Rechtbank Den Haag, eerste aanleg - enkelvoudig vreemdelingenrecht

4. De voor onderhavige zaak toepasselijke regelgeving luidt als volgt:

1. Na afloop van de overeenkomstig Verordening (EU) 2024/1356 uitgevoerde screening, indien van toepassing en op voorwaarde dat de verzoeker nog geen toegang heeft gekregen tot het grondgebied van de lidstaten, kan een lidstaat, in overeenstemming met de fundamentele beginselen en waarborgen van hoofdstuk II, een verzoek behandelen in een grensprocedure indien dat verzoek is ingediend door een onderdaan van een derde land of een staatloze die niet voldoet aan de voorwaarden voor toegang tot het grondgebied van een lidstaat als vastgesteld in artikel 6 van Verordening (EU) 2016/399. De grensprocedure kan worden toegepast:

a)

na de indiening van een verzoek aan een doorlaatpost aan de buitengrens of in een transitzone;

1. In de in artikel 43, lid 1, bedoelde gevallen behandelt een lidstaat een verzoek in een grensprocedure indien een van de in artikel 42, lid 1, punt c), f) of j), bedoelde omstandigheden zich voordoet.

1. Onverminderd artikel 21, lid 2, versnelt de beslissingsautoriteit, overeenkomstig de fundamentele beginselen en waarborgen van hoofdstuk II, de behandeling ten gronde van een verzoek om internationale bescherming, wanneer:

c)

de verzoeker, na ten volle de gelegenheid te zijn geboden een geldige reden aan te voeren, wordt geacht de autoriteiten opzettelijk te hebben misleid door valse informatie of documenten te verstrekken of relevante informatie of documenten achter te houden, met name omtrent zijn of haar identiteit of nationaliteit, die een negatieve invloed op de beslissing hadden kunnen hebben, of er duidelijke gronden zijn om te oordelen dat de verzoeker te slechter trouw een identiteitsbewijs of reisdocument heeft vernietigd of zich daarvan heeft ontdaan om de vaststelling van zijn of haar identiteit of nationaliteit te verhinderen;

(…)

f)

er redelijke gronden zijn om aan te nemen dat de verzoeker een gevaar vormt voor de nationale veiligheid of de openbare orde van de lidstaat, of dat de verzoeker onder dwang is uitgezet om ernstige redenen van nationale openbare veiligheid of openbare orde krachtens het nationale recht;

(…)

j)

de verzoeker de nationaliteit heeft van of, in het geval van een staatloze, zijn gewone verblijfplaats had in een derde land waarvoor, volgens de meest recente beschikbare jaargemiddelden van Eurostat voor de gehele Unie, de beslissingsautoriteit in 20 % of minder van de gevallen internationale bescherming heeft verleend, tenzij de beslissingsautoriteit oordeelt dat zich sinds de publicatie van de desbetreffende Eurostat-gegevens in het betrokken derde land een belangrijke wijziging heeft voorgedaan of dat de verzoeker behoort tot een categorie van personen voor wie het erkenningspercentage van 20 % of minder niet als representatief voor hun beschermingsbehoeften kan worden beschouwd, rekening houdend met onder meer de aanzienlijke verschillen tussen beslissingen in eerste aanleg en eindbeslissingen.

2. Indien een in lid 1, eerste alinea, bedoelde toereikende capaciteit van een lidstaat wordt bereikt, hoeft die lidstaat niet langer grensprocedures uit te voeren in de in artikel 43, lid 1, bedoelde gevallen, indien de in artikel 42, lid 1, punt j), bedoelde omstandigheden van toepassing zijn.

3. Wanneer een lidstaat het in lid 1, tweede alinea, bedoelde maximumaantal verzoeken heeft behandeld, is die lidstaat niet langer verplicht grensprocedures uit te voeren in de in artikel 43, lid 1, bedoelde gevallen, indien de in artikel 42, lid 1, punt c) of punt j), bedoelde omstandigheden van toepassing zijn. De lidstaat blijft niettemin verzoeken van onderdanen van derde landen op wie de in artikel 42, lid 1, punt f), en artikel 42, lid 3, punt b), bedoelde omstandigheden van toepassing zijn, in de grensprocedure behandelen.

1. De lidstaten houden een persoon niet in bewaring om de enkele reden dat die persoon een verzoeker is of op basis van de nationaliteit van die verzoeker. De bewaring mag enkel worden gebaseerd op een of meer van de in lid 4 uiteengezette bewaringsredenen. De bewaring mag niet bestraffend van aard zijn.

2. In de gevallen waarin zulks noodzakelijk blijkt en op grond van een individuele beoordeling van elk geval, mogen de lidstaten een verzoeker in bewaring houden wanneer andere, minder dwingende maatregelen niet effectief kunnen worden toegepast.

3. Bij het in bewaring houden van een verzoeker houden de lidstaten rekening met zichtbare tekenen, verklaringen of gedragingen die erop wijzen dat de verzoeker bijzondere opvangbehoeften heeft. Indien de in artikel 25 bedoelde beoordeling nog niet is afgerond, wordt zij onverwijld afgerond en wordt rekening gehouden met de resultaten ervan wanneer wordt besloten of de bewaring moet worden voortgezet dan wel of de bewaringsomstandigheden moeten worden aangepast.

4. Een verzoeker mag alleen op een of meer van de volgende gronden in bewaring worden gehouden:

d)

om in het kader van een grensprocedure als bedoeld in artikel 43 van Verordening (EU) 2024/1348 een beslissing te nemen over het recht van de verzoeker om het grondgebied te betreden;

1. De vreemdeling aan wie toegang is geweigerd, onderscheidenlijk de vreemdeling op wie artikel 5 van de Screeningsverordening van toepassing is, kan worden verplicht zich op te houden in een door de ambtenaar belast met grensbewaking aangewezen ruimte of plaats, met dien verstande dat indien de Screeningsverordening van toepassing is, dit overeenkomstig het bepaalde in de artikelen 5, 6 en 8, eerste en derde lid, van de Screeningsverordening plaatsvindt.

2. Een ruimte of plaats, bedoeld in het eerste lid, kan worden beveiligd tegen ongeoorloofd vertrek.

3. De vreemdeling die aan de grens te kennen heeft gegeven een aanvraag tot het verlenen van een verblijfsvergunning asiel als bedoeld in artikel 28 te willen indienen, met inbegrip van de vreemdeling op wie artikel 5, tweede lid, van de Screeningsverordening van toepassing is, kan, zolang hij wordt aangemerkt als verzoeker in de zin van artikel 2, aanhef en onder 2, van de Opvangrichtlijn, eveneens worden verplicht zich op te houden in een door de ambtenaar belast met grensbewaking aangewezen ruimte of plaats die kan worden beveiligd tegen ongeoorloofd vertrek, in het kader van een procedure om een beslissing te nemen over de toegang, onderscheidenlijk in het kader van de toepassing van de screeningsprocedure overeenkomstig het bepaalde in de artikelen 5, 6 en 8, eerste en derde lid, van de Screeningsverordening. Artikel 59b, vijfde lid, is van overeenkomstige toepassing.

6. De rechtbank begrijpt de minister aldus dat de noodzaak van het toepassen van de grensprocedure, en in het verlengde daarvan de grensdetentie, is gelegen in het grensbewakingsbelang. Ter zitting heeft de minister aangegeven dat dit ook het geval is geweest bij het opleggen van de grensdetentie van eiser.

7. De rechtbank stelt allereerst vast dat de uniewetgever de door de minister aan zichzelf opgelegde plicht om de buitengrens te bewaken niet in die mate voorschrijft. Immers ingevolge artikel 45, eerste lid, van de Procedureverordening bestaat enkel in de daarin genoemde situaties de verplichting om de grensprocedure toe te passen. Waarbij als door een lidstaat aan het vastgestelde ‘toereikende capaciteits-criterium’ (Voetnoot 2) is voldaan, die verplichting voor die lidstaat enkel nog bestaat ten aanzien van verzoekers die een gevaar vormen voor de nationale veiligheid of openbare orde. In alle andere gevallen is een lidstaat dus niet verplicht om de asielgrensprocedure toe te passen. En dus ook niet verplicht om de beslissing tot toegang tot het Nederlandse grondgebied uit te stellen en tot grensdetentie over te gaan.

10. Uit de WI 2026/23 en nadere toelichting van de minister ter zitting volgt dat de minister er bewust voor heeft gekozen om standaard geen lichter middel toe te passen ten aanzien van grensdetentie.

11. De rechtbank stelt allereerst vast dat het unierecht geen automatische koppeling legt tussen het toepassen van de grensprocedure en het plaatsen in grensdetentie. De Procedureverordening rept hier in ieder geval niet over en de Opvangrichtlijn geeft in artikel 10, tweede lid juist duidelijk aan dat detentie van een asielzoeker enkel kan worden opgelegd indien andere, minder dwingende maatregelen niet effectief kunnen worden toegepast (Voetnoot 3). De Opvangrichtlijn maakt daarbij geen voorbehoud of onderscheid als het gaat om detentie tijdens de grensprocedure.

12. De rechtbank kan dan ook niet inzien waarom de minister in regelgeving of praktijk (nog) geen mogelijkheden heeft gecreëerd om te kijken of hij bij een asielzoeker die zich aan de buitengrens presenteert niet kan volstaan met een lichter middel. Ook indien daarmee het grensbewakingsbelang wordt prijsgegeven.

Voorstelbaar is immers dat met een verzoeker aan de buitengrens goede afspraken te maken zijn over een meldplicht. Indien het risico op onderduiken daarmee voldoende ingedamd kan worden geacht, dan komt aan het grensbewakingsbelang ook minder gewicht toe. En zo zijn er vele andere varianten denkbaar waarin met de asielzoeker afspraken kunnen worden gemaakt waardoor aan het grensbewakingsbelang minder gewicht toe komt. Het grensbewakingsbelang kan naar het oordeel van de rechtbank dan ook niet zo groot zijn dat – zoals de minister nu als beleid hanteert - een lichter middel nimmer effectief zou kunnen worden toegepast.

13. De rechtbank stelt vast dat tijdens het screeningsgehoor aan eiser geen enkele vraag is gesteld of in zijn geval met een lichter middel kon worden volstaan. Er zijn aan eiser wel vragen gesteld over zijn persoonlijke omstandigheden maar die betroffen niet het eventueel aanwenden van een lichter middel. De rechtbank stelt voorts ook vast dat de minister in zijn geheel niet heeft beoordeeld en gemotiveerd waarom niet met een lichter middel kon worden volstaan. In de maatregel tot grensdetentie (het Model M19B) staat weliswaar onder het kopje ‘toepassen lichter middel’ dat vanwege de medische voorzieningen in het Justitieel Detentiecentrum Schiphol besloten is een lichter middel achterwege te laten, maar dit is feitelijk een beoordeling van de evenredigheid en niet een beoordeling over het wel of niet toepassen van een lichter middel. En dat laatste had de minister op grond van de Opvangrichtlijn wel behoren te doen.

14. Uit de WI 2026/23 volgt dat een asielaanvraag van een volwassene (zonder kinderen) niet in de grensprocedure wordt behandeld indien grensdetentie wegens bijzondere individuele omstandigheden onevenredig bezwarend is dan wel indien geen passende steun in de asielgrensprocedure c.q. grensdetentie kan worden geboden aan een asielzoeker die bijzondere procedurele waarborgen behoeft ten gevolge van foltering, verkrachting, of andere ernstige vormen van psychisch, fysiek of seksueel geweld.

15. De KMar doet onderzoek naar deze feiten en omstandigheden. In het formulier ‘Gehoor met betrekking tot het uitstellen van de toegangsweigering en het opleggen van een beschikking tot aanwijzing van een ruimte of plaats ingevolge artikel 6, derde lid, van de Vreemdelingenwet 2000 (VW)’ wordt duidelijk hoe dit onderzoek wordt vorm gegeven.

Kunt u in eigen bewoording omschrijven wat daarvan voor u de gevolgen zijn?

Bent u in het bezit van een geldige verblijfsvergunning of een visum voor lang verblijf van een

Schengenlidstaat en zo ja, kunt u mij deze tonen?

U wordt nu in de gelegenheid gesteld om bijzonder of persoonlijke omstandigheden naar voren te brengen die ertoe kunnen leiden dat wordt afgezien van het behandelen van uw asielaanvraag in een detentiecentrum.

Lijdt u aan een ernstige ziekte of lichamelijk aandoening waarvoor u direct medische hulp nodig heeft en zo ja, welke en kunt u dit aannemelijk maken?

Heeft u last van ander ziektes, lichamelijk aandoeningen of beperkingen waar u last van heeft en zo ja, welke zijn dat en kunt u dit aannemelijk maken?

Gebruikt u op het moment medicijnen en zo ja, welke en waartegen?

(indiende vreemdeling medicijnen gebruikt) Heeft u op dit momentvoldoende medicijnen in

uw bezit?

- ( (indien het een vrouwelijke vreemdeling betreft) Bent u zwanger en zo ja, hoelang en kunt u

dit aannemelijk maken?

- ( (indien ongedocumenteerd en zichtbaar ouder dan 65 jaar) wat is uw gestelde leeftijd en kunt

u dit op andere wijze aannemelijk maken?

- Heeft u in Nederland of in de Europese Unie familieleden die hier rechtmatig verblijven dan

wel op dit moment een asielaanvraag hebben lopen en zo ja, kunt u dit aannemelijk maken?

- ( (indien ongedocumenteerd) U stelt een nationaliteit te bezitten waarvoor er een

- ( (bij twijfel over de minderjarigheid van een ongedocumenteerde minderjarig alleenreizende

- Zijn er andere spoedeisende of omstandigheden die aanleiding geven om aan u alsnog toegang

te verlenen tot Nederland en u de gelegenheid te stellen uw asielaanvraag in vrijheid te doorlopen?

16. De rechtbank merkt allereerst op dat de wijze waarop het formulier is opgesteld voorsorteert op het toepassen van grensdetentie. Dit herbergt het niet denkbeeldige menselijke risico in zich dat de gebruiker ervan, in casu de medewerker van de KMar, in zijn vragen eerder op zoek zal gaan naar een bevestiging dan naar, zoals het unierecht voorschrijft, te kijken of de behandeling van de asielaanvraag niet in grensdetentie hoeft te geschieden. Detentie dient immers in iedere fase ultimum remedium te zijn.

19. De rechtbank komt tot de conclusie dat de aan eiser opgelegde grensdetentie onrechtmatig is omdat niet is gebleken van de noodzaak daartoe, niet is gekeken of volstaan kon worden met een lichter middel en onvoldoende zorgvuldig is gekeken naar de vraag of de grensdetentie evenredig is.

20. De rechtbank hecht er aan op te merken dat het voorgaande niet betekent dat de minister op deze wijze niet meer over zou kunnen gaan tot het toepassen van grensdetentie. Indien na een gedegen onderzoek is gebleken dat een lichter middel niet effectief is toe te passen, de bewaring noodzakelijk is en op grond van een individuele afweging van alle relevante feiten en omstandigheden evenredig is achten, dan kan de minister overgaan tot het toepassen van grensdetentie. En is unierechtelijk, conform het beginsel van ultimum remedium, verzekerd dat de detentie in dat specifieke geval niet anders kon en ook niet anders had gehoeven.

21. Het beroep is gegrond en de maatregel is vanaf het moment van opleggen daarvan onrechtmatig. De rechtbank beveelt de opheffing van de vrijheidsontnemende maatregel met ingang van heden.

22. Op grond van artikel 106 van de Vw kan de rechtbank indien zij de opheffing van de maatregel beveelt aan eiser een schadevergoeding ten laste van de Staat toekennen. De rechtbank acht gronden aanwezig om een schadevergoeding toe te kennen voor 15 dagen onrechtmatige (tenuitvoerlegging van de) bewaring van 12 x € 120,- (verblijf detentiecentrum) = € 1.440,-.

23. De rechtbank veroordeelt de minister in de door eiser gemaakte proceskosten. Deze kosten stelt de rechtbank op grond van het Besluit proceskosten bestuursrecht voor de door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand vast op € 1.868,- (1 punt voor het indienen van het beroepschrift en 1 punt voor het verschijnen ter zitting met een waarde per punt van € 934,- en een wegingsfactor 1).