Rechtbank Midden-Nederland, eerste aanleg - meervoudig strafrecht overig

Standpunt van de officier van justitie

De officier van justitie stelt zich op het standpunt dat kan worden bewezen dat de verdachte de feiten 1 tot en met 3 heeft gepleegd.

De standpunten van de officier van justitie worden – voor zover van belang voor de beoordeling – besproken in paragraaf 3.3.

Standpunt van de verdediging

De advocaat verzoekt de rechtbank om de verdachte van de feiten 1 en 2 vrij te spreken. De verdediging heeft verzocht de verdachte partieel vrij te spreken van feit 3, namelijk voor zover dat ziet op het plegen van ontuchtige handelingen met [benadeelde] (hierna: [benadeelde] ).

De advocaat voert verschillende verweren over het bewijs. Deze worden - voor zover van belang voor de beoordeling - hierna besproken onder paragraaf 3.3.

Bewezenverklaring

De rechtbank verklaart bewezen dat de verdachte:

De taal- en/of schrijffouten die in de tekst van de beschuldiging voorkomen zijn in de bewezenverklaring verbeterd. Dit benadeelt de verdachte niet.

Kwalificatie

De bewezen feiten leveren de volgende strafbare feiten op en de rechtbank merkt op dat sprake is van eendaadse samenloop tussen de feiten 1 en 3 respectievelijk de feiten 2 en 3:

feit 1:

met iemand beneden de leeftijd van twaalf jaren handelingen plegen die mede bestaan uit het seksueel binnendringen van het lichaam, meermalen gepleegd

feit 2:

met iemand, die de leeftijd van twaalf jaren maar nog niet die van zestien jaren heeft bereikt, buiten echt, ontuchtige handelingen plegen die mede bestaan uit het seksueel binnendringen van het lichaam, meermalen gepleegd

feit 3:

met iemand beneden de leeftijd van zestien jaren buiten echt ontuchtige handelingen plegen, meermalen gepleegd

Strafbaarheid feiten en verdachte

De feiten en de verdachte zijn strafbaar.

Vordering van de officier van justitie

De officier van justitie eist dat de verdachte wordt veroordeeld tot:

Standpunt van de verdediging

De verdediging heeft verzocht om, in geval van strafoplegging, geen langere gevangenisstraf op te leggen dan de tijd die de verdachte al in voorarrest heeft gezeten en daarnaast een taakstraf op te leggen en een voorwaardelijke gevangenisstraf met daarbij de door de reclassering geadviseerde bijzondere voorwaarden. Er is sprake van een laag recidiverisico, positieve ontwikkelingen tijdens de schorsing, maar er bestaat ook de noodzaak tot het continueren van de ingezette behandeling. Daarnaast dient rekening te worden gehouden met de persoon van de verdachte en de daarmee gepaard gaande verminderde toerekeningsvatbaarheid.

Oordeel van de rechtbank

Bij het bepalen van de straf houdt de rechtbank rekening met de ernst van de gepleegde feiten en de omstandigheden waaronder de verdachte deze feiten heeft gepleegd. Ook weegt de rechtbank het strafblad van de verdachte en zijn persoonlijke omstandigheden mee.

Ernst en omstandigheden van de feiten

De verdachte heeft zijn nichtje jarenlang misbruikt. Dit misbruik vond frequent plaats. Zijn nichtje was om het weekend bij hem thuis als zij bij haar oma logeerde en het gebeurde vrijwel elke keer als zij daar kwam. Dit is begonnen toen zij zeven jaar oud was en ging door totdat zij bijna de leeftijd van 14 jaar had bereikt. Het misbruik bestond onder meer uit het seksueel binnendringen van haar lichaam met zijn vinger(s). De verdachte heeft misbruik gemaakt van het vertrouwen dat het slachtoffer in hem als oom mocht stellen. Juist in die omgeving, het huis van oma, had [slachtoffer] zich veilig moeten kunnen voelen. Verdachte heeft daarmee niet alleen een grove inbreuk gemaakt op zowel de lichamelijke als psychische integriteit van het slachtoffer, hij heeft ook de normale seksuele en lichamelijke ontwikkeling van het slachtoffer doorkruist. Dit soort feiten kunnen namelijk grote schade toebrengen aan de ontwikkeling van meisjes. Dit blijkt ook wel uit wat het slachtoffer tijdens het uitoefenen van haar spreekrecht heeft verteld en uit de onderbouwing van haar schadevergoedingsvordering. Door zo te handelen heeft de verdachte uitsluitend oog gehad voor de spanning die hij daarbij kennelijk ervaarde en ook wilde ervaren. Hij heeft geen rekening gehouden met de ingrijpende gevolgen van zijn handelen voor het slachtoffer.

Persoonlijke omstandigheden van de verdachte

Bij haar beslissing heeft de rechtbank ook rekening gehouden met:

Reclasseringsadvies

In het reclasseringsadvies is, zakelijk weergegeven, onder meer het volgende geconcludeerd en geadviseerd.

Uit de risicotaxatie volgt een gemiddeld risico op een nieuwe aanklacht of veroordeling voor een zedendelict. Daarbij worden het ontbreken van een structurele dagbesteding,

sociale eenzaamheid, beperkingen in het psychosociaal functioneren en de houding van de verdachte aangemerkt als relevante criminogene factoren.

Gedurende het schorsingstoezicht is gebleken dat de verdachte zich openstelt voor begeleiding en behandeling. Uit de informatie van ForFACT komt naar voren dat hij gemotiveerd deelneemt aan de behandeling en positieve stappen zet op het gebied van sociale vaardigheden, zelfinzicht en autonomie. Tegelijkertijd wordt geconstateerd dat belangrijke behandeldoelen nog niet volledig zijn bereikt. De verdachte heeft vanwege zijn beperkte sociale netwerk, het ontbreken van een passende dagbesteding en zijn cognitieve beperkingen nog onvoldoende mogelijkheden gehad om de aangeleerde vaardigheden in de praktijk te oefenen en te bestendigen. Daarnaast is sprake van een afhankelijkheidsrelatie met zijn moeder. Hoewel deze relatie steunend van aard is, vormt zij tevens een belemmering voor de verdere ontwikkeling van zelfstandigheid en maatschappelijke participatie. Ook de pogingen om een constructieve dagbesteding te realiseren en het sociale netwerk van de verdachte uit te breiden, hebben vooralsnog niet tot het gewenste resultaat geleid. Hierdoor blijven meerdere risicofactoren aanwezig.

Alles overziend constateert de reclassering dat er sprake is van een positieve behandelontwikkeling, maar dat de geconstateerde risicofactoren nog onvoldoende zijn afgenomen. Gelet op de aard van de verdenking, het ingeschatte recidiverisico, de nog aanwezige criminogene factoren en de nog lopende behandeldoelen, acht de reclassering voortzetting van de ambulante behandeling bij ForFACT noodzakelijk en geïndiceerd. De behandeling biedt het meest passende kader om verder te werken aan het vergroten van de sociale vaardigheden, het versterken van de zelfstandigheid, het uitbreiden van het sociale netwerk en het realiseren van een duurzame dagbesteding, met als doel het verder terugdringen van het recidiverisico en het bestendigen van de positieve ontwikkelingen die reeds zichtbaar zijn. Naast een behandeling, wordt een meldplicht en een contactverbod met [slachtoffer] en [benadeelde] en hun moeder geadviseerd.

Psychologisch Pro Justitia rapport

In het rapport van de psycholoog staan onder meer, zakelijk weergegeven, de volgende conclusies en adviezen:

Er is bij de verdachte sprake van een licht verstandelijke beperking en afhankelijke en vermijdende trekken in de persoonlijkheid. Deze stoornissen waren aanwezig ten tijde van de feiten en beïnvloedden daarbij zijn gedragskeuzes en gedragingen.

De verdachte functioneert, vanuit zijn licht verstandelijke beperking en de verstoring in zijn persoonlijkheidsontwikkeling, op een lager sociaal emotioneel ontwikkelingsniveau dan passend bij zijn kalenderleeftijd. De verdachte heeft veel moeite om contact te krijgen met vrouwen van zijn eigen leeftijd, hoewel hij dat wel graag zou willen. Hij voelt angst om door hen afgewezen te worden en denkt dat ze zijn beperking niet zullen accepteren. Hoewel de verdachte beperkt zicht heeft gegeven op zijn motieven en gevoelens ten aanzien van de feiten, kan verondersteld worden dat hij aansluiting ervaarde bij [slachtoffer] omdat zij op een soortgelijk emotioneel niveau functioneerde. De verdachte beschikt daarnaast, vanuit zijn stoornissen, over een beperkt inlevingsvermogen. Hij heeft zich vermoedelijk vanuit een kinderlijk egocentrisme laten leiden door zijn eigen behoefte (seksuele lust), zonder daarbij veel rekening te houden met de gevolgen van zijn gedrag voor zijn nichtje.

Geadviseerd wordt de feiten in (licht) verminderde mate toe te rekenen aan de verdachte. De verdachte is goed in staat geweest om te weten en begrijpen dat zijn handelen niet was toegestaan. Het risico op seksuele recidive wordt laag ingeschat.

Er wordt voor de verdachte een laagdrempelige, outreachende vorm van behandeling geadviseerd, zoals bijvoorbeeld een forensisch fact-team (lvb). Het is namelijk belangrijk dat er meer zicht komt op de seksualiteitsbehoefte- en beleving van de verdachte, aangezien hier in het huidige onderzoek weinig zicht op is ontstaan. De verwachting is dat de verdachte hier meer openheid over zal geven na afronding van het proces. Vanuit een goede delict-analyse kan binnen de behandeling worden onderzocht of er op seksueel gebied factoren zijn die invloed hebben op het recidiverisico en die in de behandeling meegenomen dienen te worden. In de behandeling dient verder, vanuit de beschreven problematiek, aandacht te zijn voor het versterken van de identiteit en het zelfbeeld van de verdachte, het adequaat leren omgaan met zijn emoties en het vergroten van zijn intermenselijke vaardigheden (het verminderen van de sociale angst/verlegenheid). Geadviseerd wordt ook zijn moeder bij de behandeling te betrekken. Tot slot wordt aanbevolen in de behandeling aan te sluiten bij het niveau van cognitief en adaptief functioneren, aangezien anders de kans op overvraging en het niet aanslaan van de behandeling groot is. Deze behandeling kan worden opgelegd als bijzondere voorwaarde bij een voorwaardelijk strafdeel.

Overschrijding redelijke termijn

Als uitgangspunt heeft in deze zaak te gelden dat de behandeling op zitting had moeten zijn afgerond met een eindvonnis binnen twee jaar nadat de redelijke termijn is aangevangen. De termijn is aangevangen toen de verdachte voor het eerst werd gehoord door de politie, namelijk op 19 april 2024. Het vonnis wordt gewezen op 25 september 2026. Dit betekent dat de redelijke termijn is overschreden met ongeveer 5 maanden.

Strafkader

Gelet op de aard en ernst van de feiten en de lange periode waarin deze feiten frequent werden gepleegd door de verdachte, kan niet worden volstaan met een straf die geen vrijheidsbeneming met zich brengt. De rechtbank heeft bij de keuze tot het opleggen van een vrijheidsbenemende straf en bij de vaststelling van de duur daarvan in het bijzonder het volgende laten meewegen.

De rechtbank ziet in de persoon van de verdachte aanleiding om van de eis van de officier van justitie af te wijken. Gelet op de aanwezige stoornissen ten tijde van de feiten kunnen de feiten in verminderde mate aan hem worden toegerekend. Ook is gebleken dat de verdachte zich tijdens de schorsing goed heeft gehouden aan de voorwaarden. Hij zet zich in, neemt gemotiveerd deel aan de behandeling en zet positieve stappen. De verdachte heeft daarnaast voor een groot deel openheid gegeven over de door hem gepleegde feiten, met uitzondering van de handelingen die het meest ernstig waren. De rechtbank oordeelt dat de overschrijding van de redelijke termijn matiging van de op te leggen straf tot gevolg moet hebben.

De verdachte heeft, voordat de voorlopige hechtenis werd geschorst, 108 dagen vast gezeten. Gelet op de ernst van de gepleegde feiten en mede gelet op straffen die in vergelijkbare zaken worden opgelegd, volstaat een onvoorwaardelijke gevangenisstraf die gelijk is aan de duur van dat voorarrest – zoals verzocht door de verdediging – naar het oordeel van de rechtbank niet. Met het opleggen van de straf moet recht worden gedaan aan het leed dat het slachtoffer is aangedaan. Bovendien moet voor de verdachte, en ook voor anderen, duidelijk zijn hoe ernstig deze feiten zijn en welke straffen daarvoor worden opgelegd. De rechtbank ziet in de rapportages die over de verdachte zijn opgemaakt ook het belang dat verder wordt gegaan met de tijdens de schorsing van de voorlopige hechtenis ingezette behandeling, ook om te voorkomen dat de verdachte in de toekomst zijn verwijtbare gedrag herhaalt. Daarom zal de rechtbank een deel van de op te leggen gevangenisstraf in voorwaardelijke zin opleggen.

Gelet op dit alles legt de rechtbank aan de verdachte de volgende straf op:

Schorsing blijft doorlopen na vonnis

Hoewel de rechtbank een langere gevangenisstraf oplegt dan de verdachte al in voorarrest heeft gezeten, ziet zij geen aanleiding om de schorsing van de voorlopige hechtenis op te heffen. De verdachte heeft zich goed aan de schorsingsvoorwaarden gehouden. Hij kan de oproep voor het ondergaan van de (resterende) gevangenisstraf in vrijheid afwachten.

Vordering van de benadeelde partijen

[slachtoffer] heeft zich, via haar wettelijk vertegenwoordiger (haar moeder), gesteld als benadeelde partij en vordert de verdachte te veroordelen tot het betalen van een schadevergoeding van € 12.536,63,- voor de feit 1 tot en met 3, te vermeerderen met de wettelijke rente. Dit bedrag bestaat uit € 36,63 voor vergoeding van materiële schade en € 12.500,- voor vergoeding van immateriële schade (smartengeld).

[benadeelde] heeft zich, via haar wettelijk vertegenwoordiger (haar moeder), gesteld als benadeelde partij en vordert de verdachte te veroordelen tot het betalen van een schadevergoeding van € 5.058,74 voor feit 3, te vermeerderen met de wettelijke rente. Dit bedrag bestaat uit € 58,74 voor vergoeding van materiële schade en € 5.000,- voor vergoeding van immateriële schade (smartengeld).

Verder verzoeken de benadeelde partijen de schadevergoedingsmaatregel op te leggen en dat de schadevergoeding wordt overgemaakt op een rekening met een BEM-clausule.

Standpunt van de officier van justitie

De officier van justitie heeft aangevoerd dat beide vorderingen voor toewijzing in aanmerking komen.

Ten aanzien van de vordering van [slachtoffer]

Primair is verzocht [slachtoffer] grotendeels niet-ontvankelijk te verklaren in haar vordering vanwege de bepleite vrijspraken voor de feiten 1 en 2, met uitzondering van een toewijzing van een schadevergoeding voor feit 3, nu de verdediging zich heeft gerefereerd aan het oordeel van de rechtbank voor een bewezenverklaring van feit 3 voor zover dat [slachtoffer] betreft.

Indien de rechtbank alleen komt tot een veroordeling voor feit 3, dan dient het gevorderde schadebedrag aanzienlijk te worden gematigd en dient aansluiting te worden gezocht bij hetgeen de Rotterdamse schaal voorschrijft bij een veroordeling van een dergelijk feit.

De gevorderde materiële kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.

Ten aanzien van de vordering van [benadeelde]

Primair is verzocht [benadeelde] niet-ontvankelijk te verklaren in haar vordering vanwege de bepleite vrijspraak van het onderdeel van feit 3 dat ziet op de benadeelde partij [benadeelde] .

Ten aanzien van de benadeelde partij [slachtoffer] :

Materiële schade

De gevorderde reiskosten kunnen niet worden aangemerkt als kosten gemaakt ter vaststelling van de schade en komen daarom niet voor vergoeding in aanmerking. De rechtbank zal de gevorderde materiële schade van € 36,63 daarom afwijzen.

Immateriële schade - grondslag

Vergoeding van immateriële schade is op grond van art. 6:106 sub b BW mogelijk als de benadeelde partij lichamelijk letsel heeft opgelopen, is aangetast in zijn eer en goede naam of ‘op andere wijze’ in zijn persoon is aangetast. De rechtbank begrijpt dat de vordering van de benadeelde partij in dit geval op deze laatste grondslag is gebaseerd.

Uit de rechtspraak van de Hoge Raad blijkt dat van aantasting in de persoon ‘op andere wijze’ in ieder geval sprake is als het slachtoffer geestelijk letsel (psychische schade) heeft opgelopen. Het bestaan van geestelijk letsel moet naar objectieve maatstaven worden vastgesteld. Als geestelijk letsel niet kan worden vastgesteld, kan de aantasting in de persoon ‘op andere wijze’ volgen uit de aard en de ernst van de normschending (het strafbare feit) en de gevolgen daarvan. De gevolgen moeten met concrete gegevens worden onderbouwd. In uitzonderlijke situaties kunnen de nadelige gevolgen voor het slachtoffer zó voor de hand liggen dat ook zonder nadere onderbouwing kan worden aangenomen dat sprake is van een aantasting in de persoon.

De benadeelde partij heeft voldoende gegevens verstrekt waaruit blijkt dat zij door de door de verdachte gepleegde strafbare feiten geestelijk letsel heeft opgelopen.

Hoogte toekenning schadebedrag - Rotterdamse schaal

De betwisting van het schadebedrag ziet in de kern op de bepleite vrijspraken voor de feiten 1 en 2. De rechtbank heeft die feiten echter bewezen verklaard. Voor de vaststelling van de hoogte van de immateriële schadevergoeding zoekt de rechtbank aansluiting bij de ‘Rotterdamse schaal’. Dit betreft een ordening van smartengeldbedragen bij letsel en andere persoonsaantastingen en bevat indicaties voor het toekennen van een passende immateriële schadevergoeding. De rechtbank hanteert de volgende uitgangspunten bij het gebruik van de Rotterdamse schaal voor de vaststelling van de immateriële schade. De Rotterdamse schaal wordt uitsluitend gebruikt als hulpmiddel. Daartoe kijkt de rechtbank naar de indicatieve smartengeldbedragen die worden genoemd bij de voor deze zaak toepasselijke categorie van de Rotterdamse schaal. Deze bedragen betrekt de rechtbank bij de billijkheidsafweging. In de onderhavige zaak valt het letsel van de benadeelde partij naar het oordeel van de rechtbank onder de categorie ‘Ontucht met binnendringen’, categorie ‘meest ernstig’ van de Rotterdamse schaal. Deze categorie heeft een bandbreedte van € 12.500,- tot € 32.000,-. De advocaat van de benadeelde partij heeft hier ook aansluiting bij gezocht, en wel bij de onderkant van die bandbreedte. Dit bedrag van € 12.500,- is tegelijkertijd de bovenkant van bandbreedte in de categorie ‘ernstig’. De rechtbank kan zich hier in vinden. Daarbij let de rechtbank op de lange periode van het misbruik (meer dan zes jaar) terwijl de aard van de seksuele handelingen minder vergaand is dan de in de relevante categorieën genoemde voorbeelden. De rechtbank zal het gevorderde bedrag van € 12.500,- aan immateriële schade daarom toewijzen.

De rechtbank wijst de gevorderde wettelijke rente toe en zal deze laten aanvangen in het midden van de (totale) bewezenverklaarde periode van de feiten 1 tot en met 3, te weten vanaf 1 december 2020 tot de dag dat de verdachte de schadevergoeding volledig heeft betaald.

Proceskosten

Bij vorderingen tot schadevergoeding is de hoofdregel dat de partij die ongelijk krijgt, de proceskosten van de andere partij moet vergoeden. Omdat de vordering tot schadevergoeding wordt toegewezen, moet de verdachte de kosten vergoeden die de benadeelde partij heeft gemaakt.

De rechtbank is van oordeel dat op dit moment niet vast staat dat de benadeelde partij kosten heeft gemaakt voor het indienen en toelichten van de vordering en begroot de kosten daarom op nihil.

Schadevergoedingsmaatregel

De rechtbank legt de schadevergoedingsmaatregel aan verdachte op, zodat (kort gezegd) de benadeelde partij de schadevergoeding niet zelf bij de verdachte hoeft te incasseren, maar dat de Staat dit voor haar doet. De rechtbank bepaalt daarom dat de verdachte een bedrag van

€ 12.500,- aan de Staat moet betalen. Dit bedrag wordt vermeerderd met de wettelijke rente vanaf 1 december 2020 tot de dag dat de verdachte het volledige bedrag heeft betaald.

Als de verdachte de schadevergoeding niet (volledig) betaalt, kan gijzeling (een vorm van vrijheidsbeneming van de verdachte) worden toegepast voor de duur van 89 dagen. De gijzeling komt niet in de plaats van de verplichting om te betalen. Ook als gijzeling wordt toegepast, blijft de verdachte dus verplicht om de schadevergoeding te betalen.

De rechtbank zal bepalen dat de verdachte van zijn verplichting tot het vergoeden van schade is bevrijd als hij op een van de hiervoor beschreven manieren de schade aan de benadeelde dan wel aan de Staat heeft vergoed.

BEM-clausule

Omdat de benadeelde partij minderjarig is, bepaalt de rechtbank dat de schadevergoeding moet worden gestort op een ten behoeve van de benadeelde partij te openen rekening met een zogenoemde BEM-clausule (Belegging, Erfenis en andere gelden Minderjarigen). Een BEM-clausule is bedoeld ter bescherming van de belangen van de minderjarige. De minderjarige en zijn wettelijke vertegenwoordiger kunnen – tot de minderjarige achttien jaar is – alleen met toestemming van de kantonrechter over het geld op de rekening beschikken. De benadeelde partij heeft om deze BEM-clausule verzocht.

Ten aanzien van de benadeelde partij [benadeelde] :

De rechtbank spreekt de verdachte vrij van feit 3 van de beschuldiging, voor zover dat de benadeelde partij [benadeelde] betreft. Volgens de wet kan de strafrechter dan geen schadevergoeding toekennen aan een benadeelde. De rechtbank bepaalt daarom dat de benadeelde partij niet-ontvankelijk is in de vordering.

De rechtbank ziet aanleiding te bepalen dat beide partijen in dit geval hun eigen kosten betalen.