Rechtbank Overijssel, eerste aanleg - meervoudig omgevingsrecht

[eiser 1] heeft ter zitting een uitgebreide pleitnota voorgedragen. In die pleitnota heeft hij allereerst aangevoerd dat de reactie van [derde belanghebbende 1] op het beroep en het verweerschrift van het college te laat zijn ingediend en daarom buiten beschouwing moeten worden gelaten wegens strijd met de goede procesorde en artikel 6 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Volgens [eiser 1] hebben het college en [derde belanghebbende 1] in het verweerschrift en de reactie op het beroep meerdere nieuwe standpunten en verweren naar voren gebracht. Ook heeft hij gesteld dat hem door de late indiening van het verweerschrift en de reactie van [derde belanghebbende 1] de mogelijkheid is ontnomen om nog deskundig tegenadvies en/of ander (schriftelijk) tegenbewijs te verkrijgen en in te dienen. Ter onderbouwing van dit betoog heeft [eiser 1] gewezen op de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: de Afdeling) van 7 mei 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1669.

Het college heeft ter zitting gesteld dat [eiser 1] de stukken die hij via het Woo-verzoek heeft verkregen dusdanig kort voor de zitting heeft ingediend, dat dat in strijd met de goede procesorde is.

Zoals de rechtbank ter zitting ook al aan partijen heeft meegedeeld, ziet zij geen reden om één of meerdere van de ingediende stukken buiten beschouwing te laten. Daarbij merkt de rechtbank op dat artikel 8:42 van de Awb, waarnaar [eiser 1] heeft verwezen, een termijn van orde bevat. Daarnaast geldt voor alle stukken dat die meer dan tien dagen voor de zitting zijn ingediend, zodat is voldaan aan het bepaalde in artikel 8:58 van de Awb. De Woo-stukken die [eiser 1] op 22 januari 2026 heeft ingediend waren al bij het college en [derde belanghebbende 1] bekend of hadden dat kunnen zijn. De rechtbank ziet in ieder geval geen reden om te oordelen dat zij niet in staat waren om daarop op de zitting voldoende te reageren. Verder zijn het verweerschrift van het college en de reactie op het beroep van [derde belanghebbende 1] niet zeer omvangrijk en wordt daarin voornamelijk op de beroepsgronden van [eiser 1] gereageerd. Ook ten aanzien van die stukken ziet de rechtbank geen reden om te oordelen dat [eiser 1] daarop niet meer adequaat kon reageren. Integendeel, in de pleitnota die hij ter zitting heeft voorgedragen heeft hij uitgebreid op die stukken gereageerd. De stelling van [eiser 1] dat het verweerschrift van het college en de reactie van [derde belanghebbende 1] veel nieuwe argumenten en verweren bevatten, wat daar verder ook van zij, leidt niet tot een ander oordeel. Verder volgt de rechtbank [eiser 1] ook niet in zijn stelling dat hij door de late indiening van het verweerschrift niet meer de mogelijkheid had om - onder meer - deskundig tegenadvies in te winnen. Die mogelijkheid staat namelijk los van het moment waarop andere partijen een verweerschrift of anderszins een reactie op het beroep indienen. Uit het primaire besluit en het bestreden besluit blijkt duidelijk welke standpunten en adviezen daaraan ten grondslag liggen en [eiser 1] heeft ruimschoots de tijd gehad om, als hij dat had gewild, daarover deskundig tegenadvies in te winnen of anderszins schriftelijk tegenbewijs te verzamelen. De rechtbank ziet dan ook geen reden om één of meerdere stukken wegens strijd met de goede procesorde buiten beschouwing te laten. Dat sprake is van strijd met artikel 6 van het EVRM, zoals [eiser 1] heeft gesteld, is de rechtbank ook niet gebleken.

[eiser 1] vreest dat de opbouw waarvoor nu een omgevingsvergunning is verleend veel (en onrechtmatige) hinder zal veroorzaken, met name doordat als gevolg van die opbouw een omvangrijke muur zijn balkon grotendeels in de schaduw zal stellen. [eiser 1] gebruikt dit balkon als verlengstuk van de tuin en als groentetuin(tje) en hij vreest dat de opbouw grote invloed zal hebben op dit gebruik. Daarnaast zal er volgens [eiser 1] door de (muur van de) opbouw weinig tot geen zonlicht meer in de naast de voorgenomen opbouw gelegen slaapkamer komen. Ook zal de opbouw volgens [eiser 1] het rijksmonument onnodig aantasten. Hij heeft tegen de verlening van de omgevingsvergunning meerdere beroepsgronden aangevoerd, die de rechtbank in het vervolg van deze uitspraak afzonderlijk zal bespreken en beoordelen.

Daaraan voorafgaand stelt de rechtbank allereerst vast dat het perceel van [derde belanghebbende 1] volgens het bestemmingsplan ‘ [locatie] ’, dat onderdeel is van het tijdelijk deel van het Omgevingsplan gemeente Zwolle, de bestemming ‘Wonen’ heeft. Niet in geschil is dat het bouwplan binnen deze bestemming is toegestaan en dat het bouwplan niet in strijd is met enige bepaling uit het Omgevingsplan.

De voor deze zaak relevante regelgeving staat in de bijlage bij deze uitspraak.

[eiser 1] heeft aangevoerd dat het college in het bestreden besluit geen juiste of volledige belangenafweging heeft gemaakt. Daarbij heeft hij erkend dat er vanwege het limitatief-imperatieve toetsingskader voor de verlening van de omgevingsvergunning voor de omgevingsplanactiviteit en de (technische) bouwactiviteit geen ruimte bestaat voor een belangenafweging. Bij de verlening van de vergunning voor de rijksmonumentenactiviteit moet echter wel een belangenafweging worden gemaakt. [eiser 1] is van mening dat het college bij die afweging de historische waarde van de omgeving en de monumentale waarden van de omliggende panden onvoldoende heeft meegewogen. De vergunde opbouw zorgt namelijk voor een grote mate van ontsiering en tast het historisch aangezicht van de achtergevel van de woning alsook die van de woningen naast de woning ernstig aan. Daarbij heeft [eiser 1] gewezen op het bepaalde in artikel 8.80, tweede lid, onder a, van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl).

De rechtbank overweegt dat artikel 8.80 van het Bkl bepaalt dat een omgevingsvergunning voor een rijksmonumentenactiviteit alleen wordt verleend als de activiteit in overeenstemming is met het belang van de monumentenzorg en dat bij de beslissing daarover rekening wordt gehouden met de beginselen die in het tweede lid van dat artikel staan. Zoals [eiser 1] heeft erkend, betekent dit dat de belangenafweging die op basis van een vergunningaanvraag voor een rijksmonumentenactiviteit moet worden gemaakt is gericht op het voorkomen van nadelige gevolgen voor het monument en de monumentale waarden. De rechtbank stelt vast dat het college de beslissing om de vergunning voor de rijksmonumentenactiviteit te verlenen heeft gebaseerd op de adviezen van Het Oversticht en het team Monumentenzorg van 9 en 10 oktober 2024. Het Oversticht heeft geconcludeerd dat het vergunde bouwplan niet leidt tot een onaanvaardbare aantasting van de monumentale waarden en niet in strijd is met de redelijke eisen van welstand. Het team Monumentenzorg heeft geconcludeerd dat er door het bouwplan geen belangrijke cultuurhistorische waarden verdwijnen.

Uit jurisprudentie van de Afdeling volgt dat het college zich mag baseren op een advies van een monumentencommissie, tenzij dit niet zorgvuldig tot stand is gekomen of zodanige gebreken vertoont dat het college daarop niet had mogen afgaan. Het college mag op het advies afgaan, nadat het is nagegaan of dat op zorgvuldige wijze tot stand is gekomen, de redenering daarin begrijpelijk is en de getrokken conclusies daarop aansluiten. Deze verplichting is neergelegd in artikel 3:9 van de Awb voor de wettelijke adviseur en volgt uit artikel 3:2 van de Awb voor andere adviseurs. Het overnemen van een monumentenadvies behoeft, net als het overnemen van een welstandsadvies, in beginsel geen nadere toelichting. Dit is anders als de betrokkene een advies van een andere deskundig te achten persoon of instantie heeft overgelegd of concrete aanknopingspunten voor twijfel aan de zorgvuldigheid van de totstandkoming van het advies, de begrijpelijkheid van de in het advies gevolgde redenering of het aansluiten van de conclusies daarop naar voren heeft gebracht. (Voetnoot 1)

De rechtbank ziet in wat [eiser 1] heeft aangevoerd geen reden om te oordelen dat het college niet mocht uitgaan van de uitgebrachte (deskundigen-)adviezen. [eiser 1] heeft die adviezen inhoudelijk niet concreet bestreden. Voor zover hij heeft betoogd dat het college de adviezen niet had mogen volgen, omdat daarin onvoldoende rekening is gehouden met andere monumentale waarden in de omgeving, heeft hij dat onvoldoende onderbouwd en inzichtelijk gemaakt. Ook heeft [eiser 1] geen deskundig tegenadvies overgelegd, dat aanleiding geeft om te twijfelen aan de juistheid van de adviezen van Het Oversticht en het team Monumentenzorg. Voor zover [eiser 1] stelt dat hij te weinig tijd heeft gehad om een dergelijk tegenadvies te laten opstellen, volgt de rechtbank dat niet. Al uit het primaire besluit blijkt dat de verlening van de vergunning voor de rijksmonumentenactiviteit is gebaseerd op de adviezen van 9 en 10 oktober 2024. Als [eiser 1] die adviezen met een deskundig tegenadvies had willen betwisten, heeft hij ruimschoots de tijd gehad om daarvoor iemand in te schakelen.

De rechtbank is dan ook van oordeel dat het college zich op basis van de adviezen van 9 en 10 oktober 2024 op het standpunt heeft kunnen stellen dat het vergunde bouwplan in overeenstemming is met het belang van de monumentenzorg. Het college heeft de omgevingsvergunning voor de rijksmonumentenactiviteit dan ook terecht verleend. Gelet op het van toepassing zijnde toetsingskader, kan de hinder die [eiser 1] van het bouwplan vreest te ondervinden niet tot de conclusie leiden dat de vergunning op basis van een onjuiste of onvolledige belangenafweging is verleend. Voor zover [eiser 1] heeft betoogd dat de omgevingsvergunning, ondanks het van toepassing zijnde toetsingskader, toch moest worden geweigerd vanwege de gevolgen die het bouwplan voor hem heeft, volgt de rechtbank dat niet. Wat [eiser 1] heeft aangevoerd leidt de rechtbank niet tot het oordeel dat de verlening van de omgevingsvergunning zo onevenredig is met het doel en de strekking van de relevante bepalingen uit de Ow, dat die bepalingen niet zouden mogen worden toegepast. (Voetnoot 2) Daarbij merkt de rechtbank nog op dat [eiser 1] ter zitting heeft verklaard dat wat hij over de belangenafweging heeft aangevoerd met name moet worden bezien in het kader van de vraag of er minder bezwarende alternatieven voor het bouwplan zijn.

Deze beroepsgrond slaagt niet.

Volgens [eiser 1] zijn voor het bouwplan waarvoor nu vergunning is verleend alternatieve bouwplannen mogelijk, die voor [derde belanghebbende 1] een beter resultaat opleveren en voor zowel [eiser 1] als het rijksmonument minder bezwarend zijn. Volgens [eiser 1] heeft hij in zijn bezwaarschrift dergelijke alternatieve bouwplannen aangedragen. Zo’n alternatief bouwplan is bijvoorbeeld om op de eerste verdieping alleen een uitbouw te realiseren voor de personenlift en niet een opbouw over de gehele breedte van de gevel. Daarbij zou volgens hem nog steeds kunnen worden voorzien in een vergroting van de huidige badkamer, waardoor in de badkamer met een rolstoel een draaicirkel van 1,5 meter kan worden gemaakt. Ook het niet realiseren van een balkon op de opbouw zou volgens [eiser 1] een minimaal gelijkwaardig resultaat opleveren, terwijl dat voor hem minder overlast zou opleveren. Volgens [eiser 1] is het college in het bestreden besluit onvoldoende ingegaan op de door hem beschreven alternatieven en heeft het college ten onrechte niet gemotiveerd waarom die alternatieven niet zouden leiden tot een gelijkwaardig of beter resultaat. Hij is van mening dat de door hem aangedragen alternatieven enerzijds leiden tot minder ontsiering van het rijksmonument en anderzijds een betere indeling van de eerste verdieping bevatten, gelet op de richtlijnen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving voor bewoning door mindervalide personen. Ook leiden de aangedragen alternatieven volgens [eiser 1] voor hem tot minder (onrechtmatige) hinder, omdat die minder schaduwwerking en verlies aan daglicht tot gevolg hebben. Ter onderbouwing hiervan heeft [eiser 1] een bezonningsstudie overgelegd.

De rechtbank overweegt dat het college diende te beslissen op de aanvraag zoals die is ingediend. Dat betekent onder meer dat, als een activiteit op zichzelf aanvaardbaar is, het bestaan van alternatieven alleen dan tot weigering van de vergunning kan leiden, als op voorhand duidelijk is dat door verwezenlijking van de alternatieven een gelijkwaardig resultaat kan worden behaald met aanmerkelijk minder bezwaren. Het is aan degene die stelt dat er alternatieven zijn om deze alternatieven te benoemen en aannemelijk te maken dat op voorhand duidelijk is dat verwezenlijking van het alternatief een gelijkwaardig resultaat met aanmerkelijk minder bezwaren oplevert. (Voetnoot 3)

Naar het oordeel van de rechtbank is [eiser 1] daar niet in geslaagd. Het door hem voorgestelde alternatieve bouwplan, bestaande uit een uitbouw op de eerste verdieping van het pand voor alleen een personenlift, bevat minder vierkante meters dan de opbouw waarvoor nu een vergunning is verleend. Alleen al om die reden kan niet worden gezegd dat met dat alternatief een gelijkwaardig resultaat kan worden behaald. Bovendien heeft [eiser 1] in zijn bezwaarschrift zelf al aangegeven dat [derde belanghebbende 1] op enig moment met medewerkers van de gemeente heeft gesproken over een bouwplan voor alleen een uitbouw voor een personenlift, maar dat is gebleken dat dat plan niet door de toets van de welstandcommissie zou komen. Ook daaruit blijkt dat niet op voorhand duidelijk is dat het door [eiser 1] aangedragen alternatief gelijkwaardig is aan het nu vergunde bouwplan. Verder behoeft het naar het oordeel van de rechtbank geen nadere uitleg dat het realiseren van een opbouw zonder balkon voor [derde belanghebbende 1] niet gelijkwaardig is aan een opbouw mét balkon. Er is dan ook niet gebleken dat voor het nu vergunde bouwplan een alternatief bouwplan bestaat waarmee een gelijkwaardig resultaat kan worden behaald met aanmerkelijk minder bezwaren voor [eiser 1] en/of het rijksmonument. Hieruit volgt dat het college terecht heeft besloten op de aanvraag zoals die is ingediend (met inbegrip van de bouwtekening van 3 maart 2025) en dat besluit terecht heeft gehandhaafd. Voor het oordeel dat het bestreden besluit op dit punt onvoldoende is gemotiveerd ziet de rechtbank geen aanleiding. Deze beroepsgrond slaagt niet.

[eiser 1] heeft aangevoerd dat de adviezen van Het Oversticht en het team Monumentenzorg niet onafhankelijk tot stand zijn gekomen. Leden van Het Oversticht en het team Monumentenzorg hebben de adviseur van [derde belanghebbende 1] namelijk geholpen bij de totstandkoming van de bouwplannen. Die leden waren daarom volgens [eiser 1] niet meer onbevooroordeeld bij het uitbrengen van advies over die plannen en niet is voldaan aan de voorwaarden voor onafhankelijkheid, zoals die zijn opgenomen in de Handreiking Adviesstelsel Omgevingskwaliteit. Daarbij heeft [eiser 1] onder meer gewezen op e-mailcorrespondentie die is gevoerd over het opnemen van het balkon op de opbouw. Ook heeft hij ter onderbouwing van deze beroepsgrond meerdere (geanonimiseerde) e-mails uit mei 2024 en één e-mailbericht van 3 september 2024 overgelegd (producties 1, 2 en 3 bij de pleitnota). Volgens [eiser 1] blijkt uit de e-mailberichten dat zowel door het team Monumentenzorg als door een architect van Het Oversticht actief is mee-geschetst en mee-ontworpen aan de bouwplannen. Daarom moet het bestreden besluit volgens [eiser 1] worden vernietigd en moet het bouwplan opnieuw worden beoordeeld, door een andere adviescommissie die wel objectief en onafhankelijk is.

De rechtbank overweegt allereerst het volgende over de samenstelling en de werkwijze van de commissie.

Met betrekking tot de e-mails waarnaar [eiser 1] heeft verwezen en de conclusies die hij daaraan heeft verbonden, overweegt de rechtbank het volgende.

De rechtbank ziet in wat [eiser 1] heeft aangevoerd geen aanleiding voor het oordeel dat het advies van Het Oversticht onzorgvuldig en niet-onafhankelijk tot stand is gekomen. De rechtbank stelt vast dat in het kader van regulier “spreekuuroverleg” en “vooroverleg” met secretarissen van de commissie er contact is geweest tussen de adviseur van [derde belanghebbende 1] en die secretarissen van de commissie. Dat daarvan sprake is geweest leidt de rechtbank ook af uit de tekst en de data van de e-mails in relatie tot de datum van de aanvraag omgevingsvergunning. Verder is de rechtbank niet gebleken dat de secretarissen ongevraagd hun reactie hebben gegeven op de plannen maar daarnaar zijn gevraagd, wat het kader van een “spreekuuroverleg” voor de rechtbank bevestigt. Dat in dat verband door een secretaris een voorkeursvariant is genoemd past ook in dat kader. Uit dat enkele feit kan niet worden afgeleid dat daarmee de onafhankelijke advisering van de commissie in het gedrang is gekomen. De rechtbank wijst er in dit verband op dat de commissie in haar samenstelling onderscheid maakt tussen adviseurs (architecten) en secretarissen. Zonder nadere onderbouwing volgt de rechtbank daarom de aanname van [eiser 1] niet, nu niet is gebleken dat ook de secretarissen tevens de rol van adviseur hebben uitgeoefend bij de totstandkoming van het advies van Het Oversticht van 9 oktober 2024.

Deze beroepsgrond slaagt niet.

[eiser 1] heeft uitvoerig betoogd dat hij graag met [derde belanghebbende 1] in gesprek zou gaan en in onderling overleg tot een oplossing zou willen komen. Het lukt echter niet meer om met elkaar in gesprek te komen en [eiser 1] heeft de indruk dat [derde belanghebbende 1] dat ook niet meer wil en geen rekening meer wil houden met de belangen van [eiser 1] .

Wat hier verder ook van zij, deze beroepsgrond kan niet tot het oordeel leiden dat het bestreden besluit niet in stand kan blijven. [eiser 1] heeft in zijn pleitnota zelf al erkend dat de vraag in hoeverre in dit geval aan participatie is gedaan, niet relevant is voor de verlening van de omgevingsvergunning. (Voetnoot 4) Deze beroepsgrond slaagt dan ook niet.