Bestuursrecht overig

Verzoek om overbrenging vanuit Afghanistan. Tolkenregeling.

Rechtbank Den Haag, 21 oktober 2026

Zaakgegevens

Op 21 oktober 2026 heeft de Rechtbank Den Haag in eerste aanleg uitspraak gedaan in een zaak over bestuursrecht.

Instantie
Rechtbank Den Haag
Zittingsplaats
Den Haag
Datum uitspraak
21 oktober 2026
Datum publicatie
20 oktober 2026
Zaaknummer
SGR 25/6486
Procedure
Eerste aanleg - enkelvoudig
ECLI
ECLI:NL:RBDHA:2026:30880
E-mail
Inhoud van deze uitspraak

Samenvatting

Verzoek om overbrenging vanuit Afghanistan. Tolkenregeling.

Uitspraak

RECHTBANK DEN HAAG

Bestuursrecht

zaaknummer: SGR 25/6486


uitspraak van de enkelvoudige kamer van 21 oktober 2026 in de zaak tussen


de echtgenote van [naam] , uit [land] , eiseres

(gemachtigde: mr. M.A. Krikke),

en

de minister van Defensie,

(gemachtigde: mr. E.C. Pietermaat).

Inleiding

1. In deze uitspraak beoordeelt de rechtbank het beroep van eiseres tegen de afwijzing van het verzoek van haar inmiddels overleden echtgenoot om overbrenging van hun gezin naar Nederland.

1.1.

Verweerder heeft deze aanvraag met het besluit van 21 februari 2024 afgewezen. Met het bestreden besluit van 29 juli 2025 op het bezwaar is verweerder bij de afwijzing van de aanvraag gebleven.

1.2.

Verweerder heeft op het beroep gereageerd met een verweerschrift.

1.3.

De rechtbank heeft het beroep op 23 september 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: eiseres en haar zoon (het laatste deel van de zitting via een telefoonverbinding), A.J. Omarkhel als tolk, de gemachtigde van eiser, mr. B.S. Jaasma, kantoorgenoot van de gemachtigde van verweerder, en mr. A.J.M. Zwiep, ambtenaar werkzaam bij het ministerie van Defensie.

Beoordeling door de rechtbank

Waar gaat deze zaak over?

2. De echtgenoot van eiseres heeft verzocht om overbrenging van Afghanistan naar Nederland. Hij stelde tussen 2004 en 2006 voor het Provinciaal Reconstructie Team (PRT) in [plaats] in de provincie [naam provincie] , Afghanistan, te hebben gewerkt als schoonmaker en in de wasserij. Vanaf 2006 zou hij vervolgens vijf jaar hebben gewerkt voor het Hongaarse PRT waarvoor hij ook chauffeursdiensten zou hebben verricht. De echtgenoot van eiseres is voordat het bestreden besluit werd genomen overleden. Eiseres heeft de procedure voortgezet. Zij stelt dat zij en haar gezin nog steeds gevaar lopen door de werkzaamheden van haar echtgenoot.

3. Verweerder heeft het verzoek afgewezen, omdat niet voldaan wordt aan de voorwaarden van de Tolkenregeling. Eiser verrichtte volgens verweerder geen werkzaamheden waarbij hij regelmatig actief door Nederlandse militairen of politiefunctionarissen in posities is gebracht, waardoor hij extra zichtbaar werd en werd vereenzelvigd met de missie (‘hoog profiel werkzaamheden’). Daarnaast is volgens verweerder niet aannemelijk gemaakt dat sprake is van een actuele dreiging die ook gerelateerd is aan de verrichte werkzaamheden van eiser ten tijde van de Nederlandse missie.

Wat vindt eiseres in beroep?

4. Eiseres stelt zich op het standpunt dat zij aannemelijk heeft gemaakt dat zij en haar gezinsleden gevaar lopen als gevolg van de werkzaamheden van haar echtgenoot voor de Nederlandse missie. Uit openbare bronnen blijkt een groot dreigingsrisico, juist omdat haar echtgenoot zichtbaar heeft gewerkt voor de missie. Zij verwijst naar documenten van de European Union Agency for Asylum (EUAA) van januari 2023 en 17 mei 2024, van de UK Home Office van augustus 2024 en naar het Algemene Ambtsbericht 2023. In de richtlijnen van de EUAA worden 'civilian contractors' geschaard onder groepen voor wie politieke vervolging in het algemeen aangenomen wordt, sterker nog die voor de Taliban topprioriteit hebben. Er vinden huis-aan-huiszoekingen door de Taliban plaats. Uit twee in beroep overgelegde getuigenverklaringen blijkt dat de familie nog steeds gevaar loopt vanwege de werkzaamheden.

5. Het bestreden besluit is verder in strijd met het evenredigheidsbeginsel. Het is onevenredig om eiseres tegen te werpen dat zij niet het directe causale verband tussen de bedreigingen en de werkzaamheden voor Nederland kan aantonen, omdat haar echtgenoot voor meer landen heeft gewerkt. Immers, door die voorwaarde komt zij altijd in een bewijsnoodpositie. Elk land kan dit dan tegenwerpen. Daarbij komt dat de Taliban niet een onderscheid maakt voor welk westers land iemand heeft gewerkt. De bewijslast die wordt opgelegd omtrent de actuele dreiging is ook onevenredig, mede omdat zij ondergedoken zit. De eis dat de medewerker zichtbaar in een positie moet zijn gebracht staat ver af van de Afghaanse realiteit. Ook bij niet (heel) zichtbare functies is er een groot risico dat de Taliban hiervan op de hoogte is geraakt. De Taliban is nooit uit Afghanistan verdwenen, getuige de vele zelfmoordaanslagen die hebben plaatsgevonden, zodat alleen daardoor het directe gevaar al vaststaat.

6. Ook stelt eiseres zich op het standpunt dat verweerder in reactie op een beroep van eiseres op het gelijkheidsbeginsel in het bestreden besluit onvoldoende gemotiveerd heeft waarom geen sprake is van gelijke gevallen. Ten slotte had verweerder de proceskosten van het bezwaar moeten vergoeden, omdat er een gebrek in het primaire besluit is geconstateerd.

Wat is het oordeel van de rechtbank?

7. Partijen zijn het erover eens dat eiseres de procedure van haar echtgenoot heeft kunnen overnemen. Beoordeeld moet worden of eiseres en haar kinderen op grond van de Tolkenregeling in aanmerking komen voor overbrenging naar Nederland, omdat zij gevaar lopen door de werkzaamheden die haar echtgenoot destijds voor het Nederlandse PRT heeft verricht.

Wat houdt de Tolkenregeling in?

8. De Tolkenregeling komt voort uit een set werkafspraken uit 2014 tussen de ministeries van Defensie, Buitenlandse Zaken en Veiligheid en Justitie. De hoogste bestuursrechter heeft overwogen dat het bij de Tolkenregeling gaat om personen en hun familieleden die Nederland op de een of andere manier hebben ondersteund bij de missies in Afghanistan en daardoor gevaar lopen. Nederland voelt zich daarom verantwoordelijk voor die personen en hun familieleden. Met het maken van de interne werkafspraken waar de Tolkenregeling uit bestaat, hebben de betrokken bestuursorganen de publieke taak aan zich getrokken om zich in te spannen voor de veiligheid van die personen en hun familieleden. De inspanningsverplichting die de betrokken bestuursorganen zichzelf hebben opgelegd heeft geen wettelijke grondslag. Het gaat om buitenwettelijk en begunstigend beleid. De door de betrokken bestuursorganen gegeven invulling aan en afbakening van de Tolkenregeling zijn volgens de hoogste bestuursrechter niet in strijd met het evenredigheidsbeginsel en er zijn geen aanwijzingen dat verweerder dit beleid inconsistent toepast. De bestuursrechter toetst buitenwettelijk beleid aan het evenredigheidsbeginsel als de betrokkenen zich daarop beroepen. De beslissingsruimte van het bestuursorgaan bij buitenwettelijk beleid is groot, wat in beginsel leidt tot een terughoudender toets door de rechter dan bij binnenwettelijk beleid. Dit betekent dat de bestuursrechter beoordeelt of zich in het individuele geval bijzondere omstandigheden voordoen op grond waarvan de minister niet strikt mag vasthouden aan het beleid als neergelegd in de Tolkenregeling.

9. De hoogste bestuursrechter heeft overwogen dat er twee groepen zijn die onder de Tolkenregeling vallen. Dit zijn personen die ‘hoog profiel werkzaamheden’ hebben verricht en daardoor gevaar lopen (de eerste groep) en anderen die werkzaamheden hebben verricht ten behoeve van een Nederlandse militaire missie in Afghanistan of ten behoeve van een Nederlandse functionaris in het kader van een internationale militaire missie of politiemissie in Afghanistan en daardoor gevaar lopen (de tweede groep). Het is aan degene die zich op de Tolkenregeling beroept om aannemelijk te maken dat hij of zij dergelijke werkzaamheden heeft verricht en daardoor op het moment van de beslissing om overbrenging persoonlijk gevaar loopt.

10. Uit de uitspraken van de hoogste bestuursrechter volgt verder dat het bij ‘hoog profiel werkzaamheden’ gaat om werkzaamheden waarbij Nederland een persoon op individuele basis in een specifieke positie heeft geplaatst waarin hij extra zichtbaar was en werd vereenzelvigd met de Nederlandse missie. Hierbij moet worden gedacht aan tolken, genderspecialisten, persoonlijk bewakers of persoonlijke chauffeurs. Bij personen die ‘hoog profiel werkzaamheden’ hebben verricht, neemt het bevoegde bestuursorgaan eerder aan dat zij als gevolg daarvan gevaar lopen. Andere personen moeten aannemelijk maken dat zij werkzaamheden hebben verricht ten behoeve van een Nederlandse militaire missie in Afghanistan, dat zij gevaar lopen en dat dit gevaar het gevolg is van die werkzaamheden.

Heeft eiseres aannemelijk gemaakt dat zij gevaar loopt als gevolg van de werkzaamheden van haar echtgenoot?

11. Niet meer in geschil is dat de echtgenoot van eiseres geen hoog profiel werkzaamheden heeft verricht en dus niet in de eerste groep viel. Het is daarom aan eiseres om aannemelijk te maken dat zij en haar gezinsleden gevaar lopen als gevolg van de werkzaamheden van haar echtgenoot.

12. Eiseres en haar zoon hebben daarover het volgende naar voren gebracht. De echtgenoot van eisers is een jaar na de machtsovername door de Taliban mishandeld. Eiseres en haar zoon hebben geschetst dat zij ondergedoken zitten en dat zij uit angst dat de Taliban hun zal doden het huis niet uit kunnen. De Taliban laat hen niet werken en vraagt nog steeds naar hen. Zij worden onderdrukt. De Taliban zegt dat haar echtgenoot met Nederland heeft samengewerkt en dat zij daarom marionetten zijn van Nederland en de Verenigde Staten. Ter onderbouwing van het gevaar heeft eiseres in de beroepsfase twee verklaringen ingediend. Hierin staat onder meer dat de Taliban navraag heeft gedaan naar de gezinnen die voor de buitenlanders hadden gewerkt, dat de zoon van eiseres met zijn gezin in een moeilijke economische en psychische situatie verkeert en dat de talibanleden en sommige plaatselijke bewoners het gezin “knecht van de buitenlanders” noemen.

13. Naar het oordeel van de rechtbank is eiseres er niet in geslaagd om aannemelijk te maken dat zij en haar gezinsleden gevaar lopen door de werkzaamheden van haar echtgenoot. De verwijzing naar openbare bronnen, zoals de richtlijnen van de EUAA en een algemeen ambtsbericht, is onvoldoende concreet. Deze zien immers niet op de situatie van eiseres persoonlijk. De inhoud van de overgelegde verklaringen is, zoals verweerder ook naar voren brengt, niet te verifiëren. Daarnaast komt uit de verklaringen ook niet naar voren waaruit de bedreiging van eiseres en haar kinderen zou bestaan, en ook niet dat deze in causaal verband staan tot het werk van haar echtgenoot voor het Nederlandse PRT. Daarbij mocht verweerder ook betrekken dat hij na zijn werk voor het Nederlandse PRT nog meerdere jaren voor het Hongaarse PRT heeft gewerkt. De huidige situatie in Afghanistan maakt verder ook niet dat verweerder eerder moet aannemen dat een persoon gevaar loopt.

14. De bewijslast die verweerder aan eiseres oplegt is niet in strijd met het evenredigheidsbeginsel. Zoals hierboven is weergegeven gaat het bij de Tolkenregeling om buitenwettelijk begunstigend beleid en heeft verweerder bij het opstellen van zulk beleid veel beleidsruimte. Verweerder heeft erop gewezen dat voor de uitvoering van de Tolkenregeling, anders dan bij asielaanvragen, zeer relevant is dat er een oorzakelijk verband is met het werk juist voor de Nederlandse militaire missie in Afghanistan. Verweerder mag van eiseres vragen dat zij het gevaar en het causaal verband tussen het gestelde gevaar en de werkzaamheden aannemelijk maakt, en mag eiseres eveneens tegenwerpen dat haar echtgenoot ook voor het Hongaarse PRT heeft gewerkt. Dat het voor eiseres moeilijk is om concreet te maken dat zij gevaar loopt wegens de werkzaamheden van haar echtgenoot voor Nederland, door het tijdsverloop in combinatie met de complexe Afghaanse samenleving en het feit dat zij ondergedoken zit, neemt niet weg dat verweerder dit van haar mag verlangen.

15. Verder is niet gebleken van bijzondere feiten of omstandigheden die maken dat het beleid in dit concrete geval zodanig onevenredig uitpakt dat verweerder de komst van eiseres en haar kinderen naar Nederland alsnog had moeten faciliteren. Verweerder heeft het verzoek om overbrenging daarom kunnen afwijzen.

16. Het betoog van eiseres dat verweerder pas in beroep voldoende heeft gemotiveerd waarom eiseres geen geslaagd beroep kan doen op het gelijkheidsbeginsel slaagt niet. In het bestreden besluit is aan eiseres tegengeworpen dat zij niet aannemelijk heeft gemaakt dat sprake is van gelijke gevallen, omdat zij niet wist op grond van welke regeling de collega van haar echtgenoot was overgebracht en dat dit dus op grond van een andere regeling kon zijn geweest. In beroep heeft verweerder erop gewezen dat de motie Belhaj ziet op de evacuatie die in augustus 2021 aan de gang was. In dit kader gelden andere voorwaarden, waarbij de vraag of de betrokkene gevaar loopt geen rol speelt. Hoewel verweerder in beroep dus nader heeft toegelicht in hoeverre de motie Belhaj verschilt van de Tolkenregeling en waarom dat relevant is, doet dit er niet aan af dat eiseres zowel in bezwaar als beroep niet aannemelijk heeft gemaakt dat sprake was van gelijke gevallen.

17. Verweerder hoefde geen aanleiding te zien om de proceskosten in bezwaar te vergoeden. Het primaire besluit was onbevoegd genomen en dit gebrek is met het bestreden besluit hersteld. De afwijzing van de aanvraag is echter in stand gebleven. In de situatie dat het primaire besluit niet is herroepen bestaat er geen aanleiding voor een proceskostenvergoeding.

Conclusie en gevolgen

18. Het beroep is ongegrond. Dat betekent dat verweerder het verzoek van eiseres om overbrenging naar Nederland op grond van de Tolkenregeling op goede gronden heeft afgewezen. Eiseres krijgt daarom geen vergoeding van haar proceskosten.

Beslissing

De rechtbank verklaart het beroep ongegrond.

Deze uitspraak is gedaan door mr. M. de Kock-Molendijk, rechter, in aanwezigheid van mr. M. de Graaf, griffier.

Uitgesproken in het openbaar op 21 oktober 2026.

griffier

rechter

Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:

Informatie over hoger beroep

Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.

Werkafspraken tolken, te vinden via: https://open.overheid.nl/documenten/05768c10-ed82-4ece-80b5-def86652392b/file. Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (Afdeling), 8 april 2026, ECLI:NL:RVS:2026:1869. Uitspraak van de grote kamer van de CRvB van 15 mei 2025, ECLI:NL:CRVB:2025:700, onder 4.9.2.1 en 4.9.2.2. Afdeling, 16 september 2026, ECLI:NL:RVS:2026:5523. Zie de uitspraak van de Afdeling van 8 april 2026, ECLI:NL:RVS:2026:1869, onder 5.2.3 tot en met 5.2.6., en de uitspraak van de Afdeling van 8 april 2026, ECLI:NL:RVS:2026:1945, onder 5.1. ECLI:NL:RVS:2026:1869, onder 5.2.3 en 5.4. ECLI:NL:RVS:2026:1869, onder 5.2.4. ECLI:NL:RVS:2026:1869, onder 5.2.4 en 5.2.5. ECLI:NL:RVS:2026:1945, onder 6.1. ECLI:NL:RVS:2026:1869, onder 5.4. Afdeling, 16 september 2026, ECLI:NL:RVS:2026:5514.