Rechtbank Rotterdam, eerste aanleg - meervoudig strafrecht overig

Toetsingskader feitelijk leidinggeven (feiten 2, 3, 4 en 5)

De Hoge Raad heeft in zijn arrest van 26 april 2016 (ECLI:NL:HR:2016:733) het toetsingskader van feitelijk leidinggeven als volgt uiteengezet. Vooropgesteld wordt dat bij de beantwoording van de vraag of een verdachte strafrechtelijk aansprakelijk kan worden gesteld ter zake van het feitelijk leidinggeven eerst dient te worden beoordeeld of de rechtspersoon een strafbaar feit heeft begaan. Indien dit het geval is, komt pas de vraag aan de orde of kan worden bewezen dat de verdachte daaraan feitelijk leiding heeft gegeven.

Een rechtspersoon kan worden aangemerkt als dader van een strafbaar feit indien de verboden gedraging redelijkerwijs aan die rechtspersoon kan worden toegerekend. Dat is in beginsel het geval wanneer de gedraging in de sfeer van de rechtspersoon heeft plaatsgevonden. Daarvan kan sprake zijn indien zich één of meer van de volgende omstandigheden voordoen:

Wanneer de delictsomschrijving van het strafbare feit opzet vereist, kan dat opzet op verschillende manieren worden vastgesteld. Het opzet van een rechtspersoon kan onder omstandigheden worden afgeleid uit het beleid van de rechtspersoon of de feitelijke gang van zaken binnen de rechtspersoon.

Nadat is vastgesteld dat een rechtspersoon een bepaald strafbaar feit heeft begaan, komt de vraag aan de orde of iemand als feitelijk leidinggever daarvoor strafrechtelijk aansprakelijk is. De enkele omstandigheid dat een verdachte bijvoorbeeld bestuurder van een rechtspersoon is, is niet voldoende om hem aan te merken als feitelijk leidinggever. Anderzijds is een dergelijke juridische positie geen vereiste. Ook iemand die geen dienstverband heeft met de rechtspersoon kan feitelijk leidinggeven aan een door de rechtspersoon begaan strafbaar feit. Feitelijk leidinggeven zal vaak bestaan uit actief en effectief gedrag dat binnen de gewone betekenis van het begrip valt. Daarnaast kan sprake zijn van feitelijk leidinggeven indien de verboden gedraging het onvermijdelijke gevolg is van het algemene door de verdachte gevoerde beleid. Ook kan worden gedacht aan het leveren van een zodanige bijdrage aan een complex van gedragingen dat heeft geleid tot de verboden gedraging en het daarbij nemen van een zodanig initiatief dat de verdachte geacht moet worden aan die verboden gedraging feitelijk leiding te hebben gegeven. Onder omstandigheden kan ook een meer passieve rol tot het oordeel leiden dat een verboden gedraging daardoor zodanig is bevorderd dat van feitelijk leidinggeven kan worden gesproken. Dat kan in het bijzonder het geval zijn indien de verdachte bevoegd en redelijkerwijs gehouden is maatregelen te treffen ter voorkoming of beëindiging van verboden gedragingen en zulke maatregelen achterwege laat.

Dagrapportages ([zorgonderneming 1])

Het staat vast dat de in de tenlastelegging opgenomen dagrapportages zien op niet-bestaande dagen. Zo zijn er dagrapportages gedateerd op 29, 30 en 31 februari 2017 en 31 september 2017. Dat maakt ze dus in beginsel vals. De vraag is echter of het foutief dateren opzettelijk is gebeurd en zo ja, of dit aan [zorgonderneming 1] kan worden toegerekend.

Uit het dossier blijkt niet wie de dagrapportages heeft opgemaakt, alleen dat deze moesten worden opgemaakt door de persoon die de zorg verleende. Voor [zorgonderneming 1] geldt dat zij vaste werknemers in dienst had en dat zij daarnaast gebruik maakte van zelfstandigen. In het geval dat de ten laste gelegde dagrapportages zouden zijn opgemaakt door werknemers van [zorgonderneming 1], ligt toerekening daarvan aan [zorgonderneming 1] in beginsel voor de hand. In het geval de dagrapportage zou zijn opgemaakt door een zelfstandige, bestaat de mogelijkheid van toerekening eveneens, te meer als het dossier aanknopingspunten bevat voor de conclusie dat de gedraging binnen de normale bedrijfsvoering paste en/of er binnen [zorgonderneming 1] een zodanige feitelijk gang van zaken gold dat het foutief dateren van dagrapportages werd aanvaard. Uit het dossier kan zoals gezegd echter niet worden afgeleid wie de ten laste gelegde dagrapportages heeft of hebben opgemaakt en of dezen de dagrapportages opzettelijk foutief heeft of hebben gedateerd. Dat dit foutief dateren zou passen binnen de normale bedrijfsvoering of kennelijke feitelijke gang van zaken en zou duiden op een aanvaarding daarvan is ook niet gebleken. De door [aangever] geschetste mogelijkheid dat de dagrapportages achteraf zijn opgemaakt, naar aanleiding van haar verzoek om informatie, is daartoe niet voldoende, ook niet bezien in het licht van de overige omstandigheden die uit het dossier naar voren komen. Daar komt bij dat het om slechts zes dagrapportages gaat op een groot aantal dagrapportages die door [zorgonderneming 1] aan [zorgverzekeraar 3] zijn aangeleverd. Bij deze stand van zaken kan dit deel van de tenlastelegging niet worden bewezen.

Declaraties ([zorgonderneming 1])

Het onder het tweede gedachtestreepje ten laste gelegde feitelijk leidinggeven aan het door [zorgonderneming 1] vervalsen van declaraties kan evenmin worden bewezen. De ten laste gelegde documenten zijn namelijk Excel-overzichten die door [zorgverzekeraar 3] zijn opgemaakt en overgelegd. Weliswaar bevatten deze overzichten declaratieregels van [zorgonderneming 1] van zorg die wel gedeclareerd is maar vermoedelijk niet is geleverd omdat de betreffende cliënten toentertijd in Turkije verbleven, maar ze zijn niet door [zorgonderneming 1] opgemaakt. Anders gezegd: het zou kunnen dat de brondocumenten die [zorgonderneming 1] heeft aangeleverd, niet strookten met de werkelijkheid, maar die brondocumenten zijn niet in de tenlastelegging vermeld.

[cliënt 1] ([zorgonderneming 2])

Met betrekking tot de urenlijsten en facturen aangaande [cliënt 1], genoemd in de tenlastelegging, heeft de officier van justitie aangevoerd dat deze vals zijn omdat daarin verpleging wordt gerapporteerd, terwijl de betrokken zorgverlener, [medeverdachte 5] (handelend onder de naam [zorgaanbieder 1]), daartoe niet bevoegd was. Zij beschikte namelijk niet over de daarvoor vereiste BIG-registratie. Zij heeft zelf ook verklaard slechts persoonlijke verzorging te hebben verricht. [cliënt 1] heeft echter verklaard dat de zorg werd verleend door meerdere personen, waarvan één iemand apart voor de medicijnen en insuline. Daarnaast heeft de echtgenoot van [medeverdachte 5], [medeverdachte 2], ter zitting verklaard dat hij de facturen opmaakte en de administratie verzorgde voor [zorgaanbieder 1] en dat het verrichten van verplegingshandelingen werd uitbesteed aan een derde. In het bijzonder gelet op de verklaring van [cliënt 1] kan daarmee niet worden bewezen dat de urenlijsten en facturen vals zijn.

[cliënt 2] ([zorgonderneming 2])

Ten aanzien van de urenlijst en de factuur voor maart 2021 met betrekking tot [cliënt 2] geldt dat uit de in het dossier beschreven camerabeelden uit die periode blijkt dat er op de in de urenlijst genoemde momenten niemand in de woning aanwezig was, op één moment na. Op die momenten kan dus geen zorg zijn verleend, hetgeen zowel de factuur als de urenlijst vals maakt. Voor de factuur over de periode augustus 2020 geldt dat daar geen zorgadministratie aan ten grondslag lag. Daar staat tegenover dat de zorg niet werd verleend door [zorgonderneming 2], maar door een onderaannemer, [zorgaanbieder 2]. Dat betekent dat beoordeeld moet worden of de gedraging heeft plaatsgevonden in de sfeer van de rechtspersoon [zorgonderneming 2]. De gedraging is verricht door iemand die uit anderen hoofde voor [zorgonderneming 2] werkzaam was en die [zorgonderneming 2] ook dienstig is geweest, maar ook hier geldt dat het dossier, mede bezien het gegeven dat de verdachte van de overige ten laste gelegde valsheden wordt vrijgesproken, geen aanknopingspunten bevat voor de conclusie dat er binnen [zorgonderneming 2] sprake was van een beleid of een feitelijke gang van zaken inhoudende de aanvaarding van het niet-verlenen van zorg. Dat betekent dat ook voor deze stukken niet kan worden bewezen dat zij door [zorgonderneming 2] vals zijn opgemaakt.

[cliënt 3] ([zorgonderneming 2])

Met betrekking tot de ten laste gelegde urenlijsten die zien op de heer [cliënt 3] heeft de officier van justitie vrijspraak gevorderd, omdat deze in het geval van DOC-018-75-16 verwijst naar een urenlijst uit 2019 (en dus niet april 2020) en DOC-018-75-18 een rapportage uit het administratiesysteem Cliendo is. De rechtbank zal de officier van justitie daarin volgen, zodat de verdachte zal worden vrijgesproken van het feitelijk leidinggeven aan de vervalsing van deze twee urenlijsten.

Het voorgaande geldt eveneens voor de factuur over januari 2021. Weliswaar staat vast dat het in het administratiesysteem Cliendo gerapporteerde zorgmoment op 7 januari 2021 niet kan kloppen omdat [cliënt 3] toen aan het pinnen was en de betrokken zorgverlener op datzelfde moment aanwezig was bij een vergadering van [zorgonderneming 2], maar op basis van het dossier kan niet worden vastgesteld dat de middels de factuur gedeclareerde zorg niet op een eerder of later moment die dag is geleverd. Bij deze stand van zaken bevat het dossier onvoldoende bewijs voor de valsheid van de betreffende factuur.

[cliënt 4] ([zorgonderneming 2])

De officier van justitie heeft gevorderd dat de in de tenlastelegging genoemde documentnummers van de facturen over respectievelijk juli 2020 (DOC-018-78-15) en januari 2021 (DOC-018-78-23) verbeterd moeten worden gelezen. Bedoeld waren de facturen met nummers DOC-018-079-05 en DOC-018-079-12. De rechtbank gaat daar niet in mee. Mede gezien de omvang van het dossier en de duur van dit strafrechtelijk onderzoek mag worden verwacht dat in de tenlastelegging de documenten worden genoemd waarop het verwijt van valsheid ziet. De officier van justitie heeft er niet voor gekozen een vordering tot wijziging van de tenlastelegging in te dienen. Onder deze omstandigheden moet deze omissie voor rekening van het OM blijven. De verdachte zal ten aanzien van deze facturen worden vrijgesproken.

Cliënten [cliënt 5] en [cliënt 6] ([zorgonderneming 2])

De officier van justitie heeft vrijspraak gevorderd van het vervalsen van de factuur over maart 2021 van [cliënt 6] (DOC-018-09-76), omdat er nog geen camera geplaatst was gedurende de gefactureerde periode. Met de officier van justitie is de rechtbank van oordeel dat het bewijs voor de valsheid van deze factuur ontbreekt.

Ook ten aanzien van de factuur over de tweede periode van maart 2021 voor [cliënt 6] en de factuur voor haar echtgenoot [cliënt 5] kan niet worden vastgesteld dat deze vals zijn. Weliswaar is er volgens de urenlijsten die ten grondslag zouden moeten liggen aan de factuur zorg geregistreerd op momenten waarop blijkens de camerabeelden niemand de woning is in- of uitgegaan, maar de ten laste gelegde facturen vermelden een veel lager bedrag dan volgt uit de urenlijsten, ook indien deze gecorrigeerd worden voor de momenten waarop geen zorg kan zijn verleend. Dat hier iets niet klopt moge duidelijk zijn, maar dat betekent nog niet dat bewezen kan worden dat [zorgonderneming 2] de in de factuur vermelde zorg niet of slechts gedeeltelijk heeft geleverd of heeft doen leveren.

Conclusie

Het is niet bewezen dat [zorgonderneming 1] en [zorgonderneming 2] zich schuldig hebben gemaakt aan het vervalsen van de onder feit 2 ten laste gelegde documenten. Dat betekent dat evenmin kan worden bewezen dat zij zich schuldig hebben gemaakt aan het onder feit 3 ten laste gelegde gebruik daarvan. Nu niet is vastgesteld dat sprake is van door de rechtspersonen begane strafbare feiten, komt de rechtbank niet toe aan de vraag of de verdachte daaraan feitelijk leiding heeft gegeven. De verdachte zal van beide feiten worden vrijgesproken.

Wat het onder het eerste gedachtestreepje ten laste gelegde betreft (het bedrieglijk inspelen op en/of (administratieve) handelingen of vastlegging aanpassen aan de procedures en/of omstandigheden bij het uitbetalen van zorggelden door zorgverzekeraars en/of bij controle door die zorgverzekeraars achteraf), geldt dat het dossier geen bewijs bevat voor handelingen van die strekking.

Uit het hiervoor met betrekking tot de feiten 2 en 3 overwogene volgt dat evenmin bewezen kan worden dat [zorgonderneming 2] de zorgverzekeraars heeft opgelicht door middel van het vervalsen of doen vervalsen van facturen, declaratieformulieren, urenlijsten of dagrapportages.

Onder het vierde gedachtestreepje is ten laste gelegd dat [zorgonderneming 2] niet aan de betreffende zorgverzekeraars bekendmaakte dat in een aantal gevallen de zorg aan haar cliënten werd verleend door onderaannemers die eerste- of tweedegraads familieleden waren van die cliënten. Van de zorgverzekeraars heeft alleen [zorgverzekeraar 3] in haar verhoor bij de NLA onomwonden verklaard dat in het geval zorg door familieleden werd verleend zonder voorafgaande toestemming, dit niet werd goedgekeurd. Wat de andere twee zorgverzekeraars ([zorgverzekeraar 1] en [zorgverzekeraar 2]) betreft, kan op basis van het dossier dus niet worden geconcludeerd dat zij zouden zijn bewogen tot betaling van bedragen die ze niet zouden hebben betaald indien zij wisten dat onderaannemers van [zorgonderneming 2] familieleden waren.

Dat [zorgonderneming 2] [zorgverzekeraar 3] hierdoor heeft opgelicht, kan echter ook niet bewezen worden. De plicht tot het kenbaar maken dat de zorg werd verleend door een familielid lag bij de verzekerde zelf. Aanknopingspunten voor de stellingen dat [zorgonderneming 2] a) wetenschap had dat dat gegeven niet kenbaar werd gemaakt aan de zorgverzekeraar en b) daartoe aanzette, blijken niet uit het dossier. Het is weliswaar opvallend dat kennelijk meerdere keren is nagelaten kenbaar te maken dat zorg werd verleend door familieleden, maar mede gelet op de grote hoeveelheid administratie die met het aanvragen van zorg gepaard gaat, is dit gegeven niet zonder meer voldoende voor een bewezenverklaring van oplichting.

Conclusie

Niet bewezen is dat [zorgonderneming 2] zich schuldig heeft gemaakt aan de onder feit 4 ten laste gelegde oplichting. Nu niet is vastgesteld dat sprake is van een door de rechtspersoon begaan strafbaar feit, komt de rechtbank niet toe aan de vraag of de verdachte daaraan feitelijk leiding heeft gegeven. De verdachte wordt van feit 4 vrijgesproken.

De verdediging heeft verder aangevoerd dat de verdachte niet als feitelijk leidinggever verantwoordelijk gehouden kan worden voor eventuele gebreken in de administratie bij [zorgonderneming 1] of [zorgonderneming 2]. De werkzaamheden van de verdachte bij [zorgonderneming 1] waren voornamelijk administratief van aard, waaronder eveneens het voeren van gesprekken met cliënten viel. Hij had geen zeggenschap over de financiële administratie of het opmaken van urenregistraties of dagrapportages. Bij [zorgonderneming 2] had de verdachte geen enkele formele of feitelijke betrokkenheid.

Ten aanzien van [zorgonderneming 1]

Uit de bewijsmiddelen volgt dat [zorgverzekeraar 3] een fraudeonderzoek heeft uitgevoerd naar [zorgonderneming 1], waarbij 146 zorgdossiers zijn gecontroleerd. De conclusie van het onderzoek was dat in alle dossiers de aangeleverde dagrapportages niet aansloten bij de gedeclareerde zorg. (Voetnoot 2) De NLA heeft de onderzoeksbevindingen van [zorgverzekeraar 3] getoetst ten aanzien van acht verzekerden, de in de tenlastelegging genoemde personen. De conclusie was dat in alle gevallen voor verschillende perioden waarin zorg was gedeclareerd, dagrapportages ontbraken. (Voetnoot 3) Hierdoor kon niet worden nagegaan welke zorg feitelijk was geleverd voor de gedeclareerde gelden, hetgeen gelet op wat eerder is overwogen een overtreding van het eerste lid van artikel 36 Wmg oplevert.

De rechtbank is van oordeel dat deze overtreding ook redelijkerwijs aan [zorgonderneming 1] kan worden toegerekend. De gedraging heeft in de sfeer van de rechtspersoon plaatsgevonden: het voeren van een administratie is in de bedrijfsvoering en de taakuitoefening van een zorgaanbieder cruciaal. Daarnaast is de gedraging de rechtspersoon dienstig geweest: [zorgonderneming 1] heeft op grond van de ingediende declaraties zorggelden ontvangen, zonder over de daarbij behorende onderbouwing te beschikken. Het opzet kan bovendien worden afgeleid uit de feitelijke gang van zaken binnen de onderneming. Uit een uitgevoerde capaciteitsberekening volgt dat het feitelijk onmogelijk is dat [zorgonderneming 1] alle door haar gedeclareerde zorg feitelijk heeft geleverd. (Voetnoot 4) Wanneer ook [zorgverzekeraar 1] een fraudeonderzoek naar [zorgonderneming 1] uitvoert, wordt er geen enkele administratie aangeleverd (Voetnoot 5) en na het faillissement van [zorgonderneming 1] blijkt dat er helemaal geen fysieke of digitale administratie in het pand aanwezig is. (Voetnoot 6) Tijdens een heimelijk opgenomen gesprek wordt er door de verdachte en de medeverdachten [medeverdachte 1] en [medeverdachte 2] gesproken over het laten verdwijnen (verbranden) van de administratie, kennelijk zodat niet vastgesteld kan worden dat er sprake is geweest van fraude. (Voetnoot 7) Een gedeelte van de administratie wordt uiteindelijk na een heimelijke doorzoeking bij de schoonmoeder van [medeverdachte 2] aangetroffen. (Voetnoot 8) Dit betrof onder andere incomplete dagrapportages waarop geen namen van zorgverleners waren vermeld.

Ten aanzien van [zorgonderneming 2]

Bij de doorzoeking van het pand van [zorgonderneming 2] is wel een fysieke en digitale administratie aangetroffen. Op grond van de verschillende getuigenverklaringen van werknemers en zorgverleners kan bovendien een beeld geschetst worden van de wijze waarop deze administratie gevoerd werd. Daaruit volgt dat de facturen, die de basis vormen van de declaraties bij de zorgverzekeraars, werden opgemaakt aan de hand van urenoverzichten. (Voetnoot 9) Deze urenoverzichten werden echter niet door de zorgverleners, maar door de medewerkers van [zorgonderneming 2] op kantoor ingevuld. (Voetnoot 10) De zorg werd door de zorgverleners vastgelegd in dagrapportages, die werden geregistreerd in het administratiesysteem Cliendo. (Voetnoot 11) De NLA heeft een selectie gemaakt van 13 cliënten (de in de tenlastelegging genoemde personen) waarvan zij de gefactureerde en uitbetaalde zorg heeft vergeleken met de onderliggende administratie. In alle gevallen wordt geconcludeerd dat de administratie gebrekkig is. De rechtbank volgt deze conclusie ten aanzien van 12 van de 13 cliënten. Uit de bevindingen van de NLA met betrekking tot deze cliënten volgt dat de dagrapportages niet aansluiten op de urenoverzichten en facturen die ten grondslag liggen aan de declaraties. Zo ontbreken er rapportages op dagen waarvoor er wel uren worden genoteerd op de urenoverzichten, worden er rapportages voorafgaand aan of ver na de veronderstelde zorgmomenten opgesteld en lijkt er sprake te zijn van knip- en plakwerk. (Voetnoot 12) Hierdoor kan niet gecontroleerd worden welke zorg feitelijk is geleverd voor de gedeclareerde gelden, hetgeen een overtreding van artikel 36 Wmg oplevert. Alleen ten aanzien van de cliënt [cliënt 21] (Voetnoot 13) onderschrijft de rechtbank de stelling van de NLA niet. Voor de periode waarvan facturen ten aanzien van deze cliënt zijn aangetroffen, wijken de uren in de dagrapportages weliswaar iets af, maar er wordt meer gerapporteerd dan gefactureerd. Er lijkt dus geen sprake te zijn van het ontbreken van dagrapportages. Er zijn ook geen aanwijzingen van knip- en plakwerk of andere onregelmatigheden in de rapportages. Weliswaar volgen er uit camerabeelden indicaties dat de cliënt mogelijk niet of minder zorgbehoevend was, maar onduidelijk is of (de medewerkers van) [zorgonderneming 2] hiervan op de hoogte zijn geweest.

De rechtbank is van oordeel dat de overtreding van artikel 36 Wmg ook redelijkerwijs aan [zorgonderneming 2] kan worden toegerekend. Om dezelfde redenen als bij [zorgonderneming 1] oordeelt de rechtbank dat de gedraging in de sfeer van de rechtspersoon heeft plaatsgevonden en de rechtspersoon dienstig is geweest. Ook bij [zorgonderneming 2] leidt de rechtbank het opzet af uit de feitelijke gang van zaken binnen de onderneming. [zorgonderneming 2] had in de onderzochte periode een cliëntenbestand van ongeveer 50 personen. De onderzochte 13 dossiers vormen dan ook een betrekkelijk grote steekproef uit het volledige cliëntenbestand. Bij 12 van de 13 cliënten is er een administratie die niet voldoet aan de eisen van artikel 36 Wmg, waarbij het ook nog eens gaat om grove onvolkomenheden. Gelet daarop is de rechtbank van oordeel dat niet meer gesproken kan worden van gebreken die in een normale bedrijfsvoering onvermijdelijk zijn. De rechtbank verwerpt de stelling van de verdediging dat [zorgonderneming 2] de mogelijkheid had moeten krijgen om de tekortkomingen te herstellen of dat eerst bestuursrechtelijk gehandhaafd had moeten worden. Uit de wet volgt dat het opzettelijk niet voeren van een deugdelijke administratie nou eenmaal een strafbaar feit is. Het is de verantwoordelijkheid van [zorgonderneming 2] om zich aan de wet te houden.

Feitelijk leidinggeven

Nu is vastgesteld dat artikel 36 Wmg niet is nageleefd en dat dit feit kan worden toegerekend aan [zorgonderneming 1] en [zorgonderneming 2], moet de vraag worden beantwoord of de verdachte feitelijk leiding heeft gegeven aan die gedraging.

De rechtbank stelt vast dat de [medeverdachte 6] in haar verklaringen de verdachten [medeverdachte 1], [medeverdachte 2] en [verdachte] een belangrijke rol toedicht binnen [zorgonderneming 1]. Omdat niet valt uit te sluiten dat zij met deze verklaringen geprobeerd heeft om haar eigen rol kleiner te laten lijken, moet haar verklaring zeer kritisch worden bezien. De rechtbank zal om die reden haar verklaringen niet als bewijsmiddel gebruiken.

De verdachte kwam volgens gegevens uit SUWI / Belastingdienst per 1 januari 2018 in dienst bij [zorgonderneming 1] als salesmanager. Hij heeft over zijn rol verklaard (Voetnoot 14) dat hij “veel dossiers” voorbij heeft zien komen. “Ik deed bij [zorgonderneming 1] veel administratie, juridisch, cliëntenonderhoud om het zo maar te noemen.” Indicatiesteller [naam 3] (Voetnoot 15) zegt over de verdachte: “Als we overleg hadden of iets dergelijks bij [zorgonderneming 2], dan kwam hij ook aanschuiven. Dit was een werkoverleg, overleg over de organisatie, hoe alles ging.” In een getapt telefoongesprek (Voetnoot 16) met een medewerker van een autobedrijf geeft de verdachte uitleg over de werkwijze met betrekking tot het factureren binnen [zorgonderneming 1], waarbij duidelijk wordt dat hijzelf zich daarmee bezighoudt: “Zij, ik factureer door aan hun en zij factureren door aan de zorgverzekeraars.” Tijdens een heimelijk opgenomen gesprek (Voetnoot 17) op 17 september 2019, waaraan ook de medeverdachten [medeverdachte 2] en [medeverdachte 1] actief deelnemen, wordt (kennelijk) gesproken over problemen wanneer stukken uit de administratie van [zorgonderneming 1] worden gevonden; er wordt gesproken over het laten verdwijnen (verbranden) van de administratie.

In juni 2019 voert de verdachte een telefoongesprek (Voetnoot 18) met [medeverdachte 4] over “wat er nog gedaan moet worden aangaande [zorgonderneming 2]”; kennelijk houdt de verdachte zich bezig met de oprichting van het nieuwe bedrijf. Dit blijkt ook uit het gegeven dat in zijn uitgaande e-mail (Voetnoot 19) de concept-akte van oprichting van [zorgonderneming 2] is aangetroffen.

Ook binnen [zorgonderneming 2] hield de verdachte zich bezig met administratie. Uit een gesprek (Voetnoot 20) dat een infiltrant voerde met hem en [medeverdachte 2] blijkt dat de verdachte goed op de hoogte was van het proces rond indicatiestelling en verantwoording van zorg, inclusief de veranderende regelgeving en hoe daarmee kon worden omgegaan: “Erdal zei dat er telkens wetswijzigingen plaatsvinden en dat er telkens gebruik wordt gemaakt van de mazen van de wet, als er iets gesloten is, dan kijken hoe we weer binnen kunnen.” De verdachte was ook geautoriseerd voor het administratiesysteem Cliendo; in zijn e-mails (Voetnoot 21) zijn bovendien diverse organisatorische en administratieve stukken aangetroffen. In mei 2020 voerden de verdachte en medeverdachte [medeverdachte 4] een gesprek (Voetnoot 22) over het invullen van urenlijsten aan de hand van het beschikbare budget.

Uit het bovenstaande blijkt dat de verdachte zowel binnen [zorgonderneming 1] als binnen [zorgonderneming 2] een rol had die aanzienlijk verder ging dan die van een puur uitvoerend administratief medewerker. Hij wist van de hoed en de rand, van de “mazen in de wet” en was actief betrokken bij de overgang van een deel van de activiteiten van [zorgonderneming 1] naar [zorgonderneming 2]. Uit dit alles blijkt dat hij wat de administratie betreft een belangrijke rol had, die maakt dat hij ten aanzien van de overtreding van artikel 36 Wmg (mede-)feitelijk leidinggevende was.

Gewoonte maken

De rechtbank is, anders dan de officier van justitie, van oordeel dat niet kan worden bewezen dat de verdachte van het plegen van een overtreding van artikel 36 Wmg een gewoonte heeft gemaakt. Het zijn namelijk de rechtspersonen [zorgonderneming 1] en [zorgonderneming 2] die de strafbare feiten hebben gepleegd. Voor dit onderdeel hadden dan ook de rechtspersonen opgenomen moeten worden in de tenlastelegging in plaats van ‘verdachte’.

Conclusie

Bewezen is dat de verdachte feitelijk leiding heeft gegeven aan het niet voeren van een juiste administratie zoals bedoeld in artikel 36 Wmg. Niet bewezen is dat de verdachte daarvan een gewoonte heeft gemaakt.

Vooropgesteld wordt dat voor een bewezenverklaring van witwassen is vereist dat vast komt te staan dat sprake is van een voorwerp met een criminele herkomst. Daarnaast moet de verdachte wetenschap hebben gehad van deze criminele herkomst.

Voor een bewezenverklaring van het in artikel 420bis van het Wetboek van Strafrecht opgenomen bestanddeel ‘afkomstig uit enig misdrijf’ is niet vereist dat uit de bewijsmiddelen afgeleid moet kunnen worden dat het voorwerp afkomstig is uit een nauwkeurig bepaald misdrijf. Wel is voor een veroordeling vereist dat vaststaat dat het afkomstig is uit enig misdrijf. Dit kan bewezen worden geacht als het op grond van de vastgestelde feiten en omstandigheden niet anders kan zijn dan dat het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is.

Als uit het bewijs dat de officier van justitie heeft aangedragen feiten en omstandigheden kunnen worden afgeleid die van dien aard zijn dat zonder meer sprake is van een vermoeden van witwassen, mag van de verdachte worden verlangd dat hij een verklaring geeft voor de herkomst van het voorwerp.

Als de verdachte vervolgens een concrete, min of meer verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring heeft gegeven over de herkomst van het voorwerp, ligt het op de weg van de officier van justitie om nader onderzoek te doen naar die alternatieve herkomst.

Uit de resultaten van dat onderzoek zal moeten blijken dat met voldoende mate van zekerheid kan worden uitgesloten dat het voorwerp waarop de verdenking betrekking heeft een legale herkomst heeft en dat dus een criminele herkomst als enige aanvaardbare verklaring kan gelden.

Criminele herkomst

In de periode van 1 januari 2016 tot en met 16 april 2019 heeft een groot aantal opvallende transacties via de bankrekeningen van [zorgonderneming 1] plaatsgevonden. Middels 1.212 opnames is er in totaal een bedrag van ruim € 1,7 miljoen euro contant opgenomen. (Voetnoot 23) Vaak werden in meerdere transacties op één dag totaalbedragen van € 5.000 of € 10.000 opgenomen. Daarnaast is er ruim € 500.000 overgeboekt naar Turkse bankrekeningen. Ruim € 400.000 is betaald via overboekingen waarbij in de omschrijving het woord ‘lening’ stond. Er is door [zorgonderneming 1] echter nooit rente ontvangen, en er is op één uitzondering na ook geen aflossing gedaan op enige lening. Verder zijn grote totaalbedragen betaald aan betrokkenen bij [zorgonderneming 1], waaronder de verdachte en zijn medeverdachten, met omschrijvingen als ‘lening’, ‘opstart bedrijf’, en ‘overname dossiers’. In totaal was met deze betalingen aan deze personen ruim € 1,2 miljoen euro gemoeid.

De NLA heeft voor dezelfde periode onderzocht of [zorgonderneming 1] op basis van de beschikbare uren van het eigen personeel en van haar onderaannemers genoeg capaciteit had om de uren die zij heeft gedeclareerd aan zorgverzekeraars ook daadwerkelijk te kunnen leveren. Uit de berekening in het dossier blijkt dat dat niet het geval is geweest. Er blijven 110.933 uren over die niet uit de beschikbare uren verklaard kunnen worden, hetgeen omgerekend staat voor een omzet van € 4.539.378,36. (Voetnoot 24)

Op grond van deze feiten en omstandigheden is er sprake van een gerechtvaardigd vermoeden dat [zorgonderneming 1] gelden heeft ontvangen die geen legale herkomst hadden. Zij zijn namelijk door zorgverzekeraars betaald aan [zorgonderneming 1] voor zorg die kennelijk niet geleverd is. Daarmee is sprake van een vermoeden van witwassen, zonder dat het Openbaar Ministerie gehouden is om nader onderzoek te doen naar het vermoedelijke gronddelict. Omdat er geen administratie van [zorgonderneming 1] is aangetroffen, is een dergelijk onderzoek ook niet mogelijk geweest. Gezien dit witwasvermoeden is het aan de verdachte om een verklaring te geven voor de herkomst van het geld.

De verdachte heeft geen andere verklaring gegeven voor de herkomst van de € 4.539.378,36 die uit de capaciteitsberekening van het Openbaar Ministerie volgt, en hetzelfde geldt voor zijn medeverdachten. Dat maakt dat met voldoende mate van zekerheid kan worden uitgesloten dat de op de bankrekeningen van [zorgonderneming 1] voor de onverklaarbare uren ontvangen vergoedingen een legale herkomst hadden. Daarom kan een criminele herkomst van dit geldbedrag als enige aanvaardbare verklaring gelden.

Wetenschap

De verdediging heeft zich op het standpunt gesteld dat alleen bewezen kan worden dat de verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan het witwassen van de bedragen die door [zorgonderneming 1] op zijn rekeningen zijn betaald en die hij in contanten heeft opgenomen. De verdediging heeft aangevoerd dat niet kan worden vastgesteld dat de verdachte enige wetenschap had van verhullingshandelingen ten aanzien van andere bedragen. Het totaal ten laste gelegde bedrag kan daarom niet worden bewezen, aldus de verdediging.

Om de redenen, vermeld in paragraaf 5.3.4.2, is de rechtbank van oordeel dat de verdachte zeer goed op de hoogte was van alle aspecten van de bedrijfsvoering van [zorgonderneming 1]. Dat betekent ook dat hij wist dat een aanzienlijk deel van de gelden die [zorgonderneming 1] ontving van [zorgverzekeraar 3] en [zorgverzekeraar 1] een criminele herkomst had – namelijk declaraties voor niet-verleende zorg.

Daarbij is van belang dat de verdachte bedragen van in totaal € 318.332 die [zorgonderneming 1] van de zorgverzekeraars had ontvangen en die vervolgens op zijn bankrekeningen waren overgemaakt contant heeft opgenomen, naar eigen zeggen om die aan anderen binnen [zorgonderneming 1] af te geven (Voetnoot 25). Dat gebeurde in de regel direct nadat [zorgonderneming 1] de betreffende bedragen op zijn bankrekening had bijgeschreven. Ook dit duidt op een nauwe en bewuste samenwerking tussen de verdachte en andere betrokkenen binnen [zorgonderneming 1]. De rol van de verdachte bij deze handelingen was daarbij significant: het waren immers (mede) zijn bankrekeningen waarlangs de omzetting van giraal in contant geld liep. De verdachte kan dan ook worden aangemerkt als medepleger van witwassen.

De rechtbank acht ook gewoontewitwassen bewezen omdat de witwashandelingen over een lange periode en middels veel transacties en dus stelselmatig zijn uitgevoerd.

Conclusie

Bewezen is dat de verdachte zich samen met de medeverdachte schuldig heeft gemaakt aan het gewoonte witwassen van een door [zorgonderneming 1] ontvangen geldbedrag van € 4.539.378.

Ten aanzien van [zorgonderneming 1]

Gebleken is dat [zorgonderneming 1] meer zorg declareerde dan feitelijk geleverd kon worden en dat er ook concrete misdrijven zijn gepleegd, namelijk het niet voeren van een juiste administratie in de zin van artikel 36 Wmg en gewoontewitwassen. Uit de bewijsmiddelen en hetgeen eerder is overwogen, volgt dat deze gedragingen in een georganiseerd verband hebben plaatsgevonden. De verdachte en de medeverdachten [medeverdachte 1] en [medeverdachte 2] hebben hierbij ieder een rol gespeeld en hebben samengewerkt. Gelet daarop acht de rechtbank ten aanzien van deze personen een crimineel samenwerkingsverband bewezen.

Ten aanzien van [zorgonderneming 2]

Gebleken is dat [zorgonderneming 2] zich schuldig heeft gemaakt aan het niet voeren van een juiste administratie in de zin van artikel 36 Wmg. De rechtbank is echter van oordeel dat enkel het voeren van een gebrekkige administratie onvoldoende is om te kunnen spreken van een oogmerk om misdrijven te plegen. De rechtbank acht daarom niet bewezen dat na het faillissement van [zorgonderneming 1] nog sprake is geweest van een crimineel samenwerkingsverband en acht evenmin bewezen dat de bestuurders van [zorgonderneming 2], [medeverdachte 3] en [medeverdachte 4], onderdeel zijn geweest van de criminele organisatie.

Conclusie

Bewezen is dat de verdachte in de periode tussen de oprichting en het faillissement van [zorgonderneming 1] deel uitmaakte van een crimineel samenwerkingsverband. Niet bewezen is dat de verdachte ten tijde van [zorgonderneming 2] deelnam aan een criminele organisatie.

Conclusie

Het is niet bewezen dat de verdachte feitelijk leiding heeft gegeven aan het plegen van valsheid in geschrift, het gebruik maken van valse geschriften en oplichting. De verdachte wordt daarvan vrijgesproken. Wel bewezen is dat de verdachte feitelijk leiding heeft gegeven aan het niet voeren van een juiste administratie zoals bedoeld in artikel 36 Wmg en dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan het medeplegen van gewoontewitwassen en heeft deelgenomen aan een criminele organisatie. De volledige bewezenverklaring is vermeld in paragraaf 5.4.

Standpunt van de verdediging

De verdediging heeft betoogd dat de onder 1 en 5 ten laste gelegde feiten, voor zover deze betrekking hebben op artikel 36 Wmg, niet als strafbare feiten kunnen worden gekwalificeerd, omdat in de tenlastelegging de hoedanigheid van zorgaanbieder ontbreekt.

Oordeel van de rechtbank

In de overwegingen betreffende de geldigheid van de dagvaarding heeft de rechtbank al stilgestaan bij het ontbreken van de hoedanigheid van zorgaanbieder in de tenlastelegging. De conclusie was dat dit niet kon leiden tot nietigheid van de dagvaarding, omdat het, gelet op de wijze van ten laste leggen in samenhang met het dossier bezien, volstrekt duidelijk is dat [zorgonderneming 1] en [zorgonderneming 2] worden aangesproken in de hoedanigheid van zorgaanbieder. De rechtbank is om diezelfde reden van oordeel dat het ontbreken van de term ‘zorgaanbieder’ in de tenlastelegging er niet voor zorgt dat de feiten niet gekwalificeerd kunnen worden als overtreding van artikel 36 Wmg.

De bewezen feiten leveren de volgende strafbare feiten op:

Feit 1

` deelneming aan een organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven

Feit 5

feitelijk leidinggeven aan overtreding van een voorschrift gesteld bij artikel 36 van de Wet marktordening gezondheidszorg, opzettelijk begaan, meermalen gepleegd

Feit 6

medeplegen van van het plegen van witwassen een gewoonte maken

Ernst en omstandigheden van de feiten

De verdachte heeft feitelijk leidinggegeven aan het langdurig niet voeren van een juiste administratie zoals bedoeld in artikel 36 Wmg door zorgaanbieders [zorgonderneming 1] en [zorgonderneming 2]. In de administratie van deze ondernemingen is niet op de juiste manier bijgehouden wanneer en/of welke zorg is geleverd. Daarnaast heeft de verdachte zich samen met de medeverdachten [medeverdachte 1] en [medeverdachte 2] schuldig gemaakt aan gewoontewitwassen. Gebleken is namelijk dat de zorgaanbieder [zorgonderneming 1] gelden ontving voor zorg die zij feitelijk niet geleverd kon hebben. Dit heeft de onderneming een financieel voordeel opgeleverd van € 4.539.378.

In de zorgsector wordt regelmatig gefraudeerd. Dit heeft veel schade tot gevolg voor zorgverzekeraars en uiteindelijk voor alle verzekerden omdat zij daardoor hogere premies moeten betalen. Om fraude tegen te gaan is het noodzakelijk dat zorgaanbieders op de juiste wijze bijhouden welke zorg zij verlenen. Zeker in het geval van niet-gecontracteerde zorg wordt gewerkt met een systeem dat gebaseerd is op vertrouwen: zorgverzekeraars hebben zelf weinig zicht op de (kwaliteit van de) geleverde zorg. De regelgeving hieromtrent is bewust ruim ingericht, zodat zorgbehoevenden laagdrempelig en snel zorg kunnen krijgen. De verdachten hebben hier misbruik van gemaakt en de betrokken zorgverzekeraars zijn hierdoor benadeeld. Zij hebben zorggelden uitgekeerd, terwijl niet gecontroleerd kan worden of deze zorg daadwerkelijk is geleverd. Ten aanzien van alleen [zorgonderneming 1] betreft het benadelingsbedrag al € 4.539.378. Ten aanzien van [zorgonderneming 2] kan het benadelingsbedrag niet worden vastgesteld. De rechtbank acht het zeer kwalijk dat door de verdachte op deze manier is omgegaan met gemeenschapsgeld dat bedoeld is voor zorgbehoevenden.

Persoon en persoonlijke omstandigheden

Uit het strafblad (uittreksel justitiële documentatie) van 3 juni 2026 blijkt dat de verdachte niet eerder onherroepelijk is veroordeeld voor soortgelijke strafbare feiten. Het strafblad van de verdachte leidt dus niet tot een hogere straf.

Redelijke termijn

De verdachte moet binnen een redelijke termijn worden berecht. De redelijke termijn is in dit geval gestart op 29 juni 2021, omdat de verdachte toen in verzekering is gesteld. Tot aan dit vonnis is een periode van vijf jaar verstreken. Omdat er geen sprake is van bijzondere omstandigheden, is de redelijke termijn in deze zaak twee jaar. Dat betekent dat de redelijke termijn fors is geschonden. Dit heeft gevolgen voor de op te leggen straf.

Oplegging straffen

Gelet op de ernst van de strafbare feiten is een gevangenisstraf noodzakelijk. Het opleggen van een ander soort straf is niet passend. Bij het bepalen van die strafsoort en de duur daarvan houdt de rechtbank rekening met straffen die in soortgelijke zaken zijn opgelegd. Hierbij is ook rekening gehouden met de LOVS-oriëntatiepunten. Deze oriëntatiepunten zijn binnen de rechtspraak ontwikkeld om in vergelijkbare zaken zoveel mogelijk gelijk te straffen en vormen een vertrekpunt bij het bepalen van de straf. Hoewel de valsheden en de oplichting in deze zaak niet bewezen kunnen worden, kijkt de rechtbank wel naar de oriëntatiepunten voor fraude, die ook gelden voor witwassen. Uit deze oriëntatiepunten volgt dat in het geval van fraude met een benadelingsbedrag van € 1.000.000 of hoger in beginsel een gevangenisstraf voor de duur van ten minste 24 maanden passend is.

De rechtbank houdt echter in sterke mate rekening met het forse tijdsverloop in deze zaak en met de persoonlijke omstandigheden van de verdachte. Daarnaast wordt rekening gehouden met de afdoening in de zaak van de [medeverdachte 6], de formele bestuurder van [zorgonderneming 1]. Het dossier bevat aanwijzingen dat zij minstens een vergelijkbare rol heeft gespeeld bij de door [zorgonderneming 1] gepleegde zorgfraude. Zij heeft bij strafbeschikking een taakstraf gekregen voor de duur van 84 uur. De rechtbank is van oordeel dat dit invloed dient te hebben op de straf van de verdachte, in die zin dat daardoor een lagere straf wordt opgelegd dan anders het geval zou zijn.

De rechtbank acht alles afwegend een gevangenisstraf van 95 dagen en de maximale taakstraf van 240 uur passend en geboden. De gevangenisstraf is gelijk aan de tijd die de verdachte in voorarrest heeft doorgebracht. De verdachte hoeft dus niet terug naar de gevangenis.