Rechtbank Den Haag, eerste aanleg - enkelvoudig vreemdelingenrecht

Op grond van de Dublinverordening neemt de minister een asielaanvraag niet in behandeling als is vastgesteld dat een andere lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling daarvan. (Voetnoot 4) In dit geval heeft Nederland op 18 februari 2026 bij België een verzoek om terugname gedaan op grond van artikel 18, eerste lid, aanhef en onder d, van de Dublinverordening. België heeft dit verzoek om terugname op 20 februari 2026 op grond van artikel 18, eerste lid, aanhef en onder c, van de Dublinverordening aanvaard. Dat betekent dat België in beginsel verantwoordelijk is voor de behandeling van de asielaanvraag van eiser.

De minister heeft met het bestreden besluit de aanvraag van eiser niet in behandeling genomen op grond van artikel 30, eerste lid, van de Vreemdelingenwet 2000 (Vw 2000) omdat België hiervoor verantwoordelijk is.

4. Eiser is het niet eens met het bestreden besluit. Op wat hij in beroep heeft aangevoerd zal hierna, voor zover van belang, worden ingegaan.

5. Eiser betoogt dat de minister stelt dat België verantwoordelijk is omdat eiser eerder in België om internationale bescherming heeft verzocht en België op 20 februari 2026 akkoord is gegaan met het terugnameverzoek. In beide voornemens heeft de minister echter verwezen naar artikel 18, eerste lid, aanhef en onder d, van de Dublinverordening, terwijl het claimakkoord volgens het bestreden besluit is gebaseerd op artikel 18, eerste lid, aanhef en onder c, van de Dublinverordening. Volgens eiser is dit niet louter een technisch verschil, maar raakt het aan de vraag of eisers Belgische procedure is afgewezen of ingetrokken en daarmee ook aan de beoordeling van de positie waarin eiser na overdracht feitelijk terechtkomt, waaronder de toegang tot opvang bij een opvolgende of hervatte procedure.

De rechtbank stelt vast dat de minister weliswaar in het voornemen van 23 februari 2026 heeft aangegeven dat België heeft ingestemd met het terugnameverzoek op grond van artikel 18, eerste lid, aanhef en onder d, van de Dublinverordening, maar dat zowel in het voornemen van 1 april 2026 als in het bestreden besluit artikel 18, eerste lid, aanhef en onder c, van de Dublinverordening wordt vermeld als acceptatiegrond. Dit komt ook overeen met het claimakkoord van 20 februari 2026, waarin de Belgische autoriteiten hebben aangegeven dat zij akkoord gaan met het verzoek om terugname van eiser op grond van artikel 18, eerste lid, aanhef en onder c, van de Dublinverordening. Nu zowel het voornemen van 1 april 2026 als het bestreden besluit, in lijn met het claimakkoord, artikel 18, eerste lid, aanhef en onder c, van de Dublinverordening vermelden als acceptatiegrond wordt eiser niet gevolgd in zijn stelling dat de minister uit is gegaan van een onjuiste acceptatiegrond. De beroepsgrond slaagt niet.

De minister betoogt dat na de brief van de Belgische autoriteiten van 5 februari 2026 weer van het interstatelijk vertrouwensbeginsel kan worden uitgegaan ten aanzien van België. Op 5 februari 2026 heeft de directeur-generaal van Fedasil (de Belgische overheidsinstelling die verantwoordelijk is voor de opvang) namelijk een brief gestuurd over de opvang van niet-kwetsbare alleenstaande mannelijke asielzoekers. Hieruit volgt dat er al een lange tijd veel minder mannen op de doorstroomlijst staan voor een plek in de regulier opvang. Het aantal personen op deze lijst neemt steeds verder af. De minister wijst erop dat de gemiddelde doorstroomtijd nu 3,5 maand is. Het aantal personen op de doorstroomlijst was ten tijde van de Afdelingsuitspraak 2.513, terwijl er op 1 juni 2026 nog maar 1.043 personen op deze lijst staan. Dit onderstreept volgens de minister het beeld dat sprake is van een structurele (en continuerende) afname. Ook volgt uit deze brief dat er in België een groot netwerk voor nood- en daklozenopvang is. Zo zijn er 2.000 plaatsen in een noodopvang in Brussel, waar mannen op de doorstsroomlijst tijdelijk kunnen verblijven. Alleenstaande mannelijke Dublinclaimanten kunnen dus feitelijk toegang krijgen tot een (nood)opvangplaats in België als ze op de doorstroomlijst staan. Deze mannen krijgen daarbij genoeg basishulp die nodig is om te kunnen leven. Uit de brief volgt dat de Belgische autoriteiten veel moeite doen om de problemen in de opvang op te lossen. Er is dus geen sprake meer van tekortkomingen in de opvangvoorzieningen in België zoals ten tijde van de uitspraak van de Afdeling. Nu de opvangsituatie in België verbeterd is, zijn de problemen met betrekking tot het aanwenden van een effectief rechtsmiddel niet meer van belang. Tijdens de zitting verwijst de minister in aanvulling hierop naar het arrest N.H. e.a. tegen Frankrijk (Voetnoot 9) van het EHRM (Voetnoot 10). De minister betoogt hierbij dat zelfs al zou sprake zijn van tekortkomingen in de opvang in België, dan volgt uit dit arrest dat dit niet leidt tot een gebrek die de hoge drempel van het arrest Jawo (Voetnoot 11) haalt.

De rechtbank begrijpt het beroep van eiser zo dat hij ook betwist dat in zijn algemeenheid ten aanzien van België van het interstatelijk vertrouwensbeginsel kan worden uitgegaan met betrekking tot niet-kwetsbare alleenstaande mannelijke asielzoekers. Dit is door eiser ter zitting bevestigd. De rechtbank zal eerst deze grond bespreken.

De rechtbank stelt voorop dat eisers asielaanvraag bij terugkeer naar België – gelet op de acceptatiegrond van het terugnameverzoek – door de Belgische autoriteiten waarschijnlijk niet zal worden aangemerkt als opvolgende aanvraag. De minister heeft dit ter zitting bevestigd.

Het uitgangspunt is dat er op grond van het interstatelijk vertrouwensbeginsel vanuit wordt gegaan dat de lidstaten van de Europese Unie hun unierechtelijke en internationale verplichtingen tegenover asielzoekers nakomen. De Afdeling is bij uitspraak van 23 juli 2025 in zoverre teruggekomen van haar eerdere oordeel in de uitspraak van 13 maart 2024. (Voetnoot 12) Volgens de Afdeling kan voor niet-kwetsbare alleenstaande mannen niet langer uitgegaan worden van het interstatelijk vertrouwensbeginsel ten aanzien van België. De Afdeling heeft daarbij onder andere betekenis toegekend aan de langdurige opvangproblemen in België en de omstandigheid dat voor deze groep geen effectief rechtsmiddel beschikbaar was. Gelet op de conclusie van de Afdeling in deze uitspraak is de rechtbank van oordeel dat het in eerste instantie aan de minister is om te onderbouwen en aannemelijk te maken dat inmiddels voor niet-kwetsbare alleenstaande mannen weer kan worden uitgegaan van het interstatelijke vertrouwensbeginsel ten aanzien van België.

In dit kader verwijst de minister naar de brief van Fedasil van 5 februari 2026, die als bijlage is opgenomen bij Informatiebericht (IB) 2026/8. Hierin staat, voor zover relevant, het volgende:

De rechtbank is allereerst van oordeel dat uit deze brief niet duidelijk blijkt dat na de eerdergenoemde uitspraak van de Afdeling van 25 juli 2025 door de Belgische autoriteiten iets is gedaan voor de opvang van niet-kwetsbare alleenstaande mannen. Er zouden weliswaar 2.000 humanitaire opvangplaatsen zijn gerealiseerd via het samenwerkingsakkoord, maar het is voor de rechtbank onduidelijk of deze opvangplaatsen zijn gerealiseerd na deze uitspraak van de Afdeling. Immers, in het AIDA Country Report van juni 2025 (Voetnoot 13) en juli 2026 (Voetnoot 14) wordt gesproken over 2.000 extra opvangplaatsen in het Brusselse Gewest als gevolg van de zogenaamde ‘Brusselse Deal’. Deze plaatsen zijn echter al in 2022 (dus ruim voor de uitspraak van de Afdeling) gerealiseerd. Uit de brief van Fedasil van 5 februari 2026 volgt niet wanneer deze plaatsen zijn gerealiseerd. Het lijkt erop dat dit dezelfde plaatsen zijn als genoemd in de AIDA-rapporten. Dit betekent dat deze plaatsen dus niet zijn gerealiseerd na de uitspraak van de Afdeling. De minister heeft dit ter zitting ook met zoveel woorden bevestigd. Dit betekent dat – anders dan de minister lijkt te schetsen – de Belgische autoriteiten na de eerdergenoemde uitspraak van de Afdeling niet meer opvangplaatsen hebben gerealiseerd.

Daar komt bij dat de rechtbank van oordeel is dat de minister onvoldoende aannemelijk heeft gemaakt dat er voor alle niet-kwetsbare alleenstaande mannen een plek is in de opvang. Fedasil concludeert in de eerdergenoemde brief dat er minder personen op de doorstroomlijst staan dan er plekken zijn in de humanitaire opvangplaatsen van het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest en dat daarom alle alleenstaande mannelijke verzoekers over een opvangplaats zouden kunnen beschikken. Deze conclusie kan echter niet zonder meer worden gevolgd. Uit de brief volgt dat van deze plaatsen 2.000 plaatsen er 200 plaatsen zijn bedoeld voor niet-begeleide minderjarige vreemdelingen. De overige 1.800 plaatsen zijn ook niet exclusief bedoeld voor niet-kwetsbare alleenstaande mannelijke verzoekers. Dit volgt uit de volgende passage van de brief:

Nu de minister niet aannemelijk heeft gemaakt dat voor alle niet-kwetsbare alleenstaande asielzoekers een plek in de opvang is, bestaat er een grote kans dat deze personen verstoken blijven van opvang. Verder geldt dat er een wachttijd is van gemiddeld 3,5 maand voor toegang tot de reguliere opvang. Dit betekent dat een niet-kwetsbare alleenstaande asielzoeker waarvoor geen plek is in de noodopvang waarschijnlijk 3,5 maand op straat belandt. Dit volgt ook uit de eerdergenoemde AIDA-rapporten. Zo volgt hieruit ook dat verzoekers die geen opvang krijgen op straat belanden en in een precaire situatie terechtkomen. (Voetnoot 16) Ook blijkt uit het AIDA-rapport van juli 2026 dat Vluchtelingenwerk Vlaanderen zich fel verzet tegen de conclusie van de Nederlandse autoriteiten dat overdrachten van alleenstaande mannen naar België kunnen worden hervat omdat de Belgische overheid garanties heeft gegeven dat de opvangsituatie is verbeterd. Volgens Vluchtelingenwerk Vlaanderen krijgen niet-kwetsbare alleenstaande mannen gedurende deze wachttijd niet automatisch een opvangplek in Brussel. (Voetnoot 17) De rechtbank is dan ook van oordeel dat ondanks de informatie in de brief van 5 februari 2026 de kern van de kritiek van de Afdeling in rechtsoverweging 5.3 tot en met 5.3.4 en 5.6 van de uitspraak van 25 juli 2025 overeind blijft. Gelet op deze rechtsoverwegingen kan de ter zitting gegeven toelichting van de minister dat er ten tijde van de uitspraak van de Afdeling sprake was van 2.513 personen op de doorstroomlijst, wat de maximale capaciteit van 2.000 oversteeg, en dat er daarom in die periode niet voor iedereen opvang was, geen doel treffen. Ook hieruit blijkt immers niet hoeveel niet-kwetsbare alleenstaande mannen er op dat moment daadwerkelijk gebruik konden maken van de 2.000 humanitaire opvangplaatsen.

Bovendien lijkt de informatie in de brief van Fedasil in strijd met de informatie die de minister kennelijk eerder heeft gekregen, zoals ook volgt uit voornoemde uitspraak van de Afdeling (Voetnoot 18). Hierin staat dat uit de reactie die de minister op 23 maart 2025 heeft ontvangen van de Belgische autoriteiten volgt dat zij de ambitie hebben om de opvangcapaciteit geleidelijk af te bouwen. Dit volgt ook uit de eerdergenoemde AIDA-rapporten. (Voetnoot 19) Niet is gebleken dat de minister hier navraag of onderzoek naar heeft gedaan. Daardoor is onduidelijk of er daadwerkelijk sprake is van meer opvangplaatsen en het eerder vastgestelde tekort is verkleind. Uit de AIDA-rapporten lijkt juist te volgen dat er in België inmiddels minder opvangplekken zijn dan er eerder waren en dat er forse bezuinigingen zijn gepland op dit vlak.

De rechtbank is gelet op het voorgaande van oordeel dat de brief van Fedasil, en daarmee dus ook de minister omdat die naar deze brief verwijst, (nog) onvoldoende zekerheid en duidelijkheid geeft over de asielopvangcapaciteit van België. De rechtbank kan uit de brief niet opmaken of alle niet-kwetsbare mannelijke asielzoekers in heel België die behoefte hebben aan opvang, daadwerkelijk een opvangplek krijgen. Dit is ook uit de nadere toelichting tijdens de zitting niet gebleken. De brief geeft daarnaast ook geen inzicht in het aantal asielzoekers dat in heel België in de nood- en daklozenopvang zit en het totaal aantal opvangplaatsen en tekorten. Terwijl uit de eerdergenoemde AIDA-rapporten blijkt dat sprake is van structurele tekorten. (Voetnoot 20) Hierdoor blijft er naar het oordeel van de rechtbank te veel onzekerheid bestaan over het aantal beschikbare plekken voor niet-kwetsbare alleenstaande asielzoekers. De rechtbank vindt hierbij van belang dat de Afdeling in haar uitspraak van 23 juli 2025 ook al tot de conclusie kwam dat het onduidelijk was hoeveel plaatsen er daadwerkelijk beschikbaar waren in de nood- en daklozenopvang voor niet-kwetsbare alleenstaande asielzoekers, waardoor het ook onduidelijk was hoeveel niet-kwetsbare alleenstaande asielzoekers daar verbleven. De brief van Fedasil, en daarmee ook de minister die zich daarop baseert ter onderbouwing van zijn standpunt, heeft deze onduidelijkheid niet weggenomen. Het feit dat het aantal personen op de doorstroomlijst afneemt, is onvoldoende.

Voor zover de minister zich ter zitting onder verwijzing naar het arrest N.H. e.a. tegen Frankrijk op het standpunt heeft gesteld dat opvangplaatsen niet gegarandeerd moeten zijn, wordt dit door de rechtbank niet gevolgd. Weliswaar volgt uit punt 160 van dit arrest dat een lidstaat niet is gehouden om aan eenieder die onder zijn jurisdictie valt een recht op huisvesting te garanderen, maar een recht op huisvesting is meer omvattend dan opvang gedurende de asielprocedure. Daarbij neemt de rechtbank in aanmerking dat het EHRM in het door de minister aangehaalde arrest een schending van artikel 3 van het EVRM (Voetnoot 21) heeft aangenomen in het geval van drie alleenstaande mannen, niet zijnde Dublinclaimanten, die in afwachting van het indienen van hun asielaanvraag in België geen aanspraak konden maken op opvang en andere voorzieningen omdat zij niet de status hadden van asielzoeker. Bovendien heeft het EHRM in het arrest van 9 april 2026 (Voetnoot 22) België nog veroordeeld wegens schending van artikel 3 van het EVRM voor onder andere het maandenlang niet verstrekken van opvang aan verzoekers om internationale bescherming. Daar komt nog bij dat uit het arrest Changu (Voetnoot 23) van het HvJ-EU volgt dat er altijd opvang dient te zijn die onvoorwaardelijk is. Voor zover de minister heeft willen betogen dat als asielzoekers een korte tijd verstoken zijn van opvang dit niet leidt tot een situatie als bedoeld in het arrest Jawo, verwijst de rechtbank naar wat is overwogen onder 6.8.

Gelet op het voorgaande is met de huidige onderbouwing van het bestreden besluit onvoldoende zeker of ten aanzien van België weer van het interstatelijk vertrouwensbeginsel kan worden uitgegaan. Het bestreden besluit is daarom onvoldoende gemotiveerd en in strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel. De beroepsgrond slaagt.