Rechtbank Zeeland-West-Brabant, kort geding civiel recht overig

Een stichting of vereniging met volledige rechtsbevoegdheid kan een rechtsvordering instellen die strekt tot bescherming van gelijksoortige belangen van andere personen, voorzover zij deze belangen ingevolge haar statuten behartigt. (Voetnoot 1) Uit de doelomschrijving in de statuten van de Personeelsvereniging volgt dat zij tot doel heeft de onderlinge saamhorigheid en vriendschap van de korpsleden van brandweer Cadzand te bevorderen en te onderhouden. De rest van de doelomschrijving is aan dat doel verbonden. De onderlinge saamhorigheid wordt ongetwijfeld beïnvloed door het al dan niet voortbestaan van de brandweer Cadzand, maar dat betekent niet dat het opkomen voor de belangen van de leden (de vrijwilligers) in deze procedure te brengen is onder het beperkt omschreven statutaire doel van deze vereniging. Daarom is de Personeelsvereniging niet-ontvankelijk in haar vordering. De vrijwilligers hebben wel een rechtstreeks belang bij de te nemen beslissing en zijn daarom ontvankelijk.

In deze procedure dient te worden beoordeeld of de vrijwilligers een spoedeisend belang hebben bij de gevorderde voorziening en of aannemelijk is dat in een bodemprocedure wordt geoordeeld dat het besluit onrechtmatig is, zodat de daarop gerichte vordering een zodanige kans van slagen heeft dat het – mede gelet op de belangen van partijen over en weer – gerechtvaardigd is op de toewijzing daarvan vooruit te lopen door het treffen van een voorziening zoals gevorderd.

De sluiting van de eenheid heeft gevolgen voor het functioneren van de vrijwilligers. Hoewel VRZ heeft aangevoerd dat het besluit niet het ontslag van de vrijwilligers impliceert, heeft het wel onmiddellijk invloed op de uitvoering van hun werkzaamheden. Het spoedeisend belang is daarmee voldoende aanwezig.

Het besluit om de brandweerpost Cadzand (hierna: de brandweerpost) te sluiten is geen op rechtsgevolg gericht besluit, maar betreft een feitelijke handeling. Binnen dit kort geding is dan ook niet aan de orde een inhoudelijke toetsing van het besluit of een schorsing daarvan, maar de vraag of het onrechtmatig is uitvoering te geven aan het besluit.

De voorzieningenrechter vat de vordering van de vrijwilligers op als een vordering als bedoeld in artikel 3:296 lid 1 BW. De vordering tot het verbieden om uitvoering te geven aan het besluit, komt slechts voor toewijzing in aanmerking als het besluit of de uitvoering onrechtmatig zou zijn, omdat dit in strijd is met verplichtingen van VRZ jegens eisers. De uitvoering van het besluit kan door de voorzieningenrechter worden verboden c.q. geschorst indien aannemelijk is dat de bodemrechter dienovereenkomstig zal beslissen. Naar het oordeel van de voorzieningenrechter is dat niet het geval, hetgeen hierna zal worden toegelicht.

De vrijwilligers hebben in de eerste plaats betoogd dat VRZ met het besluit handelt in strijd met een wettelijk voorschrift, doordat zij opkomsttijden heeft vastgesteld die afwijken van de wettelijke tijdnormen zoals opgenomen in artikel 3.2.1 Besluit veiligheidsregio's (hierna:Bvr). Zoals hiervoor overwogen, betreft onderhavig besluit het uitvoeren van een feitelijke handeling (namelijk het sluiten van de brandweerpost) en geen besluit tot wijziging van het beleidsplan/dekkingsplan als bedoeld in artikel 14 lid 2 Wet veiligheidsregio’s. In het standpunt van VRZ ligt besloten dat de aanrijtijden niet het gevolg zijn van het sluitingsbesluit maar van de al bestaande feitelijke omstandigheden. Daarmee is onvoldoende aannemelijk dat sprake is van handelen in strijd met artikel 3.2.1 Bvr. Daarnaast is het ook maar de vraag of en op welke wijze een besluit tot vaststelling van opkomsttijden (als het dat al zou inhouden) een schending van een verplichting of zorgvuldigheidsnorm jegens de vrijwilligers inhoudt.

Volgens de vrijwilligers is het besluit onrechtmatig omdat het onvoldoende is gemotiveerd en VRZ geen inspanningen heeft verricht om de bezettingsproblemen te helpen voorkomen. Het is dankzij de inspanningen van de vrijwilligers dat er nieuwe vrijwilligers in opleiding zijn en dat zich kandidaten hebben gemeld die serieuze interesse hebben om aan te sluiten bij de brandweerpost. Dat er niet meer/eerder nieuwe vrijwilligers zijn aangetrokken komt door het nalaten van VRZ, aldus de vrijwilligers.

VRZ heeft gemotiveerd betwist dat zij zich (te) weinig heeft ingespannen om nieuwe vrijwilligers aan te trekken en heeft zich op het standpunt gesteld dat het tekort haar oorzaak vindt in de omvang en samenstelling van de woongemeenschap van Cadzand, en niet door een tekort in aangeboden opleidingsmogelijkheden. Er zijn wel degelijk inspanningen verricht en alternatieven onderzocht. Zo hebben twee vrijwilligers een verkorte opleiding gevolgd en is er gekeken naar een pilot met brandweerassistenten (zoals tijdens de bespreking op 28 september 2023 toegezegd). De pilot is uiteindelijk niet doorgegaan omdat er een samenloop ontstond met de nieuwe opleiding Manschap 3.0. Ook zijn er nog verbeteringen aangebracht aan het kazernegebouw. Het probleem dat er te weinig vrijwilligers waren bleef echter bestaan. Daarbij is cruciaal dat de brandweerpost slechts de beschikking had over één bevelvoerder en één chauffeur. Deze beide functies zijn essentieel voor inzet. Dit betreffen functies waarvoor veel ervaring en een lange opleiding vereist is, zodat niet voorzienbaar is dat daarvoor binnen afzienbare termijn versterking kon worden aangetrokken.

Uit hetgeen hierboven is weergegeven maakt de voorzieningenrechter op dat zowel de vrijwilligers als VRZ wel degelijk inspanningen hebben verricht om de bezettingsproblematiek van de brandweerpost op te lossen, maar dat deze inspanningen, hoe spijtig ook, niet tot de gewenste resultaten hebben geleid. Duidelijk is daarbij dat bij de vrijwilligers het gevoel leeft dat zij te weinig ondersteund zijn door VRZ. Dit maakt echter niet dat kan worden vastgesteld dat VRZ de door haar gedane toezeggingen niet nagekomen is. Dat VRZ volgens de vrijwilligers meer had moeten doen dan zij heeft gedaan, betekent nog niet dat VRZ toezeggingen of verplichtingen jegens de vrijwilligers niet is nagekomen waardoor het door VRZ genomen besluit onrechtmatig zou zijn. De voorzieningenrechter acht het op basis van het voorgaande evenmin aannemelijk dat de bodemrechter zal oordelen dat de motivering van het besluit dusdanig gebrekkig is geweest dat dit tot de conclusie moet leiden dat het besluit onrechtmatig is genomen.

Ten aanzien van hun stelling dat het besluitvormingsproces van VRZ onzorgvuldig is geweest, hebben de vrijwilligers aangevoerd dat VRZ haar op 28 september 2023 gedane toezegging dat de brandweerpost bestaansrecht heeft en moet blijven bestaan, heeft gebroken, dat het besluit overhaast is genomen, dat er geen alternatieven zijn onderzocht, dat de OR slechts één dag heeft gekregen voor het uitbrengen van een advies en dat er nog geen flankerende maatregelen zijn genomen.

Uit het gespreksverslag van de bespreking op 28 september 2023 (r.o. 2.3) volgt dat inderdaad is besproken dat de brandweerpost bestaansrecht had en dat er bereidheid was deze te ondersteunen. Maar daarin is geen toezegging te lezen dat de post altijd gehandhaafd zou worden. Immers de uitdagingen daarvoor worden ook onder ogen gezien. Dat er een toezegging is gedaan die vervolgens is geschonden volgt hieruit niet.

Uit hetgeen hiervoor onder 4.8 is overwogen, volgt dat VRZ wel degelijk naar alternatieven heeft gezocht. VRZ voert aan dat ze de concrete toezeggingen daaromtrent die gedaan zijn is nagekomen. Daartegenover hebben de vrijwilligers niet aangetoond dat dat anders is.

De vrijwilligers hebben gewezen op de zeer korte termijn waarop het voorgenomen besluit aan de OR is medegedeeld en de gehaaste besluitvorming over het OR advies dat werd gegeven voor de vergadering waarop het geagendeerd was. Dit kan in deze procedure echter niet leiden tot de conclusie dat (aannemelijk is dat in een bodemprocedure zal worden geoordeeld dat) het besluit onrechtmatig is. De OR klaagt weliswaar over de korte termijn waarop het voorgenomen besluit aan haar kenbaar is gemaakt, maar zij heeft (positief) advies gegeven en geen beroep ingesteld. Indien er sprake zou zijn van een schending van art. 25 WOR heeft de OR de mogelijkheid beroep in te stellen op grond van de WOR. Bij afwezigheid daarvan heeft een tekortkoming in het overleg met de OR, als die er al is, niet tot gevolg dat het besluit niet zou mogen worden uitgevoerd.

Tot slot hebben de vrijwilligers gesteld dat VRZ het maatschappelijk belang van de brandweerpost niet heeft meegewogen in haar besluit. Hoewel heel goed invoelbaar is dat het maatschappelijk belang van de lokale gemeenschap bij behoud van de brandweerpost Cadzand groot is, maakt de mogelijkheid dat VRZ dat maatschappelijk belang niet mede in ogenschouw heeft genomen niet aannemelijk dat (de bodemrechter zal oordelen dat) het genomen besluit onrechtmatig is. In dat verband dient niet uit het oog te worden verloren dat VRZ primair de veiligheid in de omgeving en van de vrijwilligers dient te waarborgen.

Gelet op hetgeen hiervoor is overwogen is de voorzieningenrechter van oordeel dat voorshands onvoldoende aannemelijk is dat in een bodemprocedure zal worden geoordeeld dat het door VRZ op 10 juni 2026 genomen besluit of de uitvoering daarvan onrechtmatig is. Dit heeft tot gevolg dat de gevraagde voorziening zal worden afgewezen.

Gebruikelijk is dat de vrijwilligers als de in het ongelijk gestelde partij worden veroordeeld in de proceskosten. Aangezien VRZ uitdrukkelijk geen proceskostenveroordeling heeft gevorderd, zal deze niet worden uitgesproken.