Rechtbank Den Haag, eerste aanleg - enkelvoudig vreemdelingenrecht

De rechtbank verklaart het beroep gegrond. Hierna legt de rechtbank uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.

Op grond van de Dublinverordening neemt de minister een asielaanvraag niet in behandeling als is vastgesteld dat een andere lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling daarvan. (Voetnoot 3) In dit geval heeft Nederland op 24 februari 2026 bij België een verzoek om terugname gedaan op grond van artikel 18, eerste lid, aanhef en onder d, van de Dublinverordening. België heeft dit verzoek op 27 februari 2026 aanvaard op grond van artikel 18, eerste lid, onder d van de Dublinverordening.

De minister stelt zich op het standpunt dat hij ten aanzien van België mag uitgaan van het interstatelijk vertrouwensbeginsel. In dit kader verwijst de minister naar de brief van Fedasil van 5 februari 2026. Volgens de minister volgt hieruit dat er afdoende mogelijkheden zijn voor niet-kwetsbare alleenstaande mannelijke asielzoeker om opvang te kunnen krijgen. Er is zelfs meer opvangcapaciteit dan nodig is. Een niet-kwetsbare alleenstaande mannelijke asielzoeker in België kan aanspraak maken op een van de door Fedasil gefinancierde 2.000 humanitaire opvangplaatsen. Op 27 januari 2026 stonden er nog 1.535 personen op de doorstroomlijst. Per 1 juli 2026 staan er nog 1.040 personen op de doorstroomlijst. (Voetnoot 8) Bovendien volgt uit verklaringen van de verantwoordelijke Belgische bewindspersoon, afgelegd ten overstaan van de Commissie voor Binnenlandse Zaken, Veiligheid, Migratie en Bestuurszaken op 22 april 2026, dat veel personen die op de doorstroomlijst staan, geen gebruik maken van de ‘nood/humanitaire’ opvangplaatsen. Deze groep maakt veelal gebruik van opvangmogelijkheden binnen het eigen netwerk. Met inachtneming van voorgaande informatie en aantallen meent de minister aldus dat er sprake is van een dalende trend in het aantal personen op die doorstroomlijst, en dat er aldus voldoende mogelijkheden zijn voor alleenstaande mannelijke asielzoekers om in ieder geval aanspraak te kunnen maken op een opvangplek in België. Bij de huidige stand van zaken bestaat er in de optiek van de minister dan ook geen reëel risico dat een vreemdeling na overdracht in een situatie verzeild raakt zoals bedoeld in het arrest Jawo. Daarbij roept de minister in herinnering op dat het rechtens relevante criterium hier níet is dat een (humanitaire) opvangplaats moet zijn gegarandeerd. Hierbij verwijst de minister naar punt 160 van het arrest N.H. e.a. tegen Frankrijk (Voetnoot 9) van het EHRM (Voetnoot 10) en de uitspraak van 29 juli 2021 van de Afdeling. (Voetnoot 11)

Het uitgangspunt is dat er op grond van het interstatelijk vertrouwensbeginsel vanuit wordt gegaan dat de lidstaten van de Europese Unie hun unierechtelijke en internationale verplichtingen tegenover asielzoekers nakomen. De Afdeling is bij uitspraak van 23 juli 2025 (Voetnoot 12) in zoverre teruggekomen van haar eerdere oordeel in de uitspraak van 13 maart 2024. (Voetnoot 13) Volgens de Afdeling kan voor niet-kwetsbare alleenstaande mannen niet langer uitgegaan worden van het interstatelijk vertrouwensbeginsel ten aanzien van België. De Afdeling heeft daarbij onder andere betekenis toegekend aan de langdurige opvangproblemen in België en de omstandigheid dat voor deze groep geen effectief rechtsmiddel beschikbaar was. Gelet op de conclusie van de Afdeling in deze uitspraak is de rechtbank van oordeel dat het in eerste instantie aan de minister is om te onderbouwen en aannemelijk te maken dat inmiddels voor niet-kwetsbare alleenstaande mannen weer kan worden uitgegaan van het interstatelijke vertrouwensbeginsel ten aanzien van België.

In dit kader verwijst de minister naar de brief van Fedasil van 5 februari 2026, die als bijlage is opgenomen bij Informatiebericht (IB) 2026/8. Hierin staat, voor zover relevant, het volgende:

De rechtbank is allereerst van oordeel dat uit deze brief niet duidelijk blijkt dat na de eerdergenoemde uitspraak van de Afdeling van 25 juli 2025 door de Belgische autoriteiten iets is gedaan voor de opvang van niet-kwetsbare alleenstaande mannen. Er zouden weliswaar 2.000 humanitaire opvangplaatsen zijn gerealiseerd via het samenwerkingsakkoord, maar het is voor de rechtbank onduidelijk of deze opvangplaatsen zijn gerealiseerd na deze uitspraak van de Afdeling. Immers, in het AIDA Country Report van juni 2025 (Voetnoot 14) en juli 2026 (Voetnoot 15) wordt gesproken over 2.000 extra opvangplaatsen in het Brusselse Gewest als gevolg van de zogenaamde ‘Brusselse Deal’. Deze plaatsen zijn echter al in 2022 (dus ruim voor de uitspraak van de Afdeling) gerealiseerd. Uit de brief van Fedasil van 5 februari 2026 volgt niet wanneer deze plaatsen zijn gerealiseerd. Het lijkt erop dat dit dezelfde plaatsen zijn als genoemd in de AIDA-rapporten. Dit betekent dat deze plaatsen dus niet zijn gerealiseerd na de uitspraak van de Afdeling. Dit betekent dat – anders dan de minister lijkt te schetsen – de Belgische autoriteiten na de eerdergenoemde uitspraak van de Afdeling niet meer opvangplaatsen hebben gerealiseerd.

Daar komt bij dat de rechtbank van oordeel is dat de minister onvoldoende aannemelijk heeft gemaakt dat er voor alle niet-kwetsbare alleenstaande mannen een plek is in de opvang. De minister heeft ter zitting bevestigd dat de 2.000 plaatsen in de noodopvang onder meer zijn bedoeld voor de personen op de doorstroomlijst. Fedasil concludeert in de eerdergenoemde brief dat er minder personen op de doorstroomlijst staan dan er plekken zijn in de humanitaire opvangplaatsen van het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest en dat daarom alle niet-kwetsbare alleenstaande mannelijke verzoekers over een opvangplaats zouden kunnen beschikken. Deze conclusie kan echter niet zonder meer worden gevolgd. Uit de brief volgt dat van deze plaatsen 2.000 plaatsen er 200 plaatsen zijn bedoeld voor niet-begeleide minderjarige vreemdelingen. De overige 1.800 plaatsen zijn ook niet exclusief bedoeld voor niet-kwetsbare alleenstaande mannelijke verzoekers. Dit volgt uit de volgende passage van de brief:

Nu de minister niet aannemelijk heeft gemaakt dat voor alle niet-kwetsbare alleenstaande mannen een plek in de opvang is, bestaat er een grote kans dat deze personen verstoken blijven van opvang. Verder geldt dat er een wachttijd is van gemiddeld 3,5 maand voor toegang tot de regulier opvang. Dit betekent dat een niet-kwetsbare alleenstaande asielzoeker waarvoor geen plek is in de noodopvang waarschijnlijk 3,5 maand op straat belandt. Dit volgt ook uit de eerdergenoemde AIDA-rapporten. Zo volgt hieruit ook dat verzoekers die geen opvang krijgen op straat belanden en in een precaire situatie terechtkomen. (Voetnoot 18) Ook blijkt uit het AIDA-rapport van juli 2026 dat Vluchtelingenwerk Vlaanderen zich fel verzet tegen de conclusie van de Nederlandse autoriteiten dat overdrachten van alleenstaande mannen naar België kunnen worden hervat omdat de Belgische overheid garanties heeft gegeven dat de opvangsituatie is verbeterd. Volgens Vluchtelingenwerk Vlaanderen krijgen niet-kwetsbare alleenstaande mannen gedurende deze wachttijd niet automatisch een opvangplek in Brussel. (Voetnoot 19) De rechtbank is dan ook van oordeel dat ondanks de informatie in de brief van 5 februari 2026 de kern van de kritiek van de Afdeling in rechtsoverweging 5.3 tot en met 5.3.4 en 5.6 van de uitspraak van 25 juli 2025 overeind blijft. Gelet op deze rechtsoverwegingen kan de ter zitting gegeven toelichting van de minister dat er ten tijde van de uitspraak van de Afdeling sprake was van 2.513 personen op de doorstroomlijst, wat de maximale capaciteit van 2.000 oversteeg, en dat er daarom in die periode niet voor iedereen opvang was, geen doel treffen. Ook hieruit blijkt immers niet hoeveel niet-kwetsbare alleenstaande mannen er op dat moment daadwerkelijk gebruik konden maken van de 2.000 humanitaire opvangplaatsen.

Bovendien lijkt de informatie in de brief van Fedasil in strijd met de informatie die de minister kennelijk eerder heeft gekregen, zoals ook volgt uit voornoemde uitspraak van de Afdeling (Voetnoot 20). Hierin staat dat uit de reactie die de minister op 23 maart 2025 heeft ontvangen van de Belgische autoriteiten volgt dat zij de ambitie hebben om de opvangcapaciteit geleidelijk af te bouwen. Dit volgt ook uit de eerdergenoemde AIDA-rapporten. (Voetnoot 21) Niet is gebleken dat de minister hier navraag of onderzoek naar heeft gedaan. Daardoor is onduidelijk of er daadwerkelijk sprake is van meer opvangplaatsen en het eerder vastgestelde tekort is verkleind. Uit de AIDA-rapporten lijkt juist te volgen dat er in België inmiddels minder opvangplekken zijn dan er eerder waren en dat er forse bezuinigingen zijn gepland op dit vlak.

De rechtbank is gelet op het voorgaande van oordeel dat de brief van Fedasil, en daarmee dus ook de minister omdat die naar deze brief verwijst, (nog) onvoldoende zekerheid en duidelijkheid geeft over de asielopvangcapaciteit van België. De rechtbank kan uit de brief niet opmaken of alle niet-kwetsbare mannelijke asielzoekers in heel België die behoefte hebben aan opvang, daadwerkelijk een opvangplek krijgen. Dit is ook uit de nadere toelichting tijdens de zitting niet gebleken. De brief geeft daarnaast ook geen inzicht in het aantal asielzoekers dat in heel België in de nood- en daklozenopvang zit en het totaal aantal opvangplaatsen en tekorten. Terwijl uit de eerdergenoemde AIDA-rapporten blijkt dat sprake is van structurele tekorten en veel niet-kwetsbare alleenstaande mannelijke asielzoekers op straat belanden. (Voetnoot 22) Hierdoor blijft er naar het oordeel van de rechtbank te veel onzekerheid bestaan over het aantal beschikbare plekken voor niet-kwetsbare alleenstaande asielzoekers. De rechtbank vindt hierbij van belang dat de Afdeling in haar uitspraak van 23 juli 2025 ook al tot de conclusie kwam dat het onduidelijk was hoeveel plaatsen er daadwerkelijk beschikbaar waren in de nood- en daklozenopvang voor niet-kwetsbare alleenstaande asielzoekers, waardoor het ook onduidelijk was hoeveel niet-kwetsbare alleenstaande asielzoekers daar verbleven. De brief van Fedasil, en daarmee ook de minister die zich daarop baseert ter onderbouwing van zijn standpunt, heeft deze onduidelijkheid niet weggenomen. Het feit dat het aantal personen op de doorstroomlijst afneemt, is onvoldoende.

Voor zover de minister zich ter zitting onder verwijzing naar het arrest N.H. e.a. tegen Frankrijk op het standpunt heeft gesteld dat opvangplaatsen niet gegarandeerd moeten zijn, wordt dit door de rechtbank niet gevolgd. Weliswaar volgt uit punt 160 van dit arrest dat een lidstaat niet is gehouden om aan eenieder die onder zijn jurisdictie valt een recht op huisvesting te garanderen, maar een recht op huisvesting is meer omvattend dan opvang gedurende de asielprocedure. Daarbij neemt de rechtbank in aanmerking dat het EHRM in het door de minister aangehaalde arrest een schending van artikel 3 van het EVRM (Voetnoot 23) heeft aangenomen in het geval van drie alleenstaande mannen, niet zijnde Dublinclaimanten, die in afwachting van het indienen van hun asielaanvraag in België geen aanspraak konden maken op opvang en andere voorzieningen omdat zij niet de status hadden van asielzoeker. Bovendien heeft het EHRM in het arrest van 9 april 2026 (Voetnoot 24) België nog veroordeeld wegens schending van artikel 3 van het EVRM voor onder andere het maandenlang niet verstrekken van opvang aan verzoekers om internationale bescherming. Daar komt nog bij dat uit het arrest Changu (Voetnoot 25) van het HvJ-EU volgt dat er altijd opvang dient te zijn die onvoorwaardelijk is. Voor zover de minister heeft willen betogen dat als asielzoekers een korte tijd verstoken zijn van opvang dit niet leidt tot een situatie als bedoeld in het arrest Jawo, verwijst de rechtbank naar wat is overwogen onder 5.5.

Eiser betoogt verder terecht dat onvoldoende duidelijk is of hij met succes kan klagen bij de Belgische autoriteiten of rechterlijke colleges als hij verstoken blijft van opvang. De rechtbank overweegt daartoe als volg. De Afdeling heeft in een uitspraak van 17 juli 2026 overwogen dat asielzoekers met een opvolgende aanvraag toegang hebben tot effectieve rechtsbescherming. (Voetnoot 26) De Afdeling verwijst in deze uitspraak naar het AIDA-rapport van juni 2025, zonder inzichtelijk te maken uit welke pagina’s dit volgt. De rechtbank vermoedt dat de Afdeling haar oordeel baseert op p. 126 van dit rapport. Het klopt dat op deze pagina staat dat in sommige zaken verzoekers met een opvolgende aanvraag na uitspraken van rechtbank alsnog opvang hebben gekregen. Echter, deze informatie is gebaseerd op een bron van 2020 met informatie over 2019 (Voetnoot 27), zodat onduidelijk is in hoeverre die informatie nu nog geldt. Te meer, nu de Afdeling in haar uitspraak van 23 juli 2025 nog melding maakt dat Belgische rechters in meer dan 10.000 zaken hebben geoordeeld dat de Belgische autoriteiten het recht op opvang schenden en deze uitspraken niet zijn nageleefd door de Belgische autoriteiten. Onduidelijk is bovendien in hoeveel gevallen de verzoekers alsnog opvang hebben gekregen en in hoeveel gevallen dat niet is gebeurd en welke termijn hiermee is gemoeid. Gelet op dit laatste is ook onduidelijk hoe lang deze verzoekers op straat hebben geleefd voordat ze toch opvang kregen en of de duur van die termijn maakt dat sprake is van een situatie die in strijd is met het arrest Jawo. Bovendien gaat de betreffende informatie uit deze voornoemde bron vooral over families met kinderen en dus niet over niet-kwetsbare alleenstaande mannen. (Voetnoot 28)

Gelet op het voorgaande is met de huidige onderbouwing van het bestreden besluit onvoldoende zeker of ten aanzien van België weer van het interstatelijk vertrouwensbeginsel kan worden uitgegaan. Het bestreden besluit is daarom onvoldoende gemotiveerd en in strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel. De beroepsgrond slaagt.