Rechtbank Midden-Nederland, proces-verbaal bestuursstrafrecht

gemachtigde: M.J.M. Bergers.

1. In het dossier bevindt zich een proces-verbaal van de politie, waarin het volgende staat:

2. Bestuurders mogen slechts geluidssignalen geven om dreigend gevaar af te wenden. Dat volgt uit artikel 28 van het Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1990 (RVV 1990).

3. De kantonrechter stelt op basis van het hierboven weergegeven proces-verbaal vast dat de betrokkene heeft geclaxonneerd, zonder dat dit nodig was om dreigend gevaar af te wenden. Er is geen aanleiding om te twijfelen aan de waarneming van de verbalisant. Dit betekent dat er in beginsel aanleiding is voor de bestraffende boete van € 150,00, zoals die na het instellen van administratief beroep is opgelegd door de officier van justitie.

4. Iedereen mag demonstreren en wordt daarbij beschermd door de wet. Een demonstratie valt onder de grondrechten van de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van vreedzame vergadering en vrijheid van verenging. Deze grondrechten zijn neergelegd in artikel 7 en 9 van de Grondwet en in artikel 10 en 11 van het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Deze rechten hangen nauw met elkaar samen en zij beschermen uiteenlopende vormen van protest, zoals protestmarsen, blokkades, ‘sit-ins’ en bezettingen. Iemand die demonstreert, mag binnen bepaalde grenzen zelf kiezen waar, wanneer en op welke wijze dat gebeurt. Het demonstratierecht beschermt alleen vreedzame protestacties, maar daaronder vallen ook demonstraties die grote hinder of overlast geven.

5. Met de blokkade van het distributiecentrum van Jumbo door landbouwvoertuigen op 6 juli 2022 was sprake van de uitoefening van het demonstratierecht door de actievoerders, gericht tegen het stikstofbeleid van de overheid. De kantonrechter oordeelt dat ook het direct op deze blokkade volgende vertrek van diezelfde landbouwvoertuigen moet worden aangemerkt als uitoefening van het demonstratierecht door deze actievoerders. Direct na de blokkade en in reactie op een last van het openbaar gezag om te vertrekken, werd door de actievoerders een stoet gevormd waarbij zij misthoorns en megafoons gebruikten. Het maken van geluid is bij een demonstratie een gebruikelijke vorm van het uiten van de mening van demonstranten en het vragen van aandacht voor het onderwerp waar die demonstratie op ziet. Onder deze omstandigheden was ook toen nog sprake van een demonstratie, waaraan de betrokkene bijdroeg door vanuit zijn trekker te claxonneren. Dit claxonneren moet bovendien worden gezien in samenhang met het geluid dat de voorbijtrekkende stoet van trekkers op dat moment bij wijze van meningsuiting produceerde.

6. De kantonrechter neemt verder aan dat de demonstratie een vreedzaam karakter had. Dat blijkt uit de omstandigheid dat de actievoerders het bevel om de blokkade van het distributiecentrum te beëindigen hebben opgevolgd. De Mobiele Eenheid was aanwezig, maar het is niet gebleken dat zij heeft moeten ingrijpen.

Wanneer mag het demonstratierecht in het algemeen beperkt worden?

7. De grondrechten om te demonstreren zijn niet absoluut. Zij kunnen worden beperkt als dat een gerechtvaardigd doel dient dat in de wet is vastgelegd en als dat noodzakelijk is in een democratische samenleving. Een beperking van deze grondrechten kan onder deze voorwaarden ook het opleggen van een bestraffende sanctie inhouden.

8. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft in zijn rechtspraak handvatten gegeven om te beoordelen of een inbreuk op het demonstratierecht gerechtvaardigd is. Het uitgangspunt daarbij is dat elke demonstratie een zekere mate van verstoring van het gewone leven (“disruption to ordinary life”) met zich kan brengen. Zo’n verstoring is op zichzelf nog niet voldoende om een beperking te rechtvaardigen van het recht op vreedzame vergadering. Maar aan de andere kant betekent dit niet dat er nooit strafrechtelijk kan worden opgetreden tegen strafbare feiten die in relatie tot een demonstratie worden gepleegd. Als iemand die deelneemt aan een vreedzame demonstratie zelf een laakbare gedraging (“reprehensible act”) pleegt, kan diegene worden onderworpen aan de dreiging van een straf of maatregel. Of sprake is van zo’n laakbare gedraging moet steeds aan de hand van de concrete omstandigheden van het geval beoordeeld worden. Bij de beantwoording van de vraag of een beperking van het recht op vrijheid van vreedzame vergadering in een democratische samenleving noodzakelijk is, kan ook betekenis toekomen aan de omstandigheid dat privé-eigendom in het geding is.Mocht het demonstratierecht in dit geval beperkt worden?

9. Door de betrokkene met een boete te bestraffen voor het claxonneren, is hij beperkt in de uitoefening van zijn demonstratierecht.

10. De kantonrechter stelt voorop dat de handhaving van de verkeersregels uit het RVV 1990 bij wet is voorzien, in de Wegenverkeerswet 1994 en de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften. De verkeersregels en de handhaving daarvan zijn in een democratische samenleving noodzakelijk in het belang van, onder meer, de verkeersveiligheid.

11. In dit geval was sprake van een vreedzame demonstratie. De actievoerders verplaatsten zich in een stoet van landbouwvoertuigen over de openbare weg en er zijn geen aanwijzingen dat er (verkeers)regels werden overtreden, anders dan het claxonneren. Evenmin zijn er aanwijzingen dat privébezit van anderen gevaar liep. Het claxonneren door de betrokkene kan onder deze omstandigheden niet als laakbare gedraging worden aangemerkt. Alles afwegend oordeelt de kantonrechter dat de verstoring die de stoet landbouwvoertuigen op dat moment met zich meebracht zo gering was, dat zij niet rechtvaardigt dat de betrokkene werd beperkt in zijn grondrechten door het claxonneren te sanctioneren met een boete.

12. De conclusie is dat in dit specifieke geval en onder de hiervoor geschetste omstandigheden sprake is van een ontoelaatbare inbreuk op de grondrechten van de betrokkene. De officier van justitie had bij de beslissing op het administratief beroep alleen al om die reden moeten afzien van het handhaven van de bestraffende boete.

13. De kantonrechter merkt nog op dat het EHRM in zijn rechtspraak benadrukt dat een vreedzame demonstratie in beginsel niet onderworpen mag worden aan de dreiging van een strafrechtelijke sanctie. Als een strafbaar feit dat tijdens een demonstratie is begaan wordt vervolgd, moet de rechter zich er daarom rekenschap van geven dat het strafrechtelijke optreden en de bestraffing niet zó ingrijpend zijn dat daarvan een afschrikwekkend effect (“chilling effect”) uitgaat op personen die gebruik willen maken van hun grondrechten. Gelet op de conclusie dat afgezien had moeten worden van bestraffing, komt de kantonrechter niet meer toe aan de vraag of daarmee sprake was van een ‘chilling effect’ voor anderen.

14. Het beroep is gegrond. De boete wordt gematigd tot nihil.

15. De kantonrechter stelt met de gemachtigde vast dat niet binnen een redelijke termijn uitspraak is gedaan, zoals bedoeld in artikel 17, eerste lid, van de Grondwet. Omdat de boete al wordt gematigd tot nihil, worden hieraan verder geen gevolgen verbonden.

16. De officier van justitie wordt veroordeeld in de proceskosten van de betrokkene. De vergoeding is met toepassing van het Besluit proceskosten bestuursrecht als volgt berekend. Voor de rechtsbijstand door een gemachtigde in de fase van administratief beroep heeft de officier van justitie al een vergoeding toegekend. Voor de rechtsbijstand in de fase van beroep bij de kantonrechter krijgt de betrokkene € 934,- per proceshandeling. De gemachtigde heeft een beroepschrift ingediend en de zitting bijgewoond. Vanwege de aard van de zaak hanteert de kantonrechter de wegingsfactor 0,5 (licht). De vergoeding bedraagt daarom 2 x € 934,- x 0,5 = € 934,-.

verklaart het beroep gegrond;

wijzigt de beslissing van de officier van justitie;

stelt het bedrag van de administratieve sanctie op nihil;

bepaalt dat de officier van justitie aan betrokkene het te veel betaalde teruggeeft;

veroordeelt de officier van justitie tot het vergoeden van de proceskosten van de betrokkene ter hoogte van € 934,00.

de u opgelegde administratieve sanctie meer dan € 110,00 bedraagt, of

uw beroep niet-ontvankelijk is verklaard omdat u niet of niet op tijd zekerheid heeft gesteld.