststaat.

Wat is het oordeel van de rechtbank?

Wat houdt de Tolkenregeling in?

6. De Tolkenregeling komt voort uit een set werkafspraken uit 2014 tussen de ministeries van Defensie, Buitenlandse Zaken en Veiligheid en Justitie. De hoogste bestuursrechter heeft overwogen dat het bij de Tolkenregeling gaat om personen en hun familieleden die Nederland op de een of andere manier hebben ondersteund bij de missies in Afghanistan en daardoor gevaar lopen. Nederland voelt zich daarom verantwoordelijk voor die personen en hun familieleden. Met het maken van de interne werkafspraken waar de Tolkenregeling uit bestaat, hebben de betrokken bestuursorganen de publieke taak aan zich getrokken om zich in te spannen voor de veiligheid van die personen en hun familieleden. De inspanningsverplichting die de betrokken bestuursorganen zichzelf hebben opgelegd heeft geen wettelijke grondslag. Het gaat om buitenwettelijk en begunstigend beleid. De door de betrokken bestuursorganen gegeven invulling aan en afbakening van de Tolkenregeling zijn volgens de hoogste bestuursrechter niet in strijd met het evenredigheidsbeginsel en er zijn geen aanwijzingen dat verweerder dit beleid inconsistent toepast. De bestuursrechter toetst buitenwettelijk beleid aan het evenredigheidsbeginsel als de betrokkenen zich daarop beroepen. De beslissingsruimte van het bestuursorgaan bij buitenwettelijk beleid is groot, wat in beginsel leidt tot een terughoudender toets door de rechter dan bij binnenwettelijk beleid. Dit betekent dat de bestuursrechter beoordeelt of zich in het individuele geval bijzondere omstandigheden voordoen op grond waarvan de minister niet strikt mag vasthouden aan het beleid als neergelegd in de Tolkenregeling.

7. De hoogste bestuursrechter heeft overwogen dat er twee groepen zijn die onder de Tolkenregeling vallen. Dit zijn personen die ‘hoog profiel werkzaamheden’ hebben verricht en daardoor gevaar lopen (de eerste groep) en anderen die werkzaamheden hebben verricht ten behoeve van een Nederlandse militaire missie in Afghanistan of ten behoeve van een Nederlandse functionaris in het kader van een internationale militaire missie of politiemissie in Afghanistan en daardoor gevaar lopen (de tweede groep). Het is aan degene die zich op de Tolkenregeling beroept om aannemelijk te maken dat hij of zij dergelijke werkzaamheden heeft verricht en daardoor op het moment van de beslissing om overbrenging persoonlijk gevaar loopt.

8. Uit de uitspraken van de hoogste bestuursrechter volgt verder dat het bij ‘hoog profiel werkzaamheden’ gaat om werkzaamheden waarbij Nederland een persoon op individuele basis in een specifieke positie heeft geplaatst waarin hij extra zichtbaar was en werd vereenzelvigd met de Nederlandse missie. Hierbij moet worden gedacht aan tolken, genderspecialisten, persoonlijk bewakers of persoonlijke chauffeurs. Bij personen die ‘hoog profiel werkzaamheden’ hebben verricht, neemt het bevoegde bestuursorgaan eerder aan dat zij als gevolg daarvan gevaar lopen. Andere personen moeten aannemelijk maken dat zij werkzaamheden hebben verricht ten behoeve van een Nederlandse militaire missie in Afghanistan, dat zij gevaar lopen en dat dit gevaar het gevolg is van die werkzaamheden.

Valt eiser onder de reikwijdte van de Tolkenregeling?

9. Omdat het bij de Tolkenregeling om buitenwettelijk en begunstigend beleid gaat, hebben de betrokken bestuursorganen veel beleidsruimte, ook in de afbakening van de groep van begunstigden. Aan personen die buiten dit beleid vallen, wordt namelijk niets onthouden waar zij anders wel recht op zouden hebben.

10. Eiser heeft op verzoek van het hoofd van de politie van de provincie Baghlan bewakers voorgedragen aan het PRT en fungeerde als tussenpersoon tussen de lokale bevolking en het PRT. In de procedure over de afwijzing van eisers verzoek om overbrenging in het kader van de kabinetsbrief van 11 oktober 2021 is komen vast te staan dat eiser zijn activiteiten, het voordragen van Afghaanse kandidaten voor de functie van bewaker bij het PRT en de communicatie tussen de lokale bevolking en het PRT, heeft verricht in het kader van zijn functie als dorpsoudste. Eiser hield als dorpsoudste zijn kantoor in het dorp en vervulde als zodanig zijn rol in het Afghaanse lokale bestuur. Vanuit die rol communiceerde hij vooral de behoeftes van de lokale bevolking aan het PRT.

11. Verweerder heeft in het bestreden besluit gemotiveerd toegelicht dat, om te worden aangemerkt als lokale medewerker die ten behoeve van een Nederlandse militaire missie werkzaamheden heeft verricht, vereist is dat de betrokkene als het ware opgenomen is geweest in de werkzaamheden van de militaire missie. Op de zitting heeft verweerder verder toegelicht dat dit individueel wordt beoordeeld en dat wordt gekeken naar de aanwezigheid van een contractuele relatie, naar de vraag of sprake is van een gezagsverhouding en naar de aard van de werkzaamheden en of deze een bijdrage hebben geleverd aan de militaire doelstelling van de missie.

12. Verweerder heeft zich op het standpunt mogen stellen dat eiser met de activiteiten die hij als dorpsoudste heeft verricht niet als het ware opgenomen is geweest in de werkzaamheden van de militaire missie. Hij heeft direct noch indirect in een gezagsverhouding gestaan tot functionarissen van de militaire missie. Eiser droeg de bewakers niet voor op verzoek van Nederlandse functionarissen, maar op verzoek van de lokale politie. Eiser was niet voortdurend betrokken bij het PRT. Verweerder heeft op de zitting toegelicht dat ook het aspect van het faciliteren van communicatie tussen het PRT en bevolking in de beoordeling is betrokken. Dit doet er echter niet aan af dat eiser niet meer of anders heeft gedaan dan zijn functie vervullen in het lokaal bestuur.

13. Naar het oordeel van de rechtbank heeft verweerder hiermee afdoende gemotiveerd dat eiser niet kan worden aangemerkt als een lokale medewerker in de zin van de Tolkenregeling. Verweerder heeft alleen al op grond daarvan het verzoek om overbrenging mogen afwijzen.

Heeft eiser aannemelijk gemaakt dat hij gevaar loopt als gevolg van zijn werkzaamheden?

14. Ten overvloede zal de rechtbank beoordelen of verweerder zich op het standpunt mocht stellen dat eiser niet aannemelijk heeft gemaakt dat hij gevaar loopt als gevolg van zijn werkzaamheden.

15. Niet meer in geschil is dat eiser geen ‘hoog profiel werkzaamheden’ heeft verricht als bedoeld in de Tolkenregeling en dus niet onder de eerste groep valt. Omdat geen sprake is van hoog profiel werkzaamheden, is het aan eiser om aannemelijk te maken dat hij gevaar loopt als gevolg van zijn werkzaamheden.

16. Eiser heeft in dit verband een dreigbrief van september 2009 overgelegd van de Inlichtingendienst Zone Noord en Noord-Oost van Afghanistan, waarin staat dat hij en zijn zoons worden gedood indien hij geen medewerking verleent aan het opblazen van het PRT in Baghlan. Ook heeft hij videobeelden ingediend van, zo stelt hij, een aanval op het huis onder zijn huis, een paar dagen na het arriveren van de Taliban in Kabul. Eiser, die een aantal jaren in Iran heeft verbleven, heeft op de zitting verder naar voren gebracht dat hij in mei 2026 samen met zijn jongste zoon is uitgezet uit Iran en inmiddels weer in Afghanistan verblijft. Het gaat slecht met hem en hij voelt zich onveilig. Hij heeft geen vaste plek en verblijft op verschillende plaatsen.

17. Verweerder heeft naar het oordeel van de rechtbank mogen oordelen dat eiser het gevaar niet aannemelijk heeft gemaakt en evenmin dat het gestelde gevaar het gevolg is van de werkzaamheden die hij als dorpsoudste heeft verricht ten behoeve van het Nederlandse PRT. De door hem overgelegde dreigbrief is van langer geleden, uit 2009, en verwijst ook naar het verlenen van medewerking aan de toenmalige regering. Uit de videobeelden kan niet worden afgeleid wanneer en waar deze zijn gemaakt en, zoals verweerder ook heeft overwogen, ook niet dat sprake is van een gerichte aanval tegen eiser. Daarbij komt dat, zoals verweerder ook heeft uiteengezet, eiser na het vertrek van het Nederlandse PRT nog vijf jaar betrokkenheid heeft gehad bij het Hongaarse PRT en daarna nog voor het Afghaanse ministerie van Defensie heeft gewerkt. De verwijzing naar openbare bronnen, zoals een algemeen ambtsbericht, is onvoldoende concreet. Deze zien immers niet op de situatie van eiser persoonlijk. De huidige situatie in Afghanistan maakt verder ook niet dat verweerder eerder moet aannemen dat een persoon gevaar loopt.

18. De bewijslast die verweerder aan eiser oplegt is niet in strijd met het evenredigheidsbeginsel. Zoals hierboven is weergegeven gaat het bij de Tolkenregeling om buitenwettelijk begunstigend beleid en heeft verweerder bij het opstellen van zulk beleid veel beleidsruimte. Verweerder heeft erop gewezen dat voor de uitvoering van de Tolkenregeling, anders dan bij asielaanvragen, zeer relevant is dat er een oorzakelijk verband is met het werk juist voor de Nederlandse militaire missie in Afghanistan. Verweerder mag van eiser vragen dat hij het gevaar en het causaal verband tussen het gestelde gevaar en de werkzaamheden aannemelijk maakt, en mag eiser eveneens tegenwerpen dat hij ook voor het Hongaarse PRT en het Afghaanse ministerie van Defensie heeft gewerkt. Dat het voor eiser moeilijk is om concreet te maken dat hij gevaar loopt wegens zijn werkzaamheden voor Nederland, door het tijdsverloop in combinatie met de complexe Afghaanse samenleving, neemt niet weg dat verweerder dit van hem mag verlangen.

19. Verder is niet gebleken van bijzondere feiten of omstandigheden die maken dat het beleid in dit concrete geval zodanig onevenredig uitpakt dat verweerder de komst van eiser naar Nederland alsnog had moeten faciliteren. Verweerder heeft het verzoek om overbrenging daarom kunnen afwijzen.

Het beroep tegen het niet tijdig nemen van een besluit

20. Omdat verweerder met het besluit van 22 juli 2025 heeft beslist op het bezwaar heeft eiser geen belang meer bij het beroep voor zover dat is gericht tegen het niet tijdig nemen van een besluit. Dit beroep is daarom niet-ontvankelijk. Omdat verweerder niet tijdig een besluit op het bezwaar van eiser heeft genomen en het beroep dus terecht is ingediend, zal de rechtbank verweerder veroordelen in de proceskosten die eiser heeft gemaakt voor het indien van het beroep tegen het niet tijdig nemen van een besluit.

Conclusie en gevolgen

21. Het beroep voor zover dat is gericht tegen het niet tijdig nemen van een besluit is niet-ontvankelijk. Het beroep voor zover het is gericht tegen het besluit van 22 juli 2025 is ongegrond. Dat betekent dat verweerder het verzoek van eiser om overbrenging naar Nederland op grond van de Tolkenregeling op goede gronden heeft afgewezen.

22. De proceskosten voor het beroep niet tijdig beslissen stelt de rechtbank voor een door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand vast op € 467,- (1 punt voor het indienen van een beroepschrift, met een waarde per punt van € 934,- en een wegingsfactor 0,5). De rechtbank is van oordeel dat deze zaak van licht gewicht is, omdat het alleen gaat over de vraag of de beslistermijn is overschreden.

Beslissing

De rechtbank:

- verklaart het beroep, voor zover dat ziet op het niet tijdig beslissen op het bezwaar, niet-ontvankelijk;

- verklaart het beroep, voor zover het ziet op het besluit van 22 juli 2025, ongegrond;

- veroordeelt verweerder tot betaling van € 467,- aan proceskosten aan eiser.

Deze uitspraak is gedaan door mr. M. de Kock-Molendijk, rechter, in aanwezigheid van mr. M. de Graaf, griffier.

Uitgesproken in het openbaar op 21 oktober 2026.

griffier

rechter

Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:

Informatie over hoger beroep

Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.

Op grond van artikel 6:20, derde lid, van de Awb heeft het beroep tegen het niet tijdig nemen van een besluit mede betrekking op het alsnog genomen besluit op het bezwaar van eiser. Werkafspraken tolken, te vinden via: https://open.overheid.nl/documenten/05768c10-ed82-4ece-80b5-def86652392b/file. Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (Afdeling), 8 april 2026, ECLI:NL:RVS:2026:1869. Uitspraak van de grote kamer van de CRvB van 15 mei 2025, ECLI:NL:CRVB:2025:700, onder 4.9.2.1 en 4.9.2.2. Afdeling, 16 september 2026, ECLI:NL:RVS:2026:5523. Zie de uitspraak van de Afdeling van 8 april 2026, ECLI:NL:RVS:2026:1869, onder 5.2.3 tot en met 5.2.6., en de uitspraak van de Afdeling van 8 april 2026, ECLI:NL:RVS:2026:1945, onder 5.1. ECLI:NL:RVS:2026:1869, onder 5.2.3 en 5.4. ECLI:NL:RVS:2026:1869, onder 5.2.4. ECLI:NL:RVS:2026:1869, onder 5.2.4 en 5.2.5. Afdeling, 10 september 2025, ECLI:NL:RVS:2025:4329. ECLI:NL:RVS:2026:1945, onder 6.1. ECLI:NL:RVS:2026:1869, onder 5.4. Afdeling, 16 september 2026, ECLI:NL:RVS:2026:5514. Op grond van het Besluit proceskosten bestuursrecht.