Rechtbank Den Haag, voorlopige voorziening+bodemzaak vreemdelingenrecht

Verweerder acht eisers nationaliteit geloofwaardig, maar zijn identiteit en herkomst niet. Eiser heeft volgens verweerder namelijk niet voldaan aan artikel 31, zesde lid, aanhef en onder c, van de Vw, omdat zijn verklaringen geen samenhangend en aannemelijk geheel vormen. Eiser staat in Italië geregistreerd onder andere gegevens, waarover hij heeft verklaard deze niet afgegeven te hebben. Ten aanzien van eisers herkomst heeft verweerder overwogen dat eiser bij de AVIM (Voetnoot 2) en in zijn aanmeldgehoren heeft verklaard dat hij in Mogadishu is geboren, maar in de correcties en aanvullingen op het aanmeldgehoor en in het nader gehoor stelt te zijn geboren in Ceel Lahelay. Daarnaast kan eiser volgens verweerder in grote lijnen niet als geloofwaardig worden beschouwd, zoals bedoeld in artikel 31, zesde lid, onder e, van de Vw. Verweerder heeft de problemen met Al-Shabaab eveneens ongeloofwaardig geacht, omdat de verklaringen van eiser geen samenhangend en aannemelijk geheel vormen en hij in grote lijnen niet als geloofwaardig kan worden beschouwd. Eisers verklaringen over de werkzaamheden van zijn vader en de mobiele telefoon acht verweerder ongerijmd. Eiser heeft volgens verweerder inconsistent verklaard over de tijdlijn, en zijn verklaringen over Al-Shabaab acht verweerder vaag en ongerijmd.

De geloofwaardig geachte elementen leiden volgens verweerder niet tot vluchtelingschap of de vaststelling dat eiser een reëel risico op ernstige schade loopt. Daarnaast is volgens verweerder sprake van een vestigingsalternatief in Mogadishu, ondanks het feit dat eiser langdurig in Ceel Lahelay heeft gewoond. Verweerder stelt zich op het standpunt dat er in Mogadishu sprake is van een relatief lager niveau van willekeurig geweld en dat eiser geen individuele omstandigheden heeft aangedragen die maken dat hij een verhoogd risico op ernstige schade loopt. Verweerder heeft de asielaanvraag van eiser afgewezen als kennelijk ongegrond, op grond van artikel 30b, eerste lid, onder c en e, van de Vw, omdat eiser verweerder heeft misleid over zijn identiteit. Verder heeft verweerder geoordeeld dat eiser niet in aanmerking komt voor een verblijfsvergunning regulier voor bepaalde tijd op grond van het buitenschuldbeleid (hierna: buitenschuldvergunning) voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen, omdat verweerder het onderzoek naar adequate opvang niet heeft kunnen afronden gedurende eisers minderjarigheid. Eiser heeft het onderzoek volgens verweerder gefrustreerd door wisselende verklaringen af te leggen over zijn identiteit en geboorteplaats. Verweerder heeft aan eiser een terugkeerbesluit opgelegd en een inreisverbod van twee jaar.

De beroepsgrond slaagt. De rechtbank overweegt dat uit het besluit dient te volgen welke elementen een rol spelen in het referentiekader, en dat het referentiekader vervolgens kenbaar is betrokken in de beoordeling van eisers asielaanvraag. (Voetnoot 3) De rechtbank is van oordeel dat verweerder in de geloofwaardigheidsbeoordeling onvoldoende kenbaar rekening heeft gehouden met het referentiekader van eiser. In het bestreden besluit is alleen vermeld dat eiser niets is tegengeworpen wat gelet op zijn leeftijd, ontwikkelingsniveau of achtergrond niet redelijk zou zijn. Daarmee is niet inzichtelijk op welke wijze verweerder de minderjarigheid van eiser, zowel ten tijde van zijn vertrek uit Somalië als ten tijde van het gehoor, als ook zijn achtergrond en opleidingsniveau, heeft meegewogen bij de beoordeling van de geloofwaardigheid van zijn verklaringen. Zonder nadere motivering vanuit verweerder valt voor de rechtbank niet in te zien dat van een minderjarige kan worden verwacht dat hij over de werkzaamheden van zijn vader, het gebruik van zijn telefoon en de problemen met Al-Shabaab anders verklaart dan hij heeft gedaan.

De rechtbank vernietigt het bestreden besluit en draagt verweerder op een nieuw besluit te nemen, waarbij eisers referentiekader kenbaar wordt vastgesteld en betrokken in de beoordeling van zijn verklaringen. Verweerder moet daarbij rekening houden met de elementen die eiser zelf heeft genoemd, waaronder ook zijn psychische toestand en gestelde ervaringen in Somalië en Libië. De rechtbank ziet geen aanleiding om de beroepsgronden die zien op de tegenwerpingen ten aanzien van eisers verklaringen over de werkzaamheden van vader, het gebruik van zijn telefoon en de problemen met Al-Shabaab nu verder te bespreken, omdat ook voor de bespreking daarvan het referentiekader relevant is.

Deze beroepsgrond slaagt ook. De rechtbank constateert dat de mate van willekeurig geweld, waarvan in het landgebonden beleid ten aanzien van Somalië (Voetnoot 6) wordt uitgegaan, niet overeenkomt met de door de EUAA vastgestelde mate van willekeurig geweld. Verweerder gaat in het landgebonden beleid uit van de laagste gradatie van willekeurig geweld in Mogadishu, terwijl uit de Country Guidance Somalia van de EUAA volgt dat er in Mogadishu sprake is van een hogere mate van willekeurig geweld. De rechtbank is van oordeel dat verweerder alle relevante landeninformatie bij de beoordeling van eisers asielaanvraag moet betrekken, en dus ook de Country Guidance Somalia. Het standpunt van verweerder dat het landgebonden beleid leidend is, kan alleen daarom al niet worden gevolgd. Daarbij overweegt de rechtbank dat de Country Guidance Somalia dateert van na het landgebonden beleid en verweerder moet uitgaan van de meest actuele informatie die voor eiser relevant is. Verweerder heeft zich ter zitting op het standpunt gesteld dat nog steeds kan worden uitgegaan van een lagere mate van willekeurig geweld, onder verwijzing naar de uitspraak van deze rechtbank, zittingsplaats Groningen van 29 januari 2026. (Voetnoot 7) De rechtbank overweegt dat deze verwijzing geen doel treft nu in deze uitspraak niet duidelijk wordt dat de Country Guidance Somalia is betrokken. De rechtbank is dan ook van oordeel dat verweerder ten onrechte de informatie uit de Country Guidance Somalia niet heeft betrokken in de beoordeling van eisers asielaanvraag en onvoldoende heeft gemotiveerd waarom het landgebonden beleid ook in het geval van eiser leidend moet zijn.

Daarnaast is de rechtbank van oordeel dat verweerder onvoldoende heeft gemotiveerd dat van eiser redelijkerwijs kan worden verwacht dat hij zich in Mogadishu vestigt. Verweerder heeft in het bestreden besluit vermeld dat eiser een gezonde jonge man is, dat hij geboren is in Mogadishu, dat hij tot een meerderheidsstam behoort, de Somalische taal spreekt en in Mogadishu heeft verbleven. De rechtbank is van oordeel dat hieruit onvoldoende volgt dat eiser zich redelijkerwijs in Mogadishu kan vestigen, nu hierbij niet de in overweging 6 genoemde voorwaarden volgens de Country Guidance Somalië 2025 zijn meegewogen. Het besluit is daarom ook op dit punt onvoldoende gemotiveerd.

7. Eiser voert aan dat verweerder zich ten onrechte op het standpunt heeft gesteld dat het onderzoek naar adequate opvang gedurende eisers minderjarigheid niet kon worden afgerond, omdat eiser het onderzoek zou hebben gefrustreerd door ongeloofwaardige verklaringen af te leggen over zijn identiteit en geboorteplaats. Eiser stelt dat verweerder meer onderzoek had kunnen en moeten verrichten gedurende zijn minderjarigheid. Volgens eiser is dit van belang voor de vraag of hij met terugwerkende kracht in aanmerking komt voor een buitenschuldvergunning. In dat kader voert eiser aan dat verweerder ruim twee jaar de tijd heeft gehad om onderzoek te doen naar adequate opvang, en dat verweerders onderzoek in die periode enkel bestond uit het stellen van herkomst- en identiteitsvragen aan eiser en het opvragen van informatie bij de Italiaanse autoriteiten over eisers registratie daar. Verweerder heeft volgens eiser het onderzoek niet voortgezet aan de hand van deze bevindingen. Daarbij betwist eiser dat het onderzoek pas kon aanvangen na de afwijzing van de asielaanvraag. Eiser stelt dat het begrijpelijk is dat verweerder eerst in kaart wil krijgen voor welke partijen eiser heeft te vrezen alvorens deze benaderd worden, maar dat vanaf de aanmeldgehoren, en zeker na het nader gehoor al duidelijk was dat eiser niet heeft te vrezen voor personen die adequate opvang zouden moeten verlenen. Hierdoor heeft verweerder niet voortvarend gehandeld in het onderzoek naar adequate opvang, wat niet voor het risico van eiser dient te komen.

8. Deze beroepsgrond slaagt eveneens. De rechtbank overweegt dat een alleenstaande minderjarige vreemdeling (hierna: amv) in aanmerking kan komen voor een buitenschuldvergunning als de vreemdeling alleenstaand is, (nog) minderjarig is en als er in het land van herkomst of een ander land waar hij redelijkerwijs naartoe kan gaan, geen adequate opvang aanwezig is. (Voetnoot 8) Uit het arrest T.Q. van het Hof van Justitie van de Europese Unie (Voetnoot 9) en de uitspraken van de Afdeling van 8 juni 2022 (Voetnoot 10) volgt dat verweerder verplicht is om voorafgaand aan het terugsturen van een amv te onderzoeken of terugkeer naar onder andere familie, een aangewezen voogd of adequate opvangfaciliteiten in het land van terugkeer mogelijk is. Uit de voornoemde Afdelingsuitspraken volgt ook dat verweerder, op het moment dat een amv meerderjarig is geworden, niet langer is gehouden om te onderzoeken of adequate opvang in het land van terugkeer aanwezig is, mits verweerder gedurende de minderjarigheid van de vreemdeling voortvarend aan dat onderzoek heeft gewerkt.

Niet in geschil is dat eiser alleenstaand is en inmiddels meerderjarig is geworden, maar op het moment van het indienen van zijn asielaanvraag minderjarig was. Ook staat vast dat verweerder het onderzoek naar adequate opvang gedurende eisers minderjarigheid niet heeft afgerond. Uit de uitspraak van de Afdeling van 12 juli 2023 (Voetnoot 11) volgt dat het aan verweerder is om in het concrete geval aannemelijk te maken dat er gedurende de minderjarigheid van eiser voortvarend aan het onderzoek naar adequate opvang is gewerkt. Verweerder moet in het besluit inzichtelijk maken welke stappen in die periode zijn ondernomen en wat de redenen voor de vertraging van het onderzoek naar adequate opvang waren. De rechtbank constateert dat uit het bestreden besluit volgt dat verweerder in het kader van de onderzoeksplicht eiser in het aanmeld- en nader gehoor vragen heeft gesteld over zijn identiteit en herkomst. Daarnaast blijkt uit het bestreden besluit dat verweerder zich op het standpunt stelt dat verder onderzoek door de Dienst Terugkeer & Vertrek pas mogelijk is na het besluit op de asielaanvraag en dat eiser het onderzoek heeft gefrustreerd door de wisselende verklaringen over zijn geboorteplaats en de afwijkende registratie van zijn persoonsgegevens in Italië.

De rechtbank volgt het standpunt van verweerder dat verder onderzoek pas kon worden verricht na een beslissing in de asielprocedure niet. Uit de Afdelingsuitspraken van 8 juni 2022 (Voetnoot 12) volgt immers dat het onderzoek naar adequate opvang zo snel mogelijk moet aanvangen. Verweerder moet zo spoedig mogelijk nadat de asielaanvraag is ingediend beginnen met het opsporen van gezinsleden. Daarbij moet verweerder wel waarborgen dat de veiligheid van gezinsleden en de amv niet in gevaar wordt gebracht. De rechtbank ziet in het geval van eiser niet in dat verweerder geen andere onderzoeksmethoden voorhanden had dan het benaderen van de Somalische autoriteiten. Eiser heeft immers verklaringen afgelegd die aanknopingspunten bevatten voor nader onderzoek, zoals zijn verklaringen over familieleden. De rechtbank is van oordeel dat uit het bestreden besluit onvoldoende volgt waarom verweerder gedurende eisers minderjarigheid geen familieleden van eiser heeft kunnen opsporen.

Verder overweegt de rechtbank dat verweerder zich terecht op het standpunt heeft gesteld dat het onderzoek naar adequate opvang een gedeelde verantwoordelijkheid tussen eiser en verweerder betreft, gelet op de Afdelingsuitspraak van 21 juli 2025. (Voetnoot 13) Eiser moet actief en volledig meewerken aan het onderzoek, maar naar het oordeel van rechtbank blijkt daaruit niet dat verweerder kan volstaan met de vaststelling dat eiser het onderzoek heeft gefrustreerd. Uit de Afdelingsuitspraak van 9 januari 2026 (Voetnoot 14) volgt immers dat moet worden gemotiveerd in hoeverre verweerder daardoor in zijn onderzoeksmogelijkheden is belemmerd. De rechtbank leidt daaruit af dat verweerder had moeten motiveren in hoeverre het feit dat eiser onder andere gegevens stond geregistreerd en wisselend heeft verklaard over zijn geboorteplaats, verweerder daadwerkelijk heeft belemmerd in zijn onderzoeksmogelijkheden. Naar het oordeel van de rechtbank heeft verweerder dat onvoldoende gedaan.

Gelet op het voorgaande is de rechtbank van oordeel dat verweerder zijn standpunt, dat hij aan de onderzoeksplicht heeft voldaan en voortvarend heeft gehandeld in het onderzoek naar adequate opvang ten tijde van eisers minderjarigheid, niet deugdelijk heeft gemotiveerd. Verweerder dient dit alsnog toereikend te motiveren dan wel zijn standpunt te herzien, en te beoordelen welke gevolgen dit heeft voor eisers verblijfstatus en voor het opgelegde terugkeerbesluit. (Voetnoot 15)

Omdat op het beroep is beslist, bestaat er geen aanleiding meer voor het treffen van een voorlopige voorziening. De voorzieningenrechter wijst het verzoek daarom af.